[660]

(Adnân Menderes’e gönderilmek niyetiyle evvelce yazılan ictimâî hayâtımıza âit bir hakîkatin hâşiyesini tekrar takdîm ediyoruz)

Hâşiye: Eskilerin lüzûmsuz ve keyfî kanunları ve sûiistimâlleri netîcesiyle, belki de tahrîkleriyle zuhûr eden Tîcânî mes’elesini ve ağır cezâlarını dîndâr demokratlara yüklememek ve Âlem-i İslâm’ın nazarından demokratları düşürmemenin çâre-i yegânesi, kendimce böyle düşünüyorum: Ezân-ı Muhammedî’nin asm neşriyle demokratlar on derece kuvvet bulduğu gibi, Ayasofya’yı da, beş yüz sene devam eden vaziyet-i kudsiyesine çevirmek ve hâlen İslâm’da çok hüsn-ü te’sîr yapan ve bu vatan ahâlisine Âlem-i İslâm’ın hüsn-ü teveccühünü kazandıran, yirmi sekiz sene mahkemelerin muzır cihetini bulamadıkları ve beş mahkeme de berâetine karar verdikleri Risâle-i Nûr’un resmen serbestîsini dîndâr demokratlar i‘lân etmeli ve bu yaraya bir nevi‘ merhem vurmalıdırlar. O vakit Âlem-i İslâm’ın teveccühünü kazandıkları gibi, başkalarının da zâlimâne kabâhâtları onlara yüklenmez fikrindeyim. Dîndâr demokratlar, husûsen Adnân Menderes gibi zâtların hâtırları için, otuz beş seneden beri terkettiğim siyâsete bir iki sâat baktım ve bunu yazdım.

Saîdü’n-Nûrsî

Üstâdımız Efendimiz'den yeni aldığımız bu yeni hakîkati sizlere berây-ı ma‘lûmât arzediyoruz.

Husrev

[661]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

Azîz, Sıddîk, Fedâkâr Kardeşlerim,

Çok yerlerden telgraf ve mektûblarla bayram tebrîkleri aldığım ve çok hasta bulunduğum için, vârislerim olan Medresetü’z-Zehrâ erkânları benim bedelime hem kendilerini, hem o hâs kardeşlerimizin bayramlarını tebrîk etmekle beraber; Âlem-i İslâm’ın büyük bayramının arefesi olan ve şimdilik Asya ve Afrika’da inkişâfa başlayan ve dört yüz milyon Müslümanı birbirine kardeş ve maddî ve ma‘nevî yardımcı yapan İttihâd-ı İslâmın, yeni teşekkül eden İslâmî devletlerde te’sîse başlamasının; ve Kur’ân-ı Hakîm’in kudsî kanunlarının o yeni İslâmî devletlerin kānûn-i esâsîsi olmasından dolayı büyük bayram-ı İslâmiyeyi tebrîk ve dînler içinde bütün ahkâm ve hakîkatlerini akla ve hüccetlere istinâd ettiren Kur’ân-ı Hakîm’in, zuhâra gelen küfr-ü mutlakı tek başıyla kırmasına çok emâreler görülmesi; ve beşer istikbâlinin de bu gelen bayramını tebrîk ile beraber, Medresetü’z-Zehrâ’nın ve bütün nûr talebelerinin hem dâhil, hem hâriçte, hem Arapça, hem Türkçe nûrların neşriyâtına çalışmalarını; ve dîndâr demokratların bir kısm-ı mühimmi nûrların serbestiyetine tarafdâr çıkmalarını bütün rûh u cânımızla tebrîk ediyoruz.

Bu sene hacıların az olmasına çok esbâb var iken, yüz seksen binden ziyâde hacıların o kudsî farîzayı ve Dîn-i İslâm’ın kudsî ve semâvî kongresi hükmünde olan bu hacc-ı ekberi büyük bir bayramın arefesi noktasında olarak bütün rûh u cânımızla tebrîk ediyoruz. Hâşiye

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

Hasta kardeşiniz Saîdü’n-Nûrsî

(662)

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

Eylül’ün sekizinde tekrar edilen Afyon Mahkemesi münâsebetiyle Üstâdımız çok hasta olduğu ve mahkemeye gidemeyeceği için, o mes’eleye dâir fikrini sorduk. O da Nûrun mühim talebeleri ve avukatımız benim bedelime kâfîdir dedi. Ve bu mes’eleyi yazdırdı:

Yirmi sekiz sene zarfında çektiğim işkencelerden birisi şudur:

Bir def‘a Isparta Mahkemesi’nin Risâle-i Nûr’un bütün eczâlarını alıp, bir iki ay ellerinde tetkîkten sonra tamâmen sâhiblerine iâde ettiği ve Eskişehir’de ise on altı sene evvel bütün nûr eczâlarını inceden inceye tetkîk edip, yalnız küçük bir risâlesi olan tesettüre iliştiler. Fakat tesettürün ref‘ine kanun olmadığı için

kanâat-ı vicdâniye ile az bir cezâ verdiler. Fakat Denizli, o risâle de dâhil, hepsini berâet ettirdi. Daha sonra Denizli Mahkemesi bütün risâleleri tetkîkten sonra, Ankara Ağır Cezâ Mahkemesi’nin istemesi üzerine bütün risâleler Ankara’ya sevkedildi. İki ay onlar da tetkîk edip, hem ehl-i vukūfun incelemesi ile Denizli Mahkemesi ittifâken berâetine, hem Ankara Ağır Cezâ Mahkemesi ehl-i vukūfun raporuna binâen ittifâken berâetine karar verdikleri ve sonra da mahkeme-i temyîz tasdîk edip kaziye-i muhkeme hâline getirdikleri hâlde, hem Mersin’de nûrun en mühim mecmûaları vâli tarafından müsâdere ettirilerek Ankara’ya gönderilmiş. Ankara zararsız görüp Tarsus Emniyeti vâsıtasıyla sâhiblerine iâde edilmiştir. Hem Ankara bir evhâma binâen, Sûngûr’daki nûrun en mühim mecmûalarını emniyet vâsıtasıyla müsâdere ederek tetkîkten sonra tamâmen Sungur’a iâde etmiştir.

Hem İstanbul’da rehberin müsâderesi münâsebetiyle, Zülfikār ve Asâ-yı Mûsâ gibi çok mühim Nûr Risâleleri müsâdere edildiği hâlde, sonra o İstanbul Mahkeme’si aynı kitabları, yalnız Rehber müstesnâ olarak külliyen iâde etmesi ve şimdi Rehber’in verilmesi için va‘dedilmesi ve bu memlekette hiç bir kimsenin nûrlardan zarar görmemesi ve zarar gördük diye hiç bir zaman duyulmaması ve mahkemelerin ve savcıların ikrârıyla altı yüz bin nûr talebesi tam istifâde etmesi ve Âlem-i İslâm her tarafda onu iştiyâkla araması gösteriyor ki, on gün zarfında mahkeme-i temyîz berâet kararı

verdiği hâlde, dört buçuk sene Afyon Mahkemesi evrâk-ı muzırra gibi çürütmek için risâlelerimizi mahzene atması ve dört günlük işi keyfî bahânelerle dört buçuk sene uzatması, hem Afyon’un pek haksız olarak, kaziye-i muhkeme hâlini alan Denizli berâetini nazara almadığından, mahkeme-i temyîz Afyon’un verdiği cezâ kararını bozduğu, hem savcının Saîd hakkındaki on beş sahîfe iddiânâmesinde seksen bir yanlışını Saîd isbat ettiği hâlde, Afyon Mahkemesi’nin bu acîb, keyfî, zâlimâne ve garazî muâmelesi, hükûmetin adliyesine büyük bir sûikast olduğunu insafı olan tasdîk eder.

Saîdü’n-Nûrsî

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

Afyon Ağır Cezâ Hey’etinin tamâmen tebdîl edildiğini ve 8 Eylül mahkememizin ta‘lîk edileceğini Emirdağ kardeşlerimiz telgrafla bildiriyorlar.

Husrev

(663)

Afyon Mahkemesi’nin Âdil Reîsiyle bir Hasbihâldir.

Artık yeter, tahammül kalmadı.

