[یگرمی دردنجی لمعە]

تستّر حقّندەدر

اون بشنجی نوطەنڭ ایكنجی و اوچنجی مسئلەلری ایكن، اهمّیتنە بناءً یگرمی دردنجی لمعە اولمشدر.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

[یَٓا اَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِاَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَٓاءِ الْمُؤْمِنٖینَ یُدْنٖینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلَابٖیبِهِنَّ] الٰخرە.. آیتی، تستّری امر ایدییور. مدنیّت سفیهە ایسە، قرآنڭ بو حكمنە قارشو مخالف كیدییور. تستّری، فطری كورمییور. بر اسارتدر، دییور؟ [حاشیە]

[الجواب] قرآن حكیمڭ بو حكمی، تام فطری اولدیغنە و مخالفی غیر فطری اولدیغنە دلالت ایدن چوق حكمتلرندن یالڭز [درت حكمتنی] بیان ایدرز.

[برنجی حكمت] تستّر، قادینلر ایچون فطریدر. و فطرتلری اقتضا ایدییور. چونكە قادینلر، خلقتًا ضعیفە و نازك اولدقلرندن، كندیلرینی و حیاتلرندن زیادە سودكلری یاورولرینی حمایە ایدەجك بر اركگڭ حمایە و یاردیمنە محتاج بولوندقلرندن، كندیلرینی سودیرمك و نفرت ایتدیرمەمك و استثقالە معروض قالمامق ایچون فطری بر میللری وار. هم قادینلرڭ اون عدددن آلتی یدیسی یا اختیاردر ویا چركیندركە: اختیارلغنی و چركینلگنی هركسە كوسترمك ایستەمزلر. یا قیصقانچدر، كندیسندن داها چوق كوزللرە نسبتًا چركین دوشمەمك.. ویا تجاوزدن و اتهامدن قورقار، تعرّضە معروض قالمامق ایچون و قوجەسی نظرندە خیانتلە متّهَم اولمامق ایچون فطرتًا تستّری ایسترلر. حتّی دقّت ایدیلسە، اڭ زیادە كندینی صاقلایان اختیارلردر. و اون عدددن آنجق ایكی اوچ دانەسی بولونابیلیركە: هم كنچ اولسون، هم كوزل اولسون، هم كندینی كوسترمكدن صیقیلماسین. معلومدركە انسان، سومدیگی و استثقال ایتدیگی آدملرڭ نظرلرندن صیقیلیر، متأثّر اولور. البتە آچیق صاچیقلق قیافتنە كیرن كوزل

بر قادین، باقمەسنە خوشلاندیغی نامحرم ارككلردن اوندە ایكی اوچی وارسە، یدی سكزندن استثقال ایدر. هم تفحّش و تفسّخ ایتمەین بر كوزل قادین، نازك و سریع التّأثّر اولدیغندن مادّةً تأثیری تجربە ایدیلن، بلكە سَمْلندیرن پیس نظرلردن البتە صیقیلیر. حتّی ایشیتییورز، آچیق صاچیقلق یری اولان آوروپەدە چوق قادینلر، بو دقّت نظردن صیقیلارق: بو آلچاقلر، بزی كوز حپسنە آلوب صیقییورلر، دییە پولیسلرە شكوا ایدییورلر.

دیمك مدنیتڭ رفع تستّری، خلاف فطرتدر. قرآنڭ تستّر امری فطری اولمقلە برابر، او معدن شفقت و قیمتدار برر رفیقۀ ابدیّە اولابیلن قادینلری، تستّر ایلە سقوطدن، ذلّتدن و معنوی اسارتدن و سفالتدن قورتارییور. هم قادینلردە اجنبی ارككلرە قارشو فطرتًا قورقاقلق و تخوّف وار. تخوّف ایسە، فطرتًا تستّری اقتضا ایدییور. چونكە سكز طقوز دقیقە بر ذوقی جدًّا آجیلاشدیراجق، سكز طقوز آی آغیر بر ولد یوكنی زحمتلە چكمكلە برابر، حامیسز بر ولدڭ تربیەسیلە سكز طقوز سنە [او سكز طقوز دقیقە، او غیر مشروع ذوقڭ] بلاسنی چكمك احتمالی وار. و كثرتلە واقع اولدیغندن، جدًّا شدّتلە نامحرملردن فطرتی قورقار. و جبلّیتی صاقینمق ایستر.

