ve milletin istikbâlinin fedâkâr genç üniversite talebelerine ve Maârif Dâiresi’ne arzedip, bu mes’elede muvaffakiyete mazhar olan Tevfîk İleri’nin bu bîçâre Saîd’e bedel, Risâle-i Nûr’a himâyetkârâne sâhib çıkmasını rahmet-i İlâhiyeden niyâz ediyorum.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

Çok hasta, çok ihtiyâr, garîp, tecrîd içinde

Saîdü’n-Nûrsî

[685]

Doğu Üniversitesi hakkında, tahrîfçi bir gazeteye cevâbdır.

Muhâlif bir partinin şiddetli ve tenkîdci tarafından bir mensûbu, yani Ulus’un 1.4.1954 târihli nüshasında yazılan Atatürk Üniversitesi hakkındaki makāleye cevâb hükmünde, o üniversitenin hakîkatini beyân ediyoruz. Şöyle ki:

Şimdi Atatürk Üniversitesi nâmı verilen bu Dârü’l-fünûn'un küşâdına, Üstâdımız Saîdü’n-Nûrsî 50 seneden beri büyük bir gayretle çalışmıştır. Üstâdımız ittihâdcılara muhâlif olduğu hâlde, onlar ve Sultân Reşâd, bu Dârü’l-fünûn'un inşâsı için 19 bin altın tahsîs etmiş, Van’da Üstâdımız temellerini atmıştı. Fakat harb-i umûmî’nin vukū‘uyla geri kalmıştı. Sonra devr-i cumhuriyetin ibtidâsında Üstâdımız Saîdü’n-Nûrsî’nin Ankara’da Meclis-i Meb‘ûsân’a istenilmesiyle Üstâdımız tekrar teşebbüse

geçmişti. Orada Üstâdımız, o zamanın idaresine tam muhâlif ve siyâseti bütün bütün terkettiği ve bazı cihetle de muhâlif olduğunu ve dünyanıza karışmayacağım dediği ve hatta Mustaf Kemâl’e Namaz kılmayan hâindir dediği ve onun teklîf ettiği büyük servet, maaş, şark vâiz-i umûmîliği gibi büyük teklîflerini kabûl etmediği hâlde, şark Dârü’l-fünûn'unun te’sîsi için 150 bin banknotun 200 meb‘ûsdan 163 meb‘ûsun imzası ve Mustaf Kemâl’in tasdîkiyle verilmesine karar verilmişti. Demek ki şarkın en mühim mes’elesi, o zaman o üniversiteydi. Şimdi yirmi derece daha ziyâde ihtiyâç var. Nihâyet yine Üstâdımızın maddî ve ma‘nevî gayret ve teşvîkleri netîcesiyle yapılmasına bu hükûmet-i İslâmiye zamanında karar verildi.

Bu Şark Üniversitesi’nin o cihânşümûl kıymet ve ehemmiyetini, bir bahr-i ummândan bir katre takdîm eder misillü, iki üç nokta olarak arzederiz:

Birincisi: Bu dârü’l-fünûn hem Îrân, hem Arabistân, hem Mısır ve Afgānistân, hem Pâkistân ve Türkistân ve Anadolu’nun merkezinde bir kalp hükmündedir. Ve hem bir Câmiü’l-Ezher, bir Medresetü’z-Zehrâ’dır.

İkincisi: Şimdi umûm beşerde sulh-u umûmî için, yani beşerin ifsâd edilmemesi için çâreler aranıyor, paktlar kuruluyor. Ve mâdem bu hükûmet-i İslâmiye,

musâlahât-ı umûmiye ve hükûmetin selâmeti için Yugoslavya’ya, tâ İspanya’ya kadar onları okşayarak dostluk kurmaya çalışıyor. İşte bunların çâre-i yegânesinin bir delîli olarak gösteriyoruz ki, te’sîs edilecek Şark Dârü’l-fünûnu’nun ilk müteşebbisinin bir ders kitabı olan ve ulûm-u müsbete ve fenniye ile ulûm-u îmâniyeyi barıştıran ve bu otuz seneden beri bütün feylesoflara meydan okuyan ve resmî ulemâya dokunduğu ve eski hükûmetle resmen mübâreze ettiği hâlde, bütün bunlar tarafından takdîr ve tahsîne mazhar olan ve mahkemelerde berâet kazanan Risâle-i Nûr’un bu vatan ve millete te’mîn ettiği âsâyiş ve emniyettir ki, İslâm memleketlerinde, husûsen Fas’ta, Mısır ve Sûriye ve Îrân gibi yerlerde vukû‘ bulan dâhilî karışıklıkların bu vatanda görülmemesidir.

