[یدنجی رجا]

اختیارلر لمعەسندن

بر زمان اختیارلغمڭ باشلانغیجندە اسكی سعیدڭ كولمەلری، یڭی سعیدڭ آغلامەلرینە انقلاب ایتدیگی هنگامدە، آنقرەدەكی اهل دنیا بنی اسكی سعید ظن ایدوب اورایە ایستەدیلر. كیتدم. كوز موسمنڭ آخرلرندە، آنقرەنڭ بندن چوق زیادە اختیارلانمش، ییپرانمش، اسكیمش قلعەسنڭ باشنە چیقدم. او قلعە، تحجّر ایتمش حادثات تاریخیە صورتندە بڭا كوروندی. سنەنڭ اختیارلق موسمیلە بنم اختیارلغم، قلعەنڭ اختیارلغی، بشرڭ اختیارلغی، شانلی عثمانلی دولتنڭ اختیارلغی و خلافت سلطنتنڭ وفاتی و دنیانڭ اختیارلغی.. بڭا غایت حزین، رقّتلی و فرقتلی بر حالت ایچندە او یوكسك قلعەدە كچمش زمانڭ درەلرینە و كلەجك زمانڭ طاغلرینە باقدیردی. و باقدم. بربری ایچندە بنی احاطە

ایدن درت بش اختیارلق قراڭلقلری ایچندە، آنقرەدە اڭ قارە بر حالت روحیە [حاشیە]حسّ ایتدیگمدن بر نور، بر تسلّی، بر رجا آرادم. صاغە یعنی ماضی اولان كچمش زمانە باقوب تسلّی آراركن بڭا ماضی، پدریمڭ و اجدادیمڭ و نوعمڭ بر مزار اكبری صورتندە كوروندی. تسلّی یرینە وحشت ویردی. صول طرفم اولان استقبالە درمان آراركن باقدم. كوردمكە: بنم و امثالمڭ و نسل آتینڭ بیوك و قراڭلقلی بر قبری صورتندە كوروندی. انسیّت یرینە دهشت ویردی. صاغ ایلە صولدن توحّش ایدوب حاضر كونمە باقدم. او غفلتلی و تاریخ واری نظریمە او حاضر كون، یاریم ئولمكدە و حركت مذبوحانەدەكی اضطراب چكن جسممڭ جنازەسنی طاشییان بر تابوت صورتندە كوروندی. صوڭرە بو جهتدن دخی مأیوس اولنجە، باشمی قالدیروب عمریمڭ آغاجنڭ باشنە باقدم. كوردمكە: او آغاجڭ تك بر میوەسی وار. او دە بنم جنازەمدر. او آغاجڭ اوستندە طورویور، بڭا باقییور. او جهتدن دخی توحّش ایدوب باشمی آشاغی یە اگدم.

او عمر آغاجنڭ آشاغیسنە، كوكنە باقدم. كوردمكە: او آشاغیدە اولان طوپراق، كمیكلریمڭ طوپراغیلە مبدأ خلقتمڭ طوپراغی بربرینە قاریشمش بر صورتدە آیاقلر آلتندە چیگننییور كوردم. او دە درمان دگل، دردیمە درد قاتدی. صوڭرە مجبوریتلە آرقەمە باقدم. كوردمكە: اساسسز، فانی اولان دنیا هیچلك درەلرندە و یوقلق ظلماتندە یووارلانوب كیدییور. دردیمە مرهم آراركن زهر علاوە ایتدی. او جهتدن دخی خیر كورمدیگمدن اوڭ طرفمە باقدم. ایلری یە نظریمی كوندردم. كوردمكە: قبر قاپوسی تام یولمڭ اوستندە آچیق كورونوب آغزینی آچمش، بڭا باقییور. اونڭ آرقەسندە ابد طرفنە كیدن جادّە و او جادّەدە كیدن قافلەلر اوزاقدن اوزاغە نظرە چارپییور. و بو آلتی جهتدن كلن دهشتلرە قارشو بڭا نقطۀ استناد و سلاح مدافعە اولاجق جزئی بر جزء اختیاریدن باشقە بر شی ألمدە یوق. او حدسز اعدا و حسابسز مضر شیلرە تك بر سلاح انسانی اولان او جزء اختیاری هم ناقص، هم قیصە، هم عاجز، هم ایجادسز اولدیغندن، كسبدن باشقە بر شی ألندن كلمز. نە كچمش زمانە كچەبیلیر.