و تستّر ایتمكلە نامحرمڭ اشتهاسنی آچمامق و تجاوزینە میدان ویرمەمك، ضعیف خلقتی امر ایدر و قوّتلی اخطار ایدر. و بر سپری و قلعەسی، چارشافی اولدیغنی كوستریر. مسموعاتمە كورە، مركز و پای تخت حكومتدە، چارشو ایچندە، كوندوزدە اهالینڭ كوزلری اوڭندە، غایت عادی بر قوندورە بویاجیسی، دنیاجە رتبةً بیوك بر آدمڭ آچیق باجاقلی قاریسنە بالفعل صارقینتیلق ایتمسی، تستّر علیهندە اولانلرڭ او حیاسز یوزلرینە بر شامار اورویور.

[ایكنجی حكمت] قادین و اركك اورتەسندە غایت اساسلی و شدّتلی مناسبت و محبّت و علاقە، یالڭز دنیوی حیاتڭ احتیاجندن ایلری كلمییور. اوت بر قادین، قوجەسنە یالڭز حیات دنیویەیە مخصوص بر رفیقۀ حیات دگلدر. بلكە حیات ابدیّەدە دخی بر رفیقۀ حیاتدر. مادام حیات ابدیّەدە دخی قوجەسنە رفیقۀ حیات اولاجقدر. البتە ابدی آرقداشی و دوستی اولان قوجەسنڭ نظرندن غیری، باشقەسنڭ نظرینی كندی محاسننە جلب ایتمەمك.. و قوجەسنی طاریلتمامق و قیصقاندیرمامق لازم كلیر. مادام مؤمن اولان قوجەسنڭ سرّ ایمانە بناءً اونڭ ایلە علاقەسی، حیات دنیویەیە منحصر دگل.. و یالڭز حیوانی و كوزللك وقتنە مخصوص، موقّت بر محبّت دگلدر. بلكە حیات ابدیّەدە دخی بر رفیقۀ حیات نقطەسندە اساسلی و جدّی بر محبّتلە و حرمتلە علاقەداردر. هم یالڭز كنچلگندە

و كوزللك زمانندە دگل، بلكە اختیارلق و چركینلك وقتندە دخی، او جدّی حرمت و محبّتی طاشییور. البتە اوڭا مقابل او دە كندی محاسننی اونڭ نظرینە تخصیص ایتمسی.. و محبّتنی اوڭا حصر ایتمسی مقتضای انسانیّتدر. یوقسە پك آز قزانیر. پك چوق غائب ایدر.

هم شرعًا قوجە، قاری یە كفو اولملی. یعنی بربرینە مناسب اولملی. بو كفو و دنك اولمەنڭ اڭ مهمّی، دیانت نقطەسندەدر. نە موتلی او قوجەیەكە: قادیننڭ دیانتنە باقوب قادیننی تقلید ایدر. رفیقەسنی حیات ابدیّەدە غائب ایتمەمك ایچون متدیّن اولور. بختیاردر او قادینكە: قوجەسنڭ دیانتنە باقوب ابدی آرقداشمی غائب ایتمەیەیم دییەرك تقوایە كیرر. ویل او اركگەكە: صالحە قادیننی ابدی غائب ایتدیرەجك اولان سفاهتە كیرر. نە بدبختدر او قادینكە: متّقی قوجەسنی تقلید ایتمز. او مبارك ابدی آرقداشنی غائب ایدر. بیڭلر ویل او ایكی بدبخت زوج و زوجەیەكە: بربرینڭ فسقنی و سفاهتنی تقلید ایدییورلر. و بربرینڭ آتشە آتیلمسنە یاردیم ایدییورلر.

[اوچنجی حكمت] بر عائلەنڭ سعادت حیاتیەسی، قوجە و قاری مابینندە بر امنیّت متقابلە و صمیمی بر حرمت و محبّتلە دوام ایدر. تستّرسزلك و آچیق صاچیقلق، او امنیّتی بوزار. و او متقابل حرمت و محبّتی دە قیرار.