İşte nasıl ki bu vatan ve millette Risâle-i Nûr, emniyet ve âsâyişin ihlâline sâir memleketlerden daha ziyâde esbâb bulunmasına rağmen âsâyişi te’mîn etmesi gösteriyor ki, o Doğu Üniversitesi’nin te’sîsi, beşeri müsâlemet-i umûmiyeye mazhar kılacaktır. Çünkü şimdi tahrîbât ma‘nevî olduğu için, ona mukābil tâ'mîrci ma‘nevî bir atom bombası lâzımdır. İşte bu zamanda tahrîbâtın ma‘nevî olduğuna ve ona karşı mukābelenin de ancak ta'mîrci ma‘nevî atom bombasıyla mümkün olabileceğine kat‘î bir delîl olarak üniversitenin mebde’ ve çekirdeği olan Risâle-i Nûr’un, bu otuz sene içerisinde Avrupa’dan gelen dehşetli dalâlet ve

felsefe ve dinsizlik hücûmlarına bir sed teşkîl etmesidir. O ma‘nevî tahrîbâta karşı Risâle-i Nûr, ta'mîrci ve ma‘nevî bir atom bombası olmuş.

Üçüncüsü: Evet, Şark Üniversitesi, bir merkez olarak Âlem-i İslâm’ı ve tâ bütün Asya’yı alâkadâr edecek bir mâhiyet ve ehemmiyette olduğundan, altmış milyon değil, altmış milyar da masraf yapılsa elyaktır.

Yeni Ulus gazetesi muhâlif olduğu için, bu mes’eleyi perde ederek yeni iktidârın bazı büyük me’mûrlarından bu mes’eleye çalışanlara, bir nevi‘ irticâ‘ süsünü vermek istiyor. Hâlbuki bu mes’ele en yüksek terakkî ve sulh-u umûmînin medârıdır. Bu müessese bu hükûmet-i İslâmiyeye, bazı şeâir-i İslâmiyeden Arabî ezân-ı Muhammedî asm ve dîn dersleri gibi pek çok kuvvet verecek. Belki bu hükûmetin istikbâllinde târihlerde kemâl-i takdîr ve tahsînle yâdedilmesine en parlak bir vesîle olacaktır.

Bu mes’elenin ihyâsıyla hâsıl olan nûr ve feyiz, demokrat hükûmetin en büyük ve cihândeğer bir hizmeti olarak ebede kadar misli görülmemiş bir parlaklıkla lemeân edecektir. Ve beyne’l-milel bir i‘tibârı te’mîn edecektir.

Üstâdımızın hastalığı münâsebetiyle hizmetinde bulunan

Nûr talebeleri

[686]

Mahkememizin te’hîriyle, işlerin Ankara Mahkemesi’ne havâle edilmesinde çok hayır var. Şimdi hem Isparta Mahkemesi, hem Van’da Mollâ Hamîd’in ve Diyarbakır’da Mehmed Kayalar’ın kitablarının iâdesi ve Afyon, hepsi Ankara’ya bakıyor. Ankara’da olacak hayırlı bir netice ile, İnşâallâh her tarafta birden işlerimiz halledilmiş olacak. Hem böyle bir vakitte nûrlardaki hakāik-i îmâniyeye, husûsen Ankara’da nazarların çevirilmesi lâzımmış. İnşâallâh bu mes’elemizin oraya gönderilmesi, mühim bir intibâha vesîle olacak.