تا اوندن بڭا كلن حزنلری صوصدیرسون. و نە دە استقبالە حلول ایدەبیلیر. تا اوندن كلن قورقولری منع ایتسین. كچمش و كلەجكلرە عائد امللریمە و ألملریمە فائدەسی اولمدیغنی كوردم. بو آلتی جهتدن كلن دهشت و وحشت و قراڭلق و مأیوسیّت ایچندە چیرپیندیغم هنگامدە، بردن قرآن معجز البیانڭ سماسندە پارلایان ایمان نورلری امدادە یتیشدی. او آلتی جهتی او قدر تنویر ایدوب ایشیقلاندیردیكە: كوردیگم او وحشتلر، او قراڭلقلر یوز درجە تضاعف ایتسە ایدی، یینە او نور اونلرە قارشو كافی و وافی ایدی. بتون او دهشتلری برر برر تسلّی یە و او وحشتلری برر برر انسیّتە چویردی.

شویلەكە: ایمان او وحشتلی كچمش زمانڭ مزار اكبر صورتنی ییرتوب انسیّتلی بر مجلس منوّر و بر مجمع احباب اولدیغنی بعین الیقین، بحق الیقین كوستردی. هم ایمان بر قبر اكبر صورتندە نظر غفلتلە كورونن كلەجك زمانی، سویملی سعادت سرایلرندە بر ضیافت رحمانیە مجلسی صورتندە بعلم الیقین كوستردی. هم ایمان نظر غفلتە بر تابوت وضعیتندە كورونن

حاضر زمانی و او حاضر كونڭ تابوتیّت شكلنی قیروب.. او حاضر كون، اخروی بر تجارتگاه دكّانی و شعشعەلی بر مسافرخانۀ رحمانی صورتندە بالمشاهدە كوستردی. هم ایمان نظر غفلتلە عمر آغاجنڭ باشندە جنازە شكلندە كورونن تك میوەسی جنازە اولمدیغنی، بلكە ابدی بر حیاتە مظهر و ابدی بر سعادتە نامزد اولان روحمڭ اسكیمش یووەسندن ییلدیزلردە كزمك ایچون چیقدیغنی بعلم الیقین كوستردی. هم ایمان كمیكلرملە مبدأ خلقتمڭ طوپراغی آیاق آلتندە اهمّیتسز، محو اولمش كمیكلر اولمدیغنی، بلكە او طوپراق رحمت قاپوسی و جنّت صالوننڭ بر پردەسی اولدیغنی سرّ ایمان ایلە كوستردی. هم ایمان نظر غفلتلە آرقەمدە هیچلكدە یوقلق قراڭلغندە یووارلانان دنیانڭ وضعیتنی سرّ قرآن ایلە كوستردیكە: او ظاهری ظلماتدە یووارلانان دنیا ایسە، وظیفەسی بیتمش، معناسنی افادە ایتمش، نتیجەلرینی كندینە بدل وجوددە بیراقمش بر قسم مكتوبات صمدانیە و صحائف نقوش سبحانیّە اولدیغنی كوستردی. دنیانڭ ماهیّتی نە اولدیغنی بعلم الیقین بیلدیردی. هم ایمان ایلریدە كوزینی آچوب بڭا باقان

