كوسترمسنی و اوندن چیقان مدنیتڭ محاسنی، سیّئٓاتنە تام غلبە ایدەجگنی و شیمدی یە قدر اولدیغی كبی، دینڭ بر قسمنی، مدنیتڭ بر قسمنی قزانمق ایچون رشوت ویرمك دگل، بلكە مدنیّتی اوڭا، او سماوی قانونلرە بر خدمتكار، بر یاردیمجی ایدەجگنی قرآن معجز البیانڭ اشارات و رموزندن آڭلاشیلدیغی كبی، رحمت الٰهیەدن شیمدیكی اویانمش بشر بكلەیور، یالوارییور، آرایور.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

سعید النّورسی

(سبیل الرّشاد جریدەسندە یازیلمش.)

بیوك استاد بدیع الزّمان سعید النّورسینڭ، اسلام بایرامنی تبریك و نور قرداشلرە تشكّری

[٦٣٥]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ دَٓائِمًا اَبَدًا

چوق یرلردن، عزیز، صدّیق، فداكار قرداشلرمدن تلغرافلر و مكتوبلرلە بایرام تبریكلری آلدم. بن چوق خستە اولدیغم ایچون، بنم ناممە، تشكّر و تبریكە وارثلرم مدرسة الزّهرا اركاننی توكیل ایدییورم.

بو سنەكی بایراممز فوق العادە اهمّیتی حائزدر. بر طرفدن الٰهی و قدسی بر قونغرە حكمندە اولان حجّ اكبر، اسلام دنیاسنڭ درت كوشەسندن كلن بش یوز بیڭ حاجینڭ اشتراكی، دیگر طرفدن آسیە و آفریقەدە یڭی اسلام دولتلرینڭ تشكّلی،

بو دولتلرڭ قانون اساسیلرینڭ قرآن حكیم اولمسی، بتون حكملری و حقیقتلری عقلە و حجّتلرە استناد ایدن قرآن حكیمڭ تك باشنە كفر مطلقە غلبەسی، پاكستاندە طوپلانان بش یوز میلیون مسلمان ممثّللرینڭ كلەجك اجتماعلرینی استانبولدە یاپمغە قرار ویرمسی، دین دوشمانلرینڭ بتون ظلم و جبروتلریلە، بتون بُرْجْ و بَارُولریلە، بتون خباثت و شناعتلریلە ییقیلارق، پریشان اولارق حرّیت و عدالت كونشنڭ طوغمەسی، یاقیندە بتون دنیایی قاپلایاجق اولان بیوك اسلام بایرامنڭ عرفەسیدر. بو معظّم كونلری ادراك ایتدیگمزدن طولایی جناب حقّە بیڭلرجە شكرلر، حمد و ثنالر...

مدرسة الزّهرا اركاننڭ و بتون نور طلبەلرینڭ داخلدە و خارجدە توركجە، عربجە و فارسجە نورلرڭ نشرینە چالیشمەلرینی توصیە ایدر و بتون عزیز و فداكار قرداشلریمی بتون روحملە تبریك ایدرم.

سعید النّورسی

سبیل الرّشاد، جلد ٦، صایی ١٣٤

[٦٣٦]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، صدّیق، مبارك قرداشلرم،

[اوّلًا] مدرسة الزّهرا اركانلرینڭ آرزولریلە ویریلن بر درسڭ بر خلاصەسنی، سزلرە دە سویلەمەیی مناسب كوردك. او درسڭ موضوعی دە، عموم

كائنات موجوداتی حسابنە معراج كیجەسندە، فخر كائنات و حكمت و نتیجۀ خلقت عالم پیغمبر علیە الصّلاة والسّلام، حضور الٰهیدە نوع بشرڭ، بلكە عموم ذی حیات، بلكە عموم مخلوقات نامنە سلام یرندە [اَلتَّحِیَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ]دیمەسی.. و ایچندە بر كلّی معنا بولوندیغندن بتون امّت هر كون چوق دفعەلر نمازلرندە ذكر ایتمەسیلە و اهل ایمان ایچندە، هر بر مرتبە صاحبنڭ بر حصّەسی ایچندە بولوندیغنی.. و بوندن اوّل هُوَ نكتەسنڭ حاشیەسندە، رادیو واسطەسیلە هوا عنصرینڭ خارقە معجزات قدرتی كوسترمسی جهتندە قلبە اخطار ایدیلدیكە:

بر اهل ایمان، ابدی بر سعادتدە، دنیا قدر بر ملك باقی یی نتیجە ویرەجك بو قیصەجق عمر دنیویدە ایتدیگی عبادتدە، بر كلّی عبادت، عادتا كندی خصوصی دنیاسیلە برابر عبادت ایتمش كبی، كندی خصوصی دنیاسی قدر بر مكافات آلاجغی اشارات قرآنیەدن آڭلاشیلیر دییە، حجّت الزّهرانڭ ایكنجی مقامندە، علم الٰهی مبحثندە [اَلتَّحِیَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ] اِلٰی آخرِهِ نڭ كلّی معنالری روحمە كلوب، اویلەجە تشهّددە [اَلتَّحِیَّاتُ] دیركن، بردن خیالمە خصوصی دنیامڭ درت عنصری اولان طوپراق، صو، هوا، نور عنصرلری درت كلّی دیل اولدیلر. هر بر دیل، میلیارلر، حتّی تریلیونلر، بلكە قاتریلیونلر عددنجە [اَلتَّحِیَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] كلمەلرینی لسان حال ایلە سویلەیورلر، خیالًا كوردم.

بو عنصرلردن "طوپراق عنصری" بر دیل اولارق، بتون ذی حیاتلرڭ هر بری

بر كلمەء ذی حیات اولوب [اَلتَّحِیَّاتُ] دیرلر. چونكە هر بر آووچ طوپراق، اكثر نباتاتە صاقسیلق ایدەبیلیر و منشأ اولابیلیر بر وضعیتدەدر. او حالدە هر بر آووچ طوپراقدە، یا بتون بشرڭ میدانە كتیردكلری بتون فابریقەلرڭ عددنجە معنوی كوچوجك مقیاسدە فابریقەلر -هر بر آووچ طوپراقدە- بولوناجق. بو ایسە حدسز درجەدە امكانسز. ویاخود بر قدیر مطلقڭ حدسز قدرتی، نهایتسز علمی و ارادەسیلە اولاجق. دیمك طوپراق عنصری، بتون اجزاسیلە و ذرّاتیلە بو مظهریت ایچون حدسز [اَلتَّحِیَّاتُ لِلّٰهِ] دیر. یعنی، ازلدن ابدە قدر بتون ذی حیاتلرڭ حیات هدیەلری ذات واجب الوجودە خاصدر.

صوڭرە هركسڭ خصوصی دنیاسندەكی كبی، بنم دە خصوصی دنیامڭ ایكنجی عنصری اولان صو دخی، بر كلّی لسان اولارق بتون ذرّاتیلە، خصوصًا ذی حیاتلرڭ منشأ و یاشاملرینە خدمتلری نقطەلرندە، تریلیونلر و قاتریلیونلر عددنجە [اَلْمُبَارَكَاتُ] كلمۀ مباركەسنی لسان حال ایلە كائناتدە نشر ایدییور.

چونكە صویڭ قطرەلرینڭ كوردیگی وظیفەلر، خصوصًا نطفەلرڭ و چكردكلرڭ و تخوملرڭ انتباهندە و اویانوب وظیفەء فطریەلرینە مظهر اولمقدە و غایت عجیب و كوزل و خارقە او كوچوجك مخلوقلرڭ و یاورولرڭ بیوك و غایت انتظاملی و مكمّل وظیفەلرە مظهریتلرینی، بتون ذی شعورە تبریك ایلە بارك اللّٰه دیدیرن و حدسز بارك اللّٰه، ما شٓاء اللّٰه دیدیرمەیە وسیلە اولمغە لایق اولان او مباركلرڭ او وضعیتلری، او صو عنصرینڭ هر بر ذرّەسنڭ

بیڭلر افلاطون قدر علمی و بیڭلر حكیم لقمان قدر حكمتی و ارادەسی بولونمق لازمدر. بو ایسە، صویڭ ذرّاتی عددلرنجە محالدر. اویلە ایسە بر قدیر ذوالجلالڭ و بر رحمان رحیمڭ حدسز قدرت و رحمت و حكمت و ارادەسیلە، او مباركلرڭ، او حدسز معجزاتە مظهریتلری جهتندە بتون او مباركلر عددنجە [اَلْمُبَارَكَاتُ لِلّٰهِ] كلمەسنی كلّیتیلە سویلەدكلرندن، بتون مخلوقات نامنە، معراج كیجەسندە، نتیجۀ خلقت عالم اولان پیغمبریمز علیە الصّلاة والسّلام [اَلْمُبَارَكَاتُ لِلّٰهِ] دیمش. یعنی، بتون بو مدار تبریك و ما شٓاء اللّٰه و بارك اللّٰه دیدیرن بتون حالتلر و صنعتلر، ذات ذوالجلالڭ قدرتنە مخصوص اولدیغندن، بتون او حدسز [اَلْمُبَارَكَاتُ لِلّٰهِ] یی جناب حقّە، حضوریلە هدیە ایدییور.