Yirmi sekiz senede yüz senelik azâbı bana çektirdiler. Bu işkencelere son verilmek için, hem bu memlekete, hem Âlem-i İslâm’a hiç bir zararı olmadığı gibi,

pek çok menfaati bulunan Risâle-i Nûr’un tam serbestiyetini vermek, bu hükûmet-i İslâmiyenin büyük bir vazîfesidir.

Kat‘iyen tahakkuk etmiş ki, Afyon Mahkemesi müthiş bir komitenin parmağıyla, beş mahkemenin ve dört emniyet dâiresinin bize iâde ettikleri aynı kitabları ve mahkeme-i temyîzde o kitablar lehinde berâet ile hükmederek on beş yirmi gün zarfında zararsız olduğuna karar verdiği hâlde, Afyon Mahkemesi’nin sâbık a‘zâları dört buçuk senedir gāyet âdî bahânelerle, meselâ, uzak yerlerdeki alâkaları az olan ve medâr-ı mes’ûliyet ve bahâne olacak hiç bir kitab onlarda bulunmayan ve yalnız hapiste bizimle beraber yatan bir iki nûr talebesine yanlış adreslerle, haber verilmemiş diye bundan evvel iki ay, şimdi de bir ay geriye te’hîr edilmesi ve bu bîçâre nûr talebelerine gidip gelme yol masrafları için çok zarar vermeleri ve hatta Afyon Mahkemesi’nin Nûr Risâlelerini müsâdere kararı sebebiyle ve ihtârıyla İstanbul’da müsâdere edilen Rehber Risâlesi ve mahkemesi için, kışta benim gibi gāyet iktisâtçı bir fakîr, yüz banknotu bir husûsî otomobile ücret vermeye mecbûr olması ve yirmi senede bazen yüz, bazen yetmiş, bazen elli arkadaşıyla çok def'a lüzûmsuz mahkemelere ve hapislere sevketmeleriyle, elbette yüz bin lira zarar ve ziyânımız olması gösteriyor ki, müthiş garazkârların parmağı bu işe karışıyor.

Evet, sâbık mahkemelerin haksız olarak nûr talebelerine on beş sene zarfında

elli bin, belki yüz bin banknot zarar vermeleri haksız ve kanunsuzdur. Bu yüz bin lirayı tazmînât olarak da‘vâ ediyoruz. Yüz binlerle da‘vâcılarımız bu da‘vânın arkasında var.

Şimdi bu Afyon Mahkemesi’nin sâbık reîsinin ve savcısıyla a'zâlarının pek kat‘î bir garazla bu zâlimâne muâmelelerinin gāyet kat‘î bir hüccet ve delîli, mahkûmiyetime dâir olup neşrettiğimiz karârnâmeleridir. O karârnâmeyi mahkeme-i temyîz esasıyla bozmuş olduğu hâlde, o kararnâmede benim mahkûmiyetimin şiddetli cezâsına gösterdikleri sebep budur: Saîd’de kürtlük var. Hem ölmüş bir âdeme tecâvüz ediyor demeleridir.

Acaba hiç bir mahkeme dünyada böyle şeyi medâr-ı mes’ûliyet yapar mı? Yetmiş cinsden ve milletten bu memleketimizde bulunan Müslüman kardeşlerimizde böyle unsuriyet ve cinsiyet farklarını nazara almadığı hâlde; hem Saîd, kürtlüğünü değil, belki memleketini ve akrabasını bırakıp, ruhunu, hayatını bu millet-i İslâmiyeye ve dîndâr Türklere fedâ ettiği hâlde; ve yirmi sekiz sene işkencelerle azâb gördüğüne mukābil, o Türklerle olan samîmî kardeşliğinde zerre kadar sarsılmayan bir âdem hakkında; ve dünyada hiç bir mahkemenin medâr-ı mes’ûliyet yapmadığı ırkçılık, hem hakîkati olmadığı ve İslâmiyet kardeşliğine zararı olduğu için bütün kuvvetiyle ırkçılığı elli seneden beri bırakarak, bütün hayatı ve eserleriyle İslâmiyet milliyeti her şeye mukābildir

demiş. Ve o kudsî milliyeti tutmuş. Hem Irkçılığı bırakınız, dört yüz milyon kardeşi kazandıran İslâmiyet milliyetine giriniz. demiş. Dâimâ bu dersi vermiş. Şimdi böyle bir âdeme Afyon sâbık mahkemesi cezâ verirken, Onda kürtlük damarı var diye şiddet-i cezâya sebep göstermiş. Böyle mahkeme elbette mahkûmdur. Bizler böyle kanun nâmına kanunsuzluk edenlerden zarar ve ziyânlarımızın tazmînâtını Mahkeme-i Kübrâ’da da‘vâ ediyoruz ve edeceğiz.