Kardeşiniz Zübeyr

[687]

Üstâdın ziyâretçilere dâir bir mektûbu

Umûm dostlarıma, husûsen ziyâretçilere dâir bir özrümü beyân etmeye mecbûr oldum. Ekser hayâtım inzivâda geçtiği gibi, otuz kırk senedir tarassud ve taarruza ma‘rûz kaldığımdan, zarûretsiz sohbet etmekten çekinip tevahhuş ediyorum. Hem eskiden beri maddî ve ma‘nevî hediyeler bana ağır geliyordu. Hem şimdi ziyâretçiler, dostlar çoğalmış, hem ma‘nevî mukābele lâzım gelmiş. Şimdi maddî bir lokma hediye, beni hasta ettiği gibi, ma‘nevî bir hediye olan ziyâret etmek, görüşmek, husûsen başka yerlerden musâfaha için zahmet edip gelmek ziyâreti dahi, ehemmiyetli bir

hediye-i ma‘neviyedir. Ona mukābele edemiyorum. Hem de ucuz değil, ma‘nen pahalıdır. Ben kendimi o hürmete lâyık görmüyorum. Ma‘nen mukābele de edemiyorum. Onun için şimdilik aynen maddî hediye gibi bir ihsân olarak, bana ma‘nevî hediye gibi olan sohbetten zarûret olmadan men‘edildim. Bazı beni hasta eder. Maddî hediyenin tam mukābilini vermediğim vakit beni hasta ettiği gibi. Onun için hâtırınız kırılmasın, gücenmeyiniz.

Risâle-i Nûr’u okumak, on def‘a benimle görüşmekten daha kârlıdır. Zâten benimle görüşmek, âhiret, îmân, Kur’ân hesabınadır. Dünya ile alâkamı kestiğim için, dünya hesabına görüşmek ma‘nâsızdır. Âhiret, îmân, Kur’ân için ise, Risâle-i Nûr daha bana ihtiyâç bırakmamış. Husûsen Târîhçe-i Hayât’taki mektûblar. Hatta hizmetimdeki hâs kardeşlerimle de zarûret olmadan görüşemiyorum. Yalnız bazı Risâle-i Nûr’un fütûhâtına ve neşriyâtına âit bazı kimseler için görüşmek istesem, o zaman görüşmek câiz olabilir ve bana sıkıntı vermez. Bu noktayı bilmeyen ziyârete gelenlere haber veriyorum ki, birkaç senedir cerîdelerle i‘lân etmişim ki, benimle görüşmek isteyenleri, husûsen uzak yerden gelerek görüşmeden gidenleri, husûsî duâlarıma dâhil ediyorum. Her sabah da duâ ediyorum. Onun için de gücenmesinler.

Saîdü’n-Nûrsî

[688]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا

Çok Muhterem Kardeşimiz Sâlih,

Üstâdımız sana ve iki dîndâr ve hakîkî milletvekîllerine pek çok selâm ve duâ eder, sana ve onlara bin Bârekallâh der.

Üstâdımız buyuruyor ki:

Ben çok zaman evvel bekliyordum ki, Urfa tarafından nûrlara karşı kuvvetli eller sâhib çıksın. Çünkü orası hem Anadolu’nun, hem Arabistân’ın, hem Kürdistân’ın bir nevi‘ merkezi hükmündedir. Nûrlar orada yerleşse, o üç memlekette intişârına vesîle olur. Cenâb-ı Hakk’a hadsiz şükrediyorum ki, Seyyid Sâlih gibi gençliğin bir kahramanı ve o havâlînin çok kıymetdâr ve himâyetkâr ve dîndâr iki milletvekîli nûrlara sâhib çıkmaya başladılar. Ben de kendi paramla aldığım ve zehir hastalığının fazla râhatsızlığı içinde tashîh ettiğim bana mahsûs bir kısım mecmûalarımı onlara gönderiyorum. Çok yerlerden ve çok mühim zâtlar tarafından istedikleri hâlde, ben Urfa’yı her yere tercîh ediyorum. Urfa Medrese-i Nûriye’sine veriyorum.