قبری.. و قبرڭ آرقەسندە ابدە كیدن جادّەیی نور قرآن ایلە كوستردیكە: او قبر، قویو قاپوسی دگل، بلكە عالم نورڭ قاپوسیدر. و او یول ایسە، هیچلگە و عدمستانە دگل، بلكە وجودە، نورستانە و سعادت ابدیەیە كیدن یول اولدیغنی تام قناعت ویرەجك بر درجەدە كوستردیگندن دردلریمە هم درمان، هم مرهم اولدی. هم ایمان او ألندە پك جزئی بر كسب بولونان جزئی بر جزء اختیاری یرینە، او حدسز دوشمان و ظلمتلرە قارشو غیر متناهی بر قدرتە استناد ایتمك و حدسز بر رحمتە انتساب ایتمك ایچون او جزء اختیارینڭ النە بر وثیقە ویرییور. بلكە دە ایمان، او جزء اختیارینڭ ألندە بر وثیقە اولویور. هم او جزء اختیاری اولان سلاح انسانی، كرچە ذاتندە هم عاجز، هم قیصە، هم نقصاندر. فقط ناصلكە بر عسكر، جزئی قوّتنی دولت حسابنە استعمال ایتدیگی وقت، بیڭلر درجە قوّتندن فضلە ایشلری كورور. اویلە دە سرّ ایمان ایلە او جزئی جزء اختیاری جناب حق نامنە اونڭ یولندە استعمال ایدیلسە، بش یوز سنە كنیشلگندە بر جنّتی دخی قزانابیلیر. هم ایمان كچمش و كلەجك زمانە نفوذ

ایدەمەین او جزء اختیارینڭ دیزكیننی جسممڭ ألندن آلوب قلبە و روحە تسلیم ایدر. روح و قلبڭ دائرۀ حیاتی ایسە، جسم كبی حاضر زمانە منحصر اولمدیغندن، پك چوق سنەلر ماضیدن، پك چوق سنەلر مستقبلدن دائرۀ حیاتنە داخل اولدیغندن، او جزء اختیاری جزئیّتدن چیقوب كلّیت كسب ایدر. زمان ماضینڭ اڭ درین درەلرینە قوّت ایمان ایلە كیرەبیلدیگی و حزنلرڭ ظلمتلرینی دفع ایدەبیلدیگی كبی، نور ایمان ایلە استقبالڭ اڭ اوزاق طاغلرینە قدر چیقار. قورقولری ازالە ایدر.

ایشتە ای بنم كبی اختیارلق زحمتنی چكن اختیار و اختیارەلر! مادام الحمد للّٰه بز اهل ایمانز. و مادام ایماندە بو قدر نورلی، لذّتلی، سویملی، شیرین دفینەلر وار. و مادام اختیارلغمز بزی بو دفینەنڭ ایچنە داها زیادە سوق ایدییور. البتە ایمانلی اختیارلقدن شكوا دگل، بلكە بیڭلر تشكّر ایتملی ییز.

سعید النّورسی

[آلتنجی مسئلە]

دڭزلی حپسی میوەسی رسالەسندن

رسالۀ نورڭ چوق یرلرندە ایضاحی و قطعی حدسز حجّتلری بولونان ایمان باللّٰه ركننڭ بیڭلر كلّی برهانلرندن بر تك برهانە قیصەجە بر اشارتدر. قسطمونیدە لیسە طلبەلرندن بر قسمی یانمە كلدیلر. بزە خالقمزی طانیتدیر. معلّملریمز اللّٰهدن بحث ایتمییورلر، دیدیلر. بن دیدم: سزڭ اوقودیغڭز فنلردن هر فن، كندی لسان مخصوصیلە متمادیًا اللّٰهدن بحث ایدوب خالقی طانیتدیرییورلر. معلّملری دگل، اونلری دیڭلەییڭز.