Saîdü’n-Nûrsî

(664)

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

Çok Sevgili, çok Mübârek Nûr Kahramanı Ağabeyim Husrev,

Gönderdiğiniz Hutbe-i Şâmiye’nin sahîfelerini Üstâdımız gāyet hasta vaz‘iyette iken gördü. Birden tiryâk gibi ona ilaç olup ferahlandı. Dedi: Husrev ve yardımcılarına yüz bin Bârekallâh Nûr kahramanı Husrev Arabî hattı olmadığı hâlde, yirmi beş sene evvel Kur’ân yazmasında, Arabî hattında mümtâz zâtları geçtiği gibi, şimdi de Arabî lisânı ile Asâ-yı Mûsâ’yı o kadar sıhhatli ve güzel yazması ve yanlışının pek az olması, Husrev’in ihlâsının bir hârikasıdır. Allâh dâimâ onu ve yardımcılarını muvaffak eylesin, Âmîn. Dedi. Hem Abdülmecîd’in Arabî tercümesi

İkinci Şuâ‘yı beğendi ve dedi: Afyon Mahkemesi’nin meyvesi olan Hüccetü’z-Zehrâ’yı Medresetü’z-Zehrâ erkânlarına gönderiyorum. Onu da çabuk Abdülmecîd’e göndersinler. Yanımda en evvel Husrev’in çıkardığı nüshamı bir vâsıta ile Isparta’ya göndereceğim. Ona o nüshamı göndersinler. Dedi.

Sâniyen: Arabî Asâ-yı Mûsâ’nın Üstâda gelen yirmi nüshasını, Üstâd, Seyyid Sâlih ile Arabistân taraflarına göndereceği için tekrar dikkatle baktı. Ma‘nâyı bozmayan, fakat Arabî nahiv ve sarf ilminin hocalarının tenkîdine medâr olabilecek bazı noktalar, bazı kelimeler, bazı harfler yanlış olduğu için, yeniden bir hatâ-savâb cetveli yapıldı. Size gönderiyoruz. Üstâd diyor ki: Eğer münâsib görseniz, o cetveli teksîr edip Arabî Asâ-yı Mûsâ nüshalarının âhirine ilhâk edersiniz. Yoksa diğerleri gibi birer birer tashîhe lüzûm yok.

Sâlisen: Hutbe-i Şâmiye’nin hatâ-savâb cetvelini dahi gönderiyoruz. Hem artık yeter, tahammülüm kalmadı ser levhasıyla olan mektûbu, az bir ta‘dîl ile Afyon mahkeme reîsine vermeyi Üstâd niyet etmiş. Bir sûretini de size berây-ı ma‘lûmât gönderiyoruz. Evvelce size gelen aynı sûretin bazı kelimeleri, belki bazılara dokunur diye İstanbul’a göndermişti. Neşir için izin vermedi. Siz münâsib görseniz, teksîr edersiniz. Ve ıslâh ve ta‘dîl etmeyi Üstâd size bırakıyor. Ellerinizden öpüyor, duânızı yalvarıyoruz efendim.

Askerden yeni terhîs olan duânıza muhtâç kardeşiniz Halîl, Mustafâ

[665]

[Mukaddime]

Üstâdımız diyor ki: Mahkemelerin te’hîrinde hayır var.

Şimdiye kadar nûra ve Nûrculara verilen zahmetler, rahmetlere dönmesi gösteriyor ki, bu te’hîrde de hayırlar var ki, birisi bu olmak ihtimâli var:

Hâric-i Âlem-i İslâm’da nûrun ehemmiyetli te’sîre başlaması ve inkişâf ve intişârı ve buranın siyâsîleri Avrupa’ya bir rüşvet olarak bir derece Avrupalaşmak meylini göstermesi, hâriçte zannedilmekle mahkemelerce nûrun serbestiyet-i tâmmesi için karar vermek, hâric-i Âlem-i İslâm’da nûrların hakîkî ihlâsına böyle bir şüphe gelecekti ki, ya Nûrcular riyâkârlığa mecbûr olmuşlar veyâhûd böyle medenîleşmek fikrinde olanlara ilişmiyorlar, za‘f gösteriyorlar diye, nûrun kıymetine büyük zarar olduğu için bu te’hîr o evhâmları izâle eder. Ve isbat ediyor ki, otuz seneden beri İslâmiyet’in şiârına muhâlif şeylere baş eğmiyorlar.