چونكە آچیق صاچیقلق قیلیغنە كیرن اون قادیندن آنجق بر دانەسی بولونوركە: قوجەسندن داها كوزلنی كورمدیگندن كندینی اجنبی یە سودیرمگە چالیشماز. طوقوزی، قوجەسندن داها اییسنی كورور. و یگرمی آدمدن آنجق بر دانەسی قاریسندن داها كوزلنی كورمییور. او وقت او صمیمی محبّت و حرمت متقابلە كیتمكلە برابر، غایت چركین و غایت آلچاقجە بر حسّی اویاندیرمغە سببیت ویرەبیلیر. شویلەكە: انسان همشیرەسی مثللو محرملرینە قارشو فطرتًا شهوانی حسّی طاشییامایور. چونكە محرملرڭ سیمالری، قرابت و محرمیّت جهتندەكی شفقت و محبّت مشروعەیی احساس ایتدیگی جهتلە، نفسی و شهوانی تمایلاتی قیرار. فقط باجاقلر كبی شرعًا محرملرە دە كوسترمسی جائز اولمایان یرلرینی آچیق صاچیق بیراقمق، سفلی نفسلرە كورە غایت چركین بر حسّڭ اویانمەسنە سببیت ویرەبیلیر. چونكە محرمڭ سیماسی، محرمیّتدن خبر ویرر. و نامحرمە بڭزەمز. فقط مثلا آچیق باجاق، محرمڭ غیریسیلە مساویدر. محرمیّتی خبر ویرەجك بر علامت فارقەسی اولمدیغندن، حیوانی بر نظر هوسی، بر قسم سفلی محرملردە اویاندیرمق ممكندر. بویلە بر نظر ایسە، تویلری أورپرتەجك بر سقوط انسانیّتدر.

[دردنجی حكمت] معلومدركە كثرت نسل، هركسجە مطلوبدر. هیچ بر ملّت و هیچ بر حكومت یوقدركە:

كثرت تناسلە طرفدار اولماسین. حتّی رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام فرمان ایتمش: [تَنَاكَحُوا تَكَاثَرُوا فَاِنّٖٓی اُبَاهٖی بِكُمُ الْاُمَمَ] اَوْ كَمَا قَالَ.. یعنی ازدواج ایدیڭز، چوغالیڭز. بن قیامتدە سزڭ كثرتڭزلە افتخار ایدەجگم. حالبوكە تستّرڭ رفعی، ازدواجی تكثیر ایتمەیوب چوق آزالتییور. چونكە اڭ سرسری و عصری بر كنچ دخی، رفیقۀ حیاتنی ناموسلی ایستر. كندیسی كبی عصری یعنی، آچیق صاچیق اولمەسنی ایستەمدیگندن بكار قالیر. بلكە دە فحشە سلوك ایدر. قادین اویلە دگل. او درجە قوجەسنی انحصار آلتنە آلاماز. چونكە قادینڭ عائلە حیاتندە مدیر داخلی اولمسی حیثیتیلە، قوجەسنڭ بتون مالنە و اولادینە و هر شیئنە محافظە مأموری اولدیغندن، اڭ اساسلی خصلتی صداقتدر، امنیّتدر. آچیق صاچیقلق ایسە، بو صداقتی قیرار. قوجەسنڭ نظرندە امنیّتی غائب ایدر. اوڭا وجدان عذابی چكدیرر.

حتّی ارككلردەكی ایكی كوزل خصلت اولان جسارت و سخاوت قادینلردە بولونسە، بو امنیّتە و صداقتە ضرر اولدیغی ایچون اخلاق سیّئەدندر، كوتو خصلت صاییلیرلر. فقط قوجەسنڭ وظیفەسی، اوڭا خزینەدارلق و صداقت دگلدر. بلكە حمایت و مرحمت و حرمتدر. اونڭ ایچون او اركك، انحصار آلتنە آلینماز. باشقە قادینلری دە

نكاح ایدەبیلیر. مملكتمز آوروپەیە قیاس ایدیلمز. چونكە اورادە دوئللو كبی چوق شدّتلی واسطەلرلە آچیق صاچیقلق ایچندە ناموس بر درجە محافظە ایدیلیر. عزّت نفس صاحبی بریسنڭ قاریسنە پیس نظرلە باقان، اوّلا بویننە كفننی طاقار، صوڭرە باقار. هم ممالك باردە اولان آوروپەدەكی طبیعتلر، او مملكت كبی بارد و جامددرلر. بو آسیە یعنی عالم اسلام قطعەسی، اوڭا نسبتًا ممالك حارّەدر. معلومدركە: محیطڭ انسانڭ اخلاقی اوزرندە تأثیری واردر. او بارد مملكتدە، صوغوق انسانلردە هوسات حیوانیّەیی تحریك ایتمك و اشتهایی آچمق ایچون آچیق صاچیقلق، بلكە چوق سٓوء استعمالاتە و اسرافاتە مدار اولماز. فقط سریع التّأثّر و حسّاس اولان او ممالك حارّەدەكی انسانلرڭ هوسات نفسانیّەسنی متمادیًا تهییج ایدەجك آچیق صاچیقلق، البتە سٓوء استعمالاتە و اسرافاتە و نسلڭ ضعفیّتنە و سقوط قوّتە سببدر. بر آیدە ویا یگرمی كوندە بر احتیاج فطری یە مقابل، هر برقاچ كوندە كندینی بر اسرافە مجبور ظن ایدر. او وقت هر آیدە اون بش كون قدر حیض كبی عارضەلر مناسبتیلە قادیندن تجنّب ایتمەیە مجبور اولدیغندن، نفسنە مغلوب ایسە فحشیّاتە میل ایدر.