İnşâallâh bir kısım daha onlara göndereceğim. Seyyid Sâlih ve himâyetkâr milletvekîlleri, orada İnşâallâh Kur’ân ve îmâna tam hizmet edecek. Ve orayı Isparta’daki Medresetü’z-Zehrâ ve Mısır’daki Câmiü’l-Ezher’in küçük bir numûnesi hâline getirmeye vesîle olmaya ve Şâm ve Bağdâd’daki medrese-i İslâmiyenin bir numûnesini açmaya yol açmalarını rahmet-i İlâhiyeden ümîd ediyoruz.

Hem mâdem Risâle-i Nûr’un mesleği hillettir. Ve Urfa ise, İbrâhîm Halîlullâh’ın as bir menzilidir. İnşâallâh bu meslek-i hillet-i İbrâhîmiye orada parlayacaktır.

Hem ihtimâl-i kavîdir ki, bu dehşetli semli hastalıktan kurtulsam, gelecek kışta Urfa’ya gitmeyi cidden arzu ediyorum.

Bütün Urfa halkına, çoluk ve çocuğuna ve mezarda yatanlarına her sabah duâ ediyorum. Ve bütün Urfalılara selâm ediyorum. Urfa taşıyla, toprağıyla mübârektir. Ben çok hastayım. Onlar da bana duâ etsinler.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

Saîdü’n-Nûrsî

Üstâdımızın sözü bitti. Biz de tekrar selâm ve arz-ı hürmetler ederiz. Risâle-i Nûr hizmetinde bulunan Ziyâ ve Mehmed

[689]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

Azîz, Sıddîk Kardeşlerim,

Âlem-i İslâm’da Leyle-i Kadir telakkî edilen bu Ramazân-ı Şerîf’in yirmi yedinci gecesinde, bir nevi‘ tesemmüm ile şiddetli bir mide hastalığı içinde, sinirlerimi ve vicdân ve kalbimi istîlâ eder gibi bir diğer dehşetli hastalık hissettim. Bu maddî ve ma‘nevî iki dehşetli hastalık içerisinde, şefkat hissi ile bütün zîhayatların elemleri hâtıra geldi. Şahsî hastalığımdan daha ziyâde elîm bir hâlet-i rûhiyeyi hissettim. Bununla beraber seksen küsûr seneye varan ömrümün sonunda, seksen sene ma‘nevî bir ibâdeti kazandıran en son Leyle-i Kadr’e lâyık çalışamayacağım diye, sâbık iki dehşetli hastalıktan daha şiddetli hazîn bir me’yûsiyet içinde a‘sâba gelen ve nefs-i emmârenin vazîfesini gören bir elîm his beni ezdiği aynı zamanda, Âyet-i Hasbiye’nin bir sırrı imdâdıma yetişti. Bu üç hastalığı izâle edip Cenâb-ı Hakk’a hadsiz şükür olsun ki, hilâf-ı me’mûl bir tarzda dayandım. Bu üç hastalığıma da böyle üç merhem sürüldü:

Maddî hastalığın Hastalar Risâlesi’nde isbat edildiği gibi bir sâat hastalık, sâbir ve mütevekkil insanlara, hiç olmazsa on sâat ibâdet ve Leyle-i Kadir’de ise

daha ziyâde ibâdet hükmüne geçtiği gibi, benim de bu Leyle-i Kadir’deki hastalığım, iktidârsızlığımla yapamadığım Leyle-i Kadir’deki hizmetin yerine geçmesi ile, tam şifâ verici bir merhem oldu. Ve bütün zîhayatın hastalık ve elemlerinden şefkat sırrı ile bana gelen teellüm marazını, birden rahîmiyet-i İlâhiyenin tecellîsi ile, yani mahlûkları yaratanın şefkat ve rahîmiyeti ve rahmeti tam kâfî olmasından, onların elemlerini, onlar için bir nevi‘ lezzete veya mükâfâta çevirdiğinden, o rahmet-i İlâhiyeden daha ileri şefkati sürmek ma‘nâsız ve haksız olduğundan ve şefkatten gelen elemi, bir ma‘nevî sürûra ve lezzete çevirdi. Yalnız merhem değil, belki şifâ da verdi.