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

Üstâdımız notalar hükmünde söyledi, biz de kaleme aldık.

Bu sene bu iki mahkemenin mâhiyetini beyân etmek lâzım geldi. Buradaki mahkeme ise,

elli sene evvel Süfyân ve şapka hakkında bir hadîse ma‘nâ vermişim. Sonra mahkemeler bunu Bir kumandana tecâvüzdür diye medâr-ı bahis ettiler. Afyon Mahkeme’si benim cezâmın şiddetine bir sebep, o tecâvüzü, o ma‘nâyı göstermiş. Hâlbuki farazâ yeni yazmışım ve o kumandan da sağdır farzedilmiş.

Dininde ve rejiminde mutaassıb İngiliz’in hükmü altında yüz milyon Müslüman, yüz senede İngiliz’in hem rejimini, hem dinini inkâr etmişlerken, kanunen adliyeleri onlara o ciheti medâr-ı mes’ûliyet yapmadığı hâlde, hem şimdi Eski Parti liderleri, farazâ o kumandanın üçte biri de olsalar belki onun gibi birer kumandan idiler benim o kumandana hadîsle vurduğum tokatın yirmi mislini, şimdiki cerîdeler daha şiddetli olarak o liderlere, o eski kumandanlara vurmaktadırlar. Medâr-ı mes’ûliyet tutulmuyorlar, serbest oluyorlar. Hâlbuki elli sene evvel bir hadîsin taşını atmışım, yirmi sene sonra bir kumandan başını karşı tutmuş, başı kırılmış. Ölmüş gitmiş, alâkası hükûmetten ve dünyadan kesilmiş. Hâlbuki Eski Parti’nin liderleri meb‘ûs iken veya me’mûr iken, hükûmetle alâkaları olduğu hâlde onlara gelen tecâvüz, Risâle-i Nûr’un vurduğu tokatın on, belki yüz derece ziyâde iken, serbest cerîdeler intişâr ediyor.

Ammâ kitablar hakkında müsâderenin mâhiyeti: Risâle-i Nûr’un yüz otuz üç kitabından bir tek kitabın bir iki sahîfesi o tokatı bahsetmiş. Bunun, dolayısıyla

yüz otuz kitabı müsâdere etmek, bir adamın hatâsıyla yüz otuz adamı cezâlandırmak gibi bir acîb gaddârâne zulüm olması; ve şimdi kütübhânelerde, kitabcılarda ve ellerde gezen ve husûsen vatan ve dîn aleyhinde dinsizlerin, mülhidlerin, zındıkların, komünistlerin kitabları, hatta baştan aşağıya kadar İslâmiyet aleyhindeki Doktor Duzî’nin kitabı bazı ellerde gezmesi gösteriyor ki, Risâle-i Nûr’a karşı müsâdere, yerden göğe kadar haksız bir zulümdür, bir gadirdir.

Çünkü Risâle-i Nûr, ekser Âlem-i İslâm’ın mühim merkezlerinde, bu yirmi sekiz senede bu vatanda ulemâların elinde gezdiği hâlde, hiç bir âlim, hiç bir feylesof i‘tirâz etmemiş. Mahkemeler ve siyâsiyûnlar, yalnız bir tesettüre, diğeri de Âhirzamanda bir kumandan başına şapka koyacak ve cebren giydirecek gibi iki mes’eleye ilişmişler. Sonra da bu mes’eleler için dört beş mahkeme, o mes’eleler dahi dâhil olduğu ve berâet verildiği hâlde, o bir iki sahîfe için yirmi bin sahîfeyi mes’ûl ve mahkûm etmek hükmünde Risâle-i Nûr’u müsâdere etmek, aynı bu misâle benziyor:

Bir adamın bir adama haksız değil, belki haklı taarruzu yüzünden ki , başkaları da onu medâr-ı mes’ûliyet görmediği ve beş mahkeme de cinâyet saymadığı hâlde o mevhûm suç ile yirmi bin adamı suçlu yapmak gibi, yirmi bin nûr sahîfelerini o bir iki sahîfe yüzünden müsâdere ve dört buçuk sene Afyon’da hapsetmek,

o taarruzun yüz mislinden daha ziyâde bir hatâdır, bir cinâyettir ve bu vatana da bir sûikastir.