شهرلیلر كویلیلرە و بدویلرە باقوب تستّری قالدیراماز. چونكە كویلردە و بدویلردە درد معیشت

مشغلەسیلە.. و بدنًا چالیشمق و یورولمق مناسبتیلە، هم شهرلیلرە نسبتًا نظر دقّتی آز جلب ایدن معصومە ایشجی و بر درجە قبا قادینڭ قسمًا آچیق اولمەلری، هوسات نفسانیەیی تهییجە مدار اولامدیغی كبی، سرسری و ایشسز آدملر آز بولوندیغندن، شهردەكی مفاسدڭ اوندە بری اونلردە بولونماز. اویلە ایسە اونلرە قیاس ایدیلمز.

[بردن اخطار ایدیلن بر مسئلۀ مهمّە]

آخر زمانڭ فتنەسندە اڭ دهشتلی رولی اوینایان طائفۀ نسائیّە و اونلرڭ فتنەسی اولدیغی، حدیثڭ روایتلرندن آڭلاشیلییور. اوت، ناصلكە تاریخلردە اسكی زماندە « آمازونلر》 نامندە غایت سلاحشور قادینلردن مركّب بر طائفۀ عسكریّە، خارقە حربلر یاپدقلری نقل ایدیلییور. عینًا اویلە دە بو زماندە، زندقە ضلالتنڭ اسلامیتە قارشو یاپدیغی محاربەسندە، نفس امّارەنڭ پلانیلە شیطانڭ قوماندەسنە ویریلن فرقەلردن اڭ دهشتلیسی، آچیق باجاق قادینلرلە یاریم چیپلاق خانملردركە: آچیق باجاقلریلە دهشتلی بیچاقلرلە اهل ایمانە تعرّض ایدوب صالدیرییورلر. نكاح یولنی قپامغە..

و فحشخانە یولنی كنیشلندیرمگە چالیشارق، چوقلرڭ نفسلرینی بردن اسیر ایدوب قلب و روحلرینی كبائرلە یارەلایورلر. بلكە او قلبلردن بر قسمنی ئولدیرییورلر. برقاچ سنە نامحرم هوساتنە كوسترمەنڭ تام جزاسی اولارق او بیچاقلی باجاقلر، جهنّمڭ اودونلری اولوب، اڭ اوّل او باجاقلر یاناجقلرینی.. و دنیادە امنیت و صداقتی غائب ایتدیگی ایچون، خلقتًا چوق ایستەدیگی.. و فطرتًا محتاج اولدیغی مناسب قوجەیی داها بولامازلر. بولسەلر دە باشلرینە بلا بولورلر.

حتّی بو حالڭ نتیجەسی اولارق، او آخر زماندە بعض یرلردە نكاحە رغبتسزلك و رعایتسزلك یوزندن [قرق قادینە بر اركك نظارت ایدەجك] درجەدە، قادینلرڭ اهمّیتسز، صاحبسز، قیمتسز بر صورتە كیرەجگی، حدیثڭ روایتندن آڭلاشیلییور.

مادام حقیقت بودر. مادام هر كوزل كوزللگنی سَور. ألندن كلدیگی قدر محافظە ایتمك ایستر. و بوزولمەسنی ایستەمز. و مادام كوزللك، بر نعمتدر. نعمتە شكر ایدیلسە، معنًا زیادەلشیر. شكر ایدیلمزسە، دگیشیر. چركینلشیر. البتە كوزلڭ عقلی وارسە، حسن جمالنی، كناهلری قزانمق و قزاندیرمقدن و چركین و زهرلی

یاپمقدن.. و او نعمتی كفران ایلە مدار عذاب بر صورتە چویرمكدن بتون قوّتیلە قاچاجق. و او فانی بش اون سنەلك جمالی باقیلشدیرمك ایچون مشروع بر طرزدە استعمال ایلە، او نعمتە شكر ایدەجك. یوقسە، اختیارلقدە اوزون زمان استثقالە معروض قالوب مأیوسانە آغلایاجق. و قبرندە، چوق كناهلری قزانان و قزاندیران او چیپلاق باجاقلری، ییلان صورتندە كورونەجك. و جهنّمدە او چركینلشمش كوزل اعضالرینڭ یانمەلرینڭ عذابلرینی چكەجك. اگر تربیۀ اسلامیە دائرەسندە آداب قرآنیە زینتیلە او جمال كوزللشدیریلسە، او فانی حسن، معنًا باقی قالاجغی.. و جنّتدە حوریلرڭ جمالندن داها شیرین، داها پارلاق بر طرزدە كندینە ویریلەجگی، حدیثدە قطعیتلە ثابتدر. اگر او كوزلڭ ذرّە مقدار عقلی وارسە، بو كوزل و پارلاق و ابدی نتیجەیی ألندن قاچیرمایاجق.