صوڭرە، هركسڭ خصوصی دنیاسندەكی عنصر هوا دخی، بر هُوَ قدر هر بر آووچ هوادەكی هر بر ذرّە، مظهر اولدقلری سانتراللك و آخذە و ناقلەلك وظیفەلری ایچندە، بتون دعالری و صلواتلری و رجالری و عبادتلری افادە ایدن [اَلصَّلَوَاتُ لِلّٰهِ] جملەسنی لسان حاللری ایلە دیدكلری ایچون، هوا عنصری كلّی بر لسان اولارق او حدسز كلماتلرینی قاتریلیونلر، بلكە كنتریلیونلر عددنجە سویلەیەرك صانعلرینە، خالقلرینە تقدیم ایتدكلرندن، اونلرڭ ناملرینە او كلّی معنا ایلە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، جناب حقّە [اَلصَّلَوَاتُ لِلّٰهِ] دییە تقدیم ایتمشدر. یعنی بتون دعالر و احتیاجدن كلن رجالر و نعمتدن چیقان شكرلر و عبادتلر و نمازلر، خالق كلّ شیئە مخصوصدر.

چونكە هُوَ نكتەسنڭ حاشیەسندە دینیلدیگی كبی، یا هُوَ قدر بر آووچ هوانڭ هر بر ذرّەسی، عموم دیللری بیلەجك و سویلەینلرڭ یرلرینی كورەجك و یاقین، اوزاق هر شیئی ایشیتەجك و هر شیوەیی و هر حرفڭ طرزینی تام بیلەجك و چوق ایشلری برابر، شاشیرمادن كورەجك بر قدرت مطلقە و ارادۀ تامّەیە مالك اولاجق. بو ایسە هوا ذرّەلری عددنجە محال اولمەسندن، البتە و البتە و شبهەسز و قطعی بر ضرورتلە او ذرّەلرڭ هر بری، صانع حكیمی بتون صفاتیلە كوستروب شهادت ایدر. عادتا كوچك بر مقیاسدە، عالمڭ بیوك شهادتی قدر شهادتلری واردر.

دیمك ذرّات هوائیّە عددنجە صلواتلری افادە ایدن معراج احمدی علیە الصّلاة والسّلامدە [اَلصَّلَوَاتُ لِلّٰهِ] دینیلمشدر.

صوڭرە [اَلطَّیِّبَاتُ] كلمۀ طیّبەسی سویلندیگی وقت، بردن نار ایلە نور عنصری، یعنی حرارتلی و حرارتسز، مادّی و معنوی نور عنصری، بر كلّی دیل اولارق حدسز و نهایتسز بر صورتدە لسان حال ایلە، حدسز دیللر ایلە [اَلطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] دییور. یعنی "بتون كوزل سوزلر، كوزل معنالر، خارقە كوزل جماللر و بتون كائناتڭ یوزندە جماللری كورونن ازلی اسمای حسنانڭ كوزل جلوەلری و باشدە انبیالر، اولیالر، اصفیالر اولارق بتون اهل ایمانڭ ایمانلریلە كائناتڭ و مخلوقاتڭ كورونن كوزللكلری و اهل ایمانڭ ایمانلرندن نشئت ایدن كوزل سوزلر، حمدلر، شكرلر، توحیدلر، تهلیل، تسبیحلر، تكبیرلر،

〚اِلَیْهِ یَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّیِّبُ〛سرّیلە عرش اعظم طرفنە كیدن او كلمات طیّبەلری و دنیانڭ اوچ عدد یوزندن غایت كوزل اولان اسمای الٰهیەیە آیینەلك ایدن برنجی یوزندەكی حدسز كوزللكلر، طیّبەلر و دنیانڭ آخرت تارلەسی اولان ایكنجی یوزندەكی حدسز حسناتلر، خیرلر و معنوی میوەلر و كوزللكلر، تمامیلە ازل و ابد سلطانی قدیر ذوالجلالە مخصوصدر "دییە، نار و نور عنصرینڭ بو كلّی دیلیلە بو كلّی عبودیتی، معبود ذوالجلالە تقدیم ایتمك معناسندە اولارق، فخر كائنات علیە الصّلاة والسّلام عموم مخلوقات حسابنە [اَلطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] دیمش. چونكە مادّی و معنوی نور عنصری، مظهر اولدقلری وظیفەلرینڭ عمومی، هم برابر، هم آیری آیری ذات واجب الوجودە اشارت و شهادت ایتدكلری میلیارلر نمونەلری وار.