Ve en son ömrümde en ziyâde kıymetdâr ma‘nevî bir hazîneyi kaybetmekteki ma‘nevî eleme karşı, nûrun hâs şâkirdlerinin her birisi, şirket-i ma‘neviye sırrı ile umûm nâmına dahi duâ ile ve amel-i sâlih ile çalıştıklarından, hem el-Hüccetü’z-Zehrâ’da, hem Nûr Anahtarı’nda îzâh edilen, teşehhüdde ve Fâtiha’da bütün mevcûdât ve zîhayat cemâatinin duâlarına ve tevhîddeki da‘vâlarına iştirâk sûretiyle, husûsen toprak, hava, su ve nûr unsurları birer dil olmasıyla, topraktan çıkan bütün hayat hediyeleri; ve sudan mübârekât ve tebrîkât; ve havadan şükür ve ibâdetin temessülleri; ve nûr unsurundan maddî ve ma‘nevî tayyibâtlar, güzellikler tarzında, teşehhüdde ve Fâtiha’da kâinâttaki bütün ni‘metlerden gelen şükürler ve hamdler ve bütün mahlûkātın husûsen zîhayatların küllî ibâdetleri ve bütün istiâneleri ve doğru yolda giden

bütün ehl-i hakîkate ve ehl-i îmânın yolundan gidenlere ma‘nevî refâkat etmekle, onların duâlarına ve da‘vâlarına tasdîk sûretinde âmînlerle iştirâk ederek, âmîn demekle hissedâr olmanın küllî sırrı o gece imdâdıma geldi. Gāyet hasta, zayıf, me’yûs bir hâlde, cüz’î bir hizmet edememekteki ma‘nevî elîm hastalığıma öyle bir tiryâk oldu ki, ben hakîkaten en sağlam hâllerimde ve en genç zamanlarımda, en zevkli ve lezzetli evrâdımda bulamadığım bir ma‘nevî sürûru hissettim. Ve hadsiz şükür edip, o dehşetli hastalığıma râzı oldum. اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَٓائِقِ شَهْرِ رَمَضَانَ فٖی كُلِّ زَمَانٍ dedim.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

Kardeşiniz Saîdü’n-Nûrsî

[690]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

Üstâdımız der:

Benimle görüşmek isteyen azîz kardeşlerime beyân ediyorum ki: İnsanlarla görüşmeye zarûret olmadıkça tahammülüm kalmadığından, hem şimdi tesemmümden, za‘fiyetten, ihtiyârlıktan ve hasta bulunmuş olmaktan dolayı fazla konuşamıyorum. Buna mukābil, kat‘iyen size haber veriyorum ki, Risâle-i Nûr’un her bir kitabı bir Saîd’dir. Siz hangi kitaba baksanız, benimle karşı karşıya görüşmekten on def‘a

ziyâde hem faydalanır, hem hakîkî bir sûrette benimle görüşmüş olursunuz. Ben şuna karar vermiştim ki, Allâh için benimle görüşmek isteyenleri, görüşmediklerine bedel, her sabah okuduklarıma, duâlarıma dâhil ediyorum ve etmekte devam edeceğim.

Şimdi bir iki aydır Üstâdımız bir hizmetkârıyla dahi konuşamıyor. Konuştuğu vakit bir harâret başlıyor. Bunun hikmetini bir ihtâra binâen söyledi ki: Risâle-i Nûr bana hiç ihtiyâç bırakmıyor. Konuşmaya lüzûm kalmadı. Hem ben âciz şahsımla binler dostlarımdan yirmi otuz dostla konuşabilirim. Yirmi adamın hâtırı için binler adamın hâtırını rencîde etmemek için konuşmaktan men‘edildim ihtimâli kavîdir. Husûsî görüşmediğim için ma‘zur görsünler. Hatta bayramda musâfaha etmek ve ona bakmaya tahammül edemiyor. Onun için hâtırları kırılmasın. Hâşiye

[691]

(Dört sene evvel Üstâdımız, şiddetli hastalığı yüzünden beni Ankara’da Risâle-i Nûr’un mahkeme ile alâkadâr işlerini ta‘kîb için tevkîl ettiği zaman, bazı meb‘ûslara gönderdiğimiz ilişik mektûbumuzu yeniden sizlere ve muhterem meb‘ûsların nazar-ı irfânlarına takdîm ediyoruz. Buna da sebeb, aynı mes’elenin devam etmesi ve bilhassa son aylarda şark vilâyetlerinde kurulması için teşebbüse geçilen yeni üniversitedir.)