مثلا ناصلكە مكمّل بر اجزاخانەكە: هر قوانوزندە خارقە و حسّاس میزانلرلە آلینمش حیاتدار معجونلر و تریاقلر وار. شبهەسز، غایت مهارتلی و كیمیاكر و حكیم بر اجزاجی یی كوستریر. اویلە دە كرۀ ارض اجزاخانەسندە بولونان درت یوز بیڭ چشید نباتات و حیوانات قوانوزلرندەكی ذی حیات معجونلر و تریاقلر جهتیلە

بو چارشودەكی اجزاخانەدن نە درجە زیادە مكمّل و بیوك اولمسی نسبتندە، اوقودیغڭز فنّ طب مقیاسیلە كرۀ ارض اجزاخانۀ كبراسنڭ اجزاجیسی اولان حكیم ذوالجلالی، حتّی كور كوزلرە دە كوستریر، طانیتدیرر.

هم مثلا ناصل بر خارقە فابریقەكە، بیڭلر چشید چشید قوماشلری بسیط بر مادّەدن طوقویور. شكسز، بر فابریقەتوری و مهارتلی بر ماكینیستی طانیتدیرر. اویلە دە كرۀ ارض دینیلن یوز بیڭلر باشلی، هر باشندە یوز بیڭلر مكمّل فابریقە بولونان بو سیّار ماكینۀ ربانیە، نە درجە بو انسان فابریقەسندن بویوكسە، مكمّلسە، او درجەدە اوقودیغڭز فنّ ماكینە مقیاسیلە كرۀ ارضڭ اوستەسنی و صاحبنی بیلدیرر. و طانیتدیرر.

هم مثلا ناصلكە: غایت مكمّل بیڭ بر چشید ارزاق اطرافندن جلب ایدوب ایچندە منتظمًا ایستیف و احضار ایدیلمش دپو و اعاشە آنباری و دكّان، شكسز بر فوق العادە اعاشە و ارزاق مالكنی و صاحبنی و مأمورینی بیلدیرر. اویلە دە بر سنەدە یگرمی درت بیڭ سنەلك بر دائرەدە منتظمًا سیاحت ایدن.. و یوز بیڭلر و آیری آیری ارزاق ایستەین طائفەلری ایچنە آلان.. و سیاحتیلە موسملرە اوغرایوب، بهاری بر بیوك واغون كبی بیڭلر آیری آیری طعاملرلە طولدیرارق قیشدە ارزاقی توكنن بیچارە ذی حیاتلرە كتیرن.. و كرۀ ارض دینیلن بو رحمانی

اعاشە آنباری و بر سفینۀ سبحانیە و بیڭ بر چشید جهازاتی و ماللری و قونسروە پاكتلری طاشییان بو دپو و دكّان ربّانی، نە درجە او فابریقەدن بیوك و مكمّل ایسە، اوقودیغڭز ویا اوقویاجغڭز فنّ اعاشە مقیاسیلە او قطعیتدە و او درجەدە كرۀ ارض دپوسنڭ صاحبنی، متصرّفنی، مدبّرینی بیلدیرر. طانیتدیرر. سودیرر.

هم ناصلكە: درت یوز بیڭ ملّت ایچندە بولونان.. و هر ملّتڭ ایستەدیگی ارزاقی آیری و استعمال ایتدیگی سلاحی آیری و كییدیگی البسەسی آیری و تعلیماتی آیری و ترخیصاتی آیری اولان بر اوردونڭ معجزەكار بر قوماندانی، تك باشیلە بتون او آیری آیری ملّتلرڭ آیری آیری ارزاقلرینی و چشید چشید اسلحەلرینی و البسەلرینی و جهازاتلرینی، هیچ برینی اونوتمایارق و شاشیرمایارق ویردیگی او عجیب اوردو و اوردوگاه، شبهەسز بداهتلە او خارقە قوماندانی كوستریر. تقدیركارانە سودیرر. عینًا اویلە دە، زمین یوزینڭ اوردوگاهندە و هر بهاردە یڭیدن سلاح آلتنە آلینمش بر یڭی اوردوی سبحانیدە نباتات و حیوانات ملّتلرندن درت یوز بیڭ نوعڭ چشید چشید البسە، ارزاق، اسلحە، تعلیم، ترخیصلری غایت مكمّل و منتظم.. و هیچ برینی اونوتمایارق و شاشیرمایارق بر تك قوماندان اعظم طرفندن ویریلن كرۀ ارضڭ بهار اوردوگاهی، نە درجە مذكور انسان اوردو و اوردوگاهندن بیوك و مكمّل ایسە،