اوت، نور و نار عنصری، تراب و هوا و ماء عنصرلری كبی، غایت قطعی و بدیهی و ضروری بر صورتدە او نمونەلرلە كوسترییوركە، بتون اسباب یالڭز بر پردەدر. بتون ایجادلر و تأثیرلر، قدیر ذوالجلالڭدر. چونكە نور، عینًا وجود و حیات كبی، قدرت الٰهیّەنڭ پردەسز، بالذّات مباشرتنە لایق اولمەسندن، اسباب ظاهریە هیچ بر جهتدە پردە اولمدیغندن، واحدیت ایچندە احدیتی كوستریر. غایت جزئی و كوچك بر وظیفەدە، كلّی و كنیش بر دلیل احدیتە اشارت ایدركە، هُوَ نكتەسی، حاشیەلریلە بونی غایت قیصەجە اثبات ایدییور. ایشتە میلیارلر نمونەلرندن ایكی كوچك نمونەسندن:

[بریسی] معنوی نورڭ -علم صورتندە- بشرڭ قفاسندە جلوەسنڭ بر جزئیسی، طیرناق قدر قوّۀ حافظەیە مالك بر آدمڭ حافظەسندە، طقسان كتابڭ كلماتی یازیلمش. و اوچ آیدە، هر كوندە اوچ ساعت مشغول اولارق، حافظەسنڭ صحیفەسنڭ یالڭز او قسمنی آنجق تمام ایدەبیلمش. عین آدم، سكسان سنە عمرندە كوردیگی و ایشیتدیگی و مراقنی تحریك ایدن و اوڭا خوش كلن معنالری و كلمەلری و صَوْتْلری و صورتلری او طیرناق قدر قوّۀ حافظەنڭ صحیفەسندە، ایستەدیگی وقتدە مراجعت ایدوب، بر بیوك كتبخانە قدر بتون محفوظاتنڭ عین شیلرینی اورادە، بتون ایستەدكلرینی موجود و منتظم یازیلمش و دیزیلمش كورویور.

ایشتە بو طیرناق قدر قوّۀ حافظەنڭ، بحر عمّان كبی بر وسعتی و كونش كبی بر احاطەلی نوری و بر ضیای معنویسی و زمین یوزی قدر كنیش صحیفەلری اولمازسە، بو حال اولاماز. بو ایسە یوز بیڭلر درجە محال محال ایچندە و امكانسز اولدیغندن، البتە و البتە بو كوچوجك طیرناق قدر حافظە، لوح محفوظ، بر صحیفەء قدر و قدرتی اولان علیم مطلقڭ علم و حكمت و قدرتیلە، او لوح محفوظڭ بر نمونەسنی بشرڭ قفاسندە خلق ایلەمەسنە قدسی بر شهادت ایدر.

[ایكنجی جزئی و كوچوجك بر نمونەسی] الكتریكدر. بر آدم، الكتریك لامبەسنڭ عجیب وضعیتنی تدقیق ایتمش. باقییوركە، یوزر دوگمەلردەكی و مركزلردەكی

و دمیر و ایپ تللرندەكی ذرّەلر و مادّەلر جامد، شعورسز، حركتسز اولدقلری حالدە، یالڭز غایت جزئی بر تماس نتیجەسندە، اون كیلومترە یری طولدیران بر قراڭلق درحال كیدر و یرینی یاریم ثانیەدە طولدیران بر نور وجودە كلیر. بو كوزلە كورونن قراڭلغڭ بردن غائب اولمسی و یینە كوزلە كورونن او ظلمت قدر نورڭ وجودە كلمەسی، البتە بر خیال دگل. یا او تماس ایدن جامد، شعورسز ذرّەلر، حدسز بر قوّتی و بر نوری كندیلرندە طاشیمقلە برابر، بردن یوز كیلومترە یرلرە ألنی اوزاتوب، قراڭلغی سوپوروب، تمیزلەیوب، نورلری طولدیراجق. بو ایسە بتون شیطانلر و دینسزلر، مادّیونلر طوپلانسەلر، بونی بر سوفسطائی یە دە قبول ایتدیرەمزلر. [حاشیە]ویاخود بتون كائناتە حكمی كچن

و بتون نورلر، اونڭ نور اسمندن فیض آلان و نور النّور و خالقُ النّور و مدبّرُ النّور اولان قدیر ذوالجلالڭ و علّام الغیوبڭ و علیم مطلقڭ قدرتیلە و حكمتیلە اولاجق. ایشتە بو ایكی نمونەیە قیاسًا حدسز نمونەلر وار.