اوتوز اوچنجی سوزڭ بر نوع موزون شكلندە اولان [لمعات] رسالەسندن آلینمشدر.

[قاریلر یووەلرندن چیقوب بشری یولدن چیقارمش، یووەلرینە دونملی]

[١] اِذَا تَاَنَّثَ الرِّجَالُ السُّفَهَٓاءُ بِالْهَوَسَاتِ اِذًا تَرَجَّلَتِ النِّسَٓاءُ النَّاشِزَاتُ بِالْوَقَاحَاتِ

میمسز مدنیّت، طائفۀ نسایی یووەلرندن اوچورمش، حرمتلری دە قیرمش،

مبذول متاع یاپمش. شرع اسلام اونلری

رحمتًا دعوت ایدر اسكی یووەلرینە. حرمتلری اورادە، راحتلری أولردە،

حیاتِ عائلەدە تمیزلك زینتلری.

حشمتلری حسن خُلق، لطف و جمالی عصمت، حسن كمالی شفقت، اگلنجەسی

اولادی. بونجە اسباب افساد، دمیر ثبات قراری

[١] تستر رسالەسنڭ اساسیدر. یگرمی سنە صوڭرە مؤلّفنڭ محكومیتنە سبب كوسترن بر محكمە، كندینی و حاكملرینی ابدی محكوم و محجوب أیلەمش.

لازمدر تا طایانسین. بر مجلس اخواندە كوزل قاری كیردكجە، ریا ایلە رقابت،

حسد ایلە خودگاملق، دبرنیر طمارلری!

یاتمش اولان هوسات، بردنبرە اویانیر. طائفۀ نسادە سربستی انكشافی،

سبب اولمش بشردە اخلاق سیّئەنڭ بردنبرە انكشافی.

شو مدنی بشرڭ خیرچینلاشمش روحندە، شو صورتلر دینیلن كوچك جنازەلری،

متبسّم میّتلرڭ روللری پك عظیمدر، هم مدهشدر تأثیری. [٢]

ممنوع هیكل، صورتلر یا ظلم متحجّر، یا متجسّد ریا، یا منجمد هوسدر.

یا طلسمدر، جلب ایدر او خبیث ارواحلری.

[٢] ناصل میّتە بر قاری یە نفسانی نظرلە باقمق نفسڭ دهشتلی آلچاقلغنی كوستریر. اویلە دە، رحمتە محتاج بر بیچارە میّتەنڭ كوزل تصویرینە مشتهیانە بر نظرلە باقمق، روحڭ حسّیات علویەسنی سوندیرر.

[یدنجی مكتوب ]

مكتوباتدن آلینمشدر

بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

السّلام علیكم ورحمة اللّٰە وبركاتە

عزیز قرداشلرم!

بڭا سویلەمك اوزرە شاملی خافظە [ایكی شی] دیمشسڭز. [برنجیسی] حضرت پیغمبر علیە الصّلاة والسّلامڭ (زینبی) تزوّجنی، اسكی زمان منافقلری كبی، یڭی زمانڭ اهل ضلالتی دخی مدار تنقید بولویورلر؟ نفسانی، شهوانی تلقّی ایدییورلر؟ دییورسڭز.

[الجواب] یوز بیڭ دفعە حاشا و كلّا! او دامن معلّایە، شویلە پست شبهاتڭ ألی یتیشمز. اوت اون بش یاشندن قرق یاشنە قدر، حرارت غریزیّەنڭ غلیانلی هنگامندە و هوسات نفسانیەنڭ التهابی زمانندە، دوست و دوشمانڭ اتّفاقیلە كمال عفّت و تمام عصمت ایلە خدیجة الكبرا رضی اللّٰە عنها كبی اختیارجە بر تك قادین ایلە اكتفا و قناعت ایدن بر ذاتڭ، قرقدن صوڭرە، یعنی حرارت غریزیە توقّفی هنگامندە و هوسات نفسانیەنڭ