Risâle-i Nûr’un bu otuz senelik zamanda, dâhilde ve hâriçte fevkalâde intişârıyla her tarafta hüsn-ü te’sîri göstermesi ve şark vilâyetlerinde elli beş seneden beri büyük bir dârü’l-fünûn kurulmasına çalışılması, birbirini ta‘kîb eden ve birbirini tamamlayan, bu zamanda Âlem-i İslâm’ı şiddetli alâkadâr eden iki mühim mes’eledir. Bu iki netîce-i azîme, hem bu milleti, husûsen şark vilâyetlerini, hem dört yüz milyon İslâm milletlerini, hem sulh-u umûmîye muhtâç Hristiyanlık dünyasını alâkadâr eden ve te’sîrini gösteren medâr-ı iftihâr iki ehemmiyetli hâdisedir. Ve İslâm dininin ve Kur’ân hakîkatlerinin küllî ve umûmî iki mühim nâşiri ve i‘lâncısıdır.

Üstâdımız elli beş seneden beri, a‘zamî gayretle ve müteaddid vesîlelerle şarkî Anadolu’da Câmiü’l-Ezher’e muvâfık Medresetü’z-Zehrâ nâmıyla bir İslâm üniversitesi’nin kurulması için çalışmış ve bunun kat‘î lüzûmunu dâimâ ileri sürmüştür. Üstâdımızın

Reîs-i Cumhûr’a ve Başvekîl’e hitâben yazdığı ve onları bu mes’elede tebrîk eden yazısında denildiği gibi, şark Dârü’l-fünûn'u, Âlem-i İslâm’ın bir nevi‘ merkezinde olarak beyne’l-İslâm medâr-ı iftihâr bir makam kazanacaktır. O vilâyetlerde medfûn çok azîz ve mübârek binlerle ulemâ ve ârifîn, şühedâ ve muhakkikîn ecdâdlarınızın mâzîdeki pek kıymetli ve kudsî hizmet-i dîniyeleri ve ma‘nevî, bâkî hasletleri, bu dârü’l-fünûnla dahi tecessüm edecek ve vazife-i îmâniyelerini daha geniş bir sâhada yapacaklardır.

Şark üniversitesi’nin programı ve üssü’l-esâs dersi, Kur’ân-ı Hakîm’in hakāik-i îmâniyesini tefsîr eden ve bütün mes’elelerini fünûn-u akliye ve delâil-i mantıkıye ve müsbete ile tesbît ettiren ma‘kūlâtla ders veren Risâle-i Nûr’dur ki, yeni asrın üniversitelerinde ve mekteblerinde okutulmaya şâyândır.

Risâle-i Nûr, şarkî Anadolu’da yer yer kurulmuş olan ve yüzyıllardan beri o havâlîde ma‘nevî âb-ı hayât menba‘ları vazîfesini görmüş bulunan medreselerinin ve üstâdlarının bir talebesi vâsıtasıyla zuhûr etmiştir ki, o muhterem üstâdlar, bu son münevver meyveleriyle, yeniden vazîfe başına geçip vazîfe-i tenvîriyelerini ve hizmet-i Kur’âniyelerini bu sûretle cihânşümûl bir vüs‘ate inkılâb ettirmelerini bütün rûhumuzla ümîd edip rahmet-i İlâhiyeden temennî ve niyâz ediyoruz. Bu duâmıza da, zaman ve zemînin şerâit-i hayâtiyesi ve müsâlemet-i umûmiyenin elzemiyeti de âmîn diyor ve diyecektir.