ایشتە [اَلطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] بتون كائناتدەكی نورلری، كوزللكلری، طیّبەلری و كلمات طیّبەلری و خیرلری و كمالاتلری ذات ذوالجلالە نور عنصری دیلیلە كائنات تقدیم ایتدیگی كبی، نتیجەء خلقت كائنات و سبب خلقت عالم اولان محمّد علیە الصّلاة والسّلام دخی، ناملرینە مبعوث اولدیغی بتون موجودات حسابنە، معراج كیجەسندە او كلّی معنا ایلە [اَلطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] دیمش.

رسول اكرم عَلَیْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ بِعَدَدِ ذَرَّاتِ الْاَنَامِ، بو درت كلمات جمیلەیی سلام یرینە سویلەدكدن صوڭرە، -رسالۀ نوردە ایضاح ایدیلدیگی كبی- جناب حق [اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ اَیُّهَا النَّبِیُّ]دیمەسی ایلە، بتون امّت بو سلامی دییەجكلرینە اشارت و معنوی امر و فرمان و قبول حكمندە مقابلە ایتمش. بردن پیغمبرؐ [اَلسَّلَامُ عَلَیْنَا وَعَلٰی عِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِحٖینَ] دیمكلە، او قدسی سلامی

هم كندینە، هم امّتنە، هم بتون كندندن اوّلكی امثاللرینە تعمیم ایدوب، كلّی و عمومی بر سلام صورتندە كوستروب، بتون مخلوقاتڭ مبعوثی اولمسی نقطەسندە اونلرە دە او سلامی تشمیل ایتمش.

امّتی ایسە هر نمازدە [اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ اَیُّهَا النَّبِیُّ] دیمەلری، او سلام الٰهیدەكی امر و فرمانە بر امتثالدر. هم اوڭاؐ قارشو بیعت ایتمكدر و هر كون بیعتنی، یعنی مأموریتنی قبول و كتیردیگی فرمانلرە اطاعتلرینی تجدید و تازەلەمكدر. هم رسالتنی بر تبریكدر. هم عموم عالم اسلام، هر كون بو كلمە ایلە اونڭؐ كتیردیگی سعادت ابدیە مژدەسنە قارشو بر تشكّردر.

اوت، هر انسان، كندی وجودینڭ محو اولمسیلە متألّم اولدیغی كبی، خانەسنڭ خراب اولمسیلە دە الم چكییور. و وطننڭ بوزولمەسیلە غایت متأثّر اولویور. احبابنڭ فراق و وفاتیلە دریندن درینە قلبی آجییور. دنیا قدر بیوك، خاص و خصوصی دنیاسنڭ زوال و فراق و آخردە تمامًا محو اولمەسنی دوشونمەسی، معنوی بر جهنّم كبی روحنی و وجداننی یاندیرییور.

ایشتە عقلی باشندە هر بر آدم، روحسز، قلبسز، عقلسز اولمامق شرطیلە، كمال سوینچلە مژدەلنیر و بیلیركە، محمّد عربی علیە الصّلاة والسّلامڭ معراج كیجەسندە كوزیلە كوردیگی سعادت ابدیەنڭ مژدەسنی و اهل ایمانڭ جنّتدەكی حیات باقیەسنڭ بشارتنی و انسانڭ علاقەدار اولدیغی سودكلرینڭ محو اولمدقلرینی و اونلرڭ زواللرندن صوڭرە یینە كوروشمەلرینڭ محقّق اولاجغنڭ

غایت سرورلی، معنوی هدیەسنە قارشو، عموم عالم اسلام هر كون چوق دفعەلر [اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ اَیُّهَا النَّبِیُّ] دیدیگی كبی، اونڭؐ دەكتیردیگی هدیۀ معنویەسیلە، هم كائنات صحیفەلری و طبقەلری مكتوبات صمدانیە اولمەسنە، هم مخلوقاتڭ حقیقی قیمتلری و كمالاتلری اونڭؐ رسالتیلە تظاهر ایتمەسنە مقابل، بتون مخلوقات معنًا [اَلسَّلَامُ عَلَیْكَ اَیُّهَا النَّبِیُّ] بو مذكور حقیقتڭ لسانیلە دیرلر. و امّت مابینندە شعائر اسلامیەدن اولان بربرینە [اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ] دیمەلری سنّت اولمسی، بو بیوك حقیقتڭ بر شعاعی اولمەسندندر.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