سزڭ اوقویاجغڭز فنّ عسكری مقیاسیلە دقّتلی و عقلی باشندە اولانلرە، او درجە كرۀ ارضڭ حاكمنی و ربّنی و مدبّرینی و قوماندان اقدسنی حیرتلر و تقدیسلرلە بیلدیرر. و تحمید و تسبیحلە سودیرر.

هم ناصلكە: بر خارقە شهردە میلیونلر الكتریك لامبەلری حركت ایدرك هر یری كزرلر. یانمق مادّەلری توكنمییور بر طرزدەكی الكتریك لامبەلری و فابریقەسی، شكسز بداهتلە الكتریگی ادارە ایدن و سیّار لامبەلری یاپان و فابریقەیی قوران و اشتعال مادّەلرینی كتیرن بر معجزەكار اوستەیی و فوق العادە قدرتلی بر الكتریكجی یی حیرتلر و تبریكلرلە طانیتدیرر. یاشاسینلر ایلە سودیرر. عینًا اویلە دە، بو عالَم شهرندە دنیا سراینڭ طامندەكی ییلدیز لامبەلری، بر قسمنی قوزموغرافیەنڭ دیدیگنە باقیلسە، كرۀ ارضدن بیڭ دفعە بیوك و طوپ كُلَّەسندن یتمش دفعە سرعتلی حركت ایتدكلری حالدە، انتظامنی بوزمییور. بربرینە چارپمایور. سونمییور. یانمق مادّەلری توكنمییور. اوقودیغڭز قوزموغرافیەنڭ دیدیگنە كورە، كرۀ ارضدن بر میلیون دفعەدن زیادە بیوك و بر میلیون سنەدن زیادە یاشایان و بر مسافرخانۀ رحمانیدە بر لامبە و بر صوبە اولان كونشمزڭ یانمەسنڭ دوامی ایچون، هر كون كرۀ ارضڭ دڭزلری قدر غاز یاغی و طاغلری قدر كومور ویا بیڭ ارض قدر اودون

ییغینلری لازمدركە سونمەسین. و اونی و اونڭ كبی علوی ییلدیزلری غاز یاغسز، اودونسز، كومورسز یاندیران و سوندیرمەین و برابر و چابوق كزدیرن و بربرینە چارپدیرمایان بر نهایتسز قدرتی و سلطنتی، ایشیق پارماقلریلە كوسترن بو كائنات شهر محتشمندەكی دنیا سراینڭ الكتریك لامبەلری و ادارەلری، نە درجە او مثالدن داها بیوك، داها مكمّلدر، او درجەدە سزڭ اوقودیغڭز ویا اوقویاجغڭز فنّ الكتریك مقیاسیلە بو مشهر اعظم كائناتڭ سلطاننی، منوِّرینی، مدبّرینی، صانعنی او نورانی ییلدیزلری شاهد كوسترەرك طانیتدیرر. تسبیحاتلە، تقدیساتلە سودیرر، پرستش ایتدیرر.

هم مثلا ناصلكە، بر كتاب بولونسەكە: بر سطرندە بر كتاب اینجە یازیلمش.. و هر بر كلمەسندە اینجە قلملە بر سورۀ قرآنیە یازیلمش.. غایت معنیدار و بتون مسئلەلری بربرینی تأیید ایدر. و كاتبنی و مؤلّفنی فوق العادە مهارتلی و اقتدارلی كوسترن بر عجیب مجموعە، شكسز كوندوز كبی كاتب و مصنِّفنی كمالاتیلە، هنرلریلە بیلدیرر. طانیتدیرر. ما شٓاء اللّٰه، بارك اللّٰه جملەلریلە تقدیر ایتدیرر. عینًا اویلە دە، بو كائنات كتاب كبیریكە بر تك صحیفەسی اولان زمین یوزندە و بر تك فورمەسی اولان بهاردە، اوچ یوز بیڭ آیری آیری كتابلر حكمندەكی