Saîdü’n-Nûrsî

[666]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

Azîz, Sıddîk Kardeşlerim,

Bir zât, uzunca bir mektûb yeni harfle bana yazmış, kendisinin kim olduğunu bildirmemiş. Üç noktada şüphe edip bir nevi‘ i‘tirâz gibi yanlış ma‘nâ verdiği için, güyâ bizi îkāz ediyor. Meşrebimiz münâkaşa ve münâzara olmadığından ve kusurumuzu hakîkî olarak gösterenlerden memnûn olduğumuzdan, bu meçhûl zâtın mektûbunda üç esasın hakîkatını gösterip yanlışını tashîh etmek istedim.

Birinci Esas: Risâle-i Nûr’un üstâdı ve me’hazı ve Saîd’in de çok zamandan beri bir virdi olan bazı âyetler, bir Hizb-i Kur’ânî sûretinde bir kısım talebelerin arzularıyla kaleme alınmış. Sonra da tab‘edilmiş. Ve dört beş mahkemenin de gösterdiği ehl-i vukūf ulemâları ve hatta Diyânet Riyâseti Dâiresi ve İstanbul’un fetvâ dâiresindeki tetkîk-i kütüb-ü dîniye hey’etinden hiç bir âlim ve ehl-i vukūf ulemâları i‘tirâz etmemişler. Belki takdîr edip tahsîn etmişler. Çünkü başta sahâbeler ve matbû‘ Mecmûatü’l-Ahzâb’da bulunan Hazret-i Üsâme radıyallâhü anh Hizb-i Kur’ânî’si ki,

her bir günde bir kısmını okumakla taksîm edilmiştir. Ve aynı kitabda ve Mecmûatü’l-Ahzâb’ın aynı cildinde İmâm-ı Gazâlî radıyallâhü anh’ın bir Hizb-i Kur’ânîsi var. Ve çok ehl-i velâyetin kendi meşreblerine muvâfık bazı sûreleri ve âyetleri bir Hizb-i Mahsûs-i Kur’ânî yaptıkları meydandadır.

On sene evvel şehîden vefât eden merhûm Hâfız Alî gibi nûrun kahramanlarından, benim husûsî virdimi ve Risâle-i Nûr’un üstâdları ve menba‘ları olan en mühim âyetleri cem’etmek istediler. Sonra onlara gönderdim. Onlar da tab’ettirdiler. Çünkü herkes her vakit bütün Kur’ân’ı okumaya vakit bulamıyor. Fakat böyle bir Hizb-i Kur’ânî eline geçse, her vakit istifâde edebilir fikriyle, hem sevâbları çok ziyâde olan âyetler ve sûreler, içinde yazılmış. Zâten Kur’ân-ı Hakîm’in bir mu‘cizesi şudur ki, ehl-i hakîkatten ve kemâlâttan her bir meslek sâhibi, meşrebine muvâfık, Kur’ân’da bir Kur’ân’ını, bir hizb-i mahsûsunu, bir üstâdını bulur. Güyâ tek bir Kur’ân’da binler Kur’ân var.

Bu mu‘cizenin de sırrı şudur ki: Kur’ân-ı Hakîm’in âyetlerinin ve kelâmlarının münâsebetleri yalnız beraber olanlara değil, belki pek çok âyetlere ve kelâmlara ve kelimelere münâsebeti var, bakıyor. İşârâtü’l-İ‘câz tefsîr-i nûriyede bu sır bir derece gösterilmiş. Demek başka kelâmlara benzemez. Her bir âyet, binler âyetlere bakar birer yüzü ve gözü var. Bu vaziyet-i Kur’âniye çok hakāike medârdırlar. Ehl-i tarîkat