سعید النّورسی

[٦٣٧]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَبِهٖ نَسْتَعٖینُ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، صدّیق قرداشلرم،

[اوّلًا] بوكونلردە سورەء عنكبوتدن، 〚مَثَلُ الَّذٖینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ اَوْلِیَٓاءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اِتَّخَذَتْ بَیْتًا وَاِنَّ اَوْهَنَ الْبُیُوتِ لَبَیْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كَانُوا یَعْلَمُونَ〛 آیتنی اوقوركن، بردن شدّتلی بر وهم كلدیكە: "اڭ ضعیف خانە، اورومجگڭ خانەسیدر. اللّٰهە شریك یاپانلر فرضا بیلسەلر" یعنی،

ایمانە كلمەین قریش رؤسالری اگر بیلسەلر، معناسندە اولان بو آیتڭ بلاغتنە مناسب بر وضعیت كورولمدی.

بردن، عین زماندە ذوالفقار، معجزات احمدیەیی تصحیح ایتمك ایچون آچدم. بردن شو سطرلر نظریمە ایلیشدی: "برنجی حادثە: معنوی تواتر درجەسندە بر شهرت ایلە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، ابو بكر الصّدیق ایلە كفّارڭ تضییقندن قورتولمق ایچون تحصّن ایتدكلری غارِ حِرانڭ قاپوسندە، ایكی نوبتجی كبی ایكی كوگرجینڭ كلوب بكلەمەلری و اورومجك دخی پردەدار كبی، خارقە بر طرزدە، قالین بر آغ ایلە مغارە قاپوسنی اورتمەسیدر."

حتّی رؤسای قریشدن، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ ألیلە غزوۀ بدردە ئولدیریلن اُبَیْ اِبْنِ خَلَفْ مغارەیە باقمش. آرقداشلری دیمشلر: "مغارەیە كیرەلم." او دیمش: "ناصل كیرەلم؟ بورادە بر آغ كورویورمكە، محمّد علیە الصّلاة والسّلام تولّد ایتمدن بو آغ یاپیلمش كبیدر."

بردن بو آیت كریمەنڭ ایكی حرفندە، یعنی [لَوْ] حرفلرندە بر معجزە كوردمكە، بنم وهمم یرینە، یوكسك بر لمعۀ اعجازی بیلدم. شویلەكە:

سورۀ عنكبوت مكّەدە نازل اولدیغی ایچون، قریشڭ ایمانە كلمەین رئیسلری پیغمبر علیە الصّلاة والسّلامە سٓوء قصد ایدەجكلرینی و او سٓوء قصدڭ ایچندە اڭ ضعیف و اڭ كوچك بر حیوان اولان بر اورومجك، او رئیسلرڭ او شدّتلی هجوملرینە قارشو مقابلە ایدوب غلبە ایدەجك. یعنی اورومجگڭ خانەسی

اولان آغ، اڭ ضعیف بر پردە ایكن، او قوّتلی رئیسلری مغلوب ایدەجگنی كوسترمكلە آیت دییوركە: "اڭ ضعیف بر حیوانە مغلوب اولاجقلرینی فرضا بیلسە ایدیلر، بو جنایتە و بو سٓوء قصدە تشبّث ایتمەیەجكلردی." ایشتە []اَلْیَوْمَ نُنَجّٖیكَ بِبَدَنِكَ [] آیتندە بر كلمە ایلە بر معجزەء تاریخیە كوستریلدیگی كبی، [حاشیە]مكّەدە نازل اولان بو سورەنڭ دە، بو []لَوْ كَانُوا یَعْلَمُونَ [] آیتندە كورولن رمز ایلە، غار حرا حادثەسندە خارقە بر حفظ الٰهی یە و اخبار غیبی نوعدن بر معجزەء نبویەیە اشارت ایلە بر لمعۀ اعجاز كوستروب، او سورەیە "عنكبوت" نامنی ویرمك و اونڭ اهمّیتسز آغنە اهمّیت ویرمك تام یرندە اولوب، بو آیتە كلن