اوچ یوز بیڭ نباتی و حیوانی طائفەلری برابر، بربری ایچندە، یاڭلیشسز، خطاسز، قاریشدیرمایارق، شاشیرمایارق، مكمّل، منتظم.. و بعضًا آغاچ كبی بر كلمەدە بر قصیدەیی و چكردك كبی بر نقطەدە بر كتابڭ تمام فهرستەسنی یازان بر قلم ایشلەدیگنی كوزیمزلە كوردیگمز بو نهایتسز معنیدار و هر كلمەسندە چوق حكمتلر بولونان شو مجموعۀ كائنات و بو مجسّم قرآن اكبر عالم، مذكور مثالدەكی كتابدن نە درجە بیوك و مكمّل و معنیدار ایسە، او درجەدە سزڭ اوقودیغڭز فنّ حكمت الاشیا و مكتبدە بالفعل مباشرت ایتدیگڭز فنّ قرائت و فنّ كتابت، كنیش مقیاسلریلە و دوربین كوزلریلە بو كتاب كائناتڭ نقّاشنی، كاتبنی حدسز كمالاتیلە طانیتدیرر. اللّٰە اكبر جملەسیلە بیلدیرر. سبحان اللّٰه تقدیسیلە تعریف ایدر. الحمد للّٰه ثنالریلە سودیرر. ایشتە بو فنلرە قیاسًا یوزر فنوندن هر بر فن، كنیش مقیاسیلە و خصوصی آیینەسیلە و دوربینلی كوزیلە و عبرتلی نظریلە بو كائناتڭ خالق ذوالجلالنی اسماسیلە بیلدیرر. صفاتنی، كمالاتنی طانیتدیرر.

ایشتە بو محتشم و پارلاق بر برهان وحدانیت اولان مذكور حجّتی درس ویرمك ایچوندركە: قرآن معجز البیان چوق تكرار ایلە اڭ زیادە [رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ] و [خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ] آیتلریلە خالقمزی بزە طانیتدیرییور، دییە او مكتبلی كنچلرە دیدم. اونلر دخی تمامیلە قبول ایدوب تصدیق ایدرك، حدسز شكر اولسون ربّمزەكە: تام قدسی و عین حقیقت بر درس آلدق. اللّٰه سندن راضی اولسون، دیدیلر. بن دە دیدم: انسان بیڭلر چشید ألملر ایلە متألّم و بیڭلر نوع لذّتلر ایلە متلذّذ اولاجق بر ذی حیات ماكینە.. و غایت درجە عجزیلە برابر حدسز مادّی، معنوی دوشمانلری.. و نهایتسز فقریلە برابر حدسز ظاهری و باطنی احتیاجلری بولونان.. و متمادیًا زوال و فراق طوقاتلرینی ییین بر بیچارە مخلوق ایكن، بردن ایمان و عبودیتلە بویلە بر پادشاە ذوالجلالە انتساب ایدوب، بتون دوشمانلرینە قارشو بر نقطۀ استناد و بتون حاجاتنە مدار بر نقطۀ استمداد بولارق، هركس منسوب اولدیغی افندیسنڭ شرفیلە، مقامیلە افتخار ایتدیگی كبی، او دە بویلە نهایتسز قدیر و رحیم بر پادشاهە ایمان ایلە انتساب ایتسە.. و عبودیتلە خدمتنە كیرسە.. و اجلڭ اعدام اعلاننی كندی حقّندە ترخیص تذكرەسنە چویرسە، نە قدر ممنون و منّتدار و نە قدر متشكّرانە افتخار ایدەبیلیر، قیاس ایدیڭز.