[٦٣٦]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، صدّیق قرداشلرم،

[اوّلا] هم كچمش، هم كلەجك، هم مادّی، هم معنوی بایراملریڭزی و مبارك كیجەلریڭزی بتون روح و جانملە تبریك و ایتدیگڭز عبادت و دعالرڭ مقبولیتنی رحمت الٰهیەدن بتون روح و جانمزلە نیاز ایدوب، ایستەیوب، او مبارك دعالرە آمین دیرز.

[ثانیًا] هم چوق دفعە معنوی، هم چوق جهتلردن اهمّیتلی ایكی سؤٓاللرینە محرم جواب ویرمگە مجبور اولدم.

[برنجی سؤآللری] نە ایچون اسكیدن حرّیتڭ باشندە سیاستلە حرارتلە مشغول اولویوردڭ؟ بو قرق سنەیە یاقیندركە، بتون بتون ترك ایتدڭ؟

[الجواب] سیاست بشریەنڭ اڭ اساسلی بر قانون اساسیسی اولان "سلامت ملّت ایچون فردلر فدا ایدیلیر، جماعتڭ سلامتی ایچون اشخاص قربان ایدیلیر، وطن ایچون هر شی فدا ایدیلیر" دییە، بتون نوع بشردەكی شیمدی یە قدر دهشتلی جنایتلر، بو قانونڭ سٓوء استعمالندن نشئت ایتدیگنی قطعیًّا بیلدم. بو قانون اساسئ بشریە، بر حدّ معیّنەسی اولمدیغی ایچون چوق سٓوء استعمالە یول آچمش. ایكی حرب عمومی، بو غدّار قانون اساسینڭ سٓوء استعمالندن چیقوب، بیڭ سنە بشرڭ ترقّیاتنی زیر و زبر ایتدیگی كبی، اون جانی یوزندن طقسان معصومڭ محوینە

فتوا ویردی. بر منفعت عمومیە پردەسی آلتندە شخصی غرضلر، بر جانی یوزندن بر قصبەیی خراب ایتدی. رسالۀ نور بو حقیقتی بعض مجموعە و مدافعاتدە اثبات ایتدیگی ایچون اونلرە حوالە ایدییورم.

ایشتە بشریت سیاستلرینڭ بو غدّار قانون اساسیسنە قارشو، عرش اعظمدن كلن قرآن معجز البیاندەكی بو كلن قانون اساسی یی بولدم. او قانونی دە شو آیت افادە ایدییور: []وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرٰی٭ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ اَوْ فَسَادٍ فِی الْاَرْضِ فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمٖیعًا [] یعنی بو ایكی آیت، بو اساسی درس ویرییوركە: "بر آدمڭ جنایتیلە باشقەلر مسئول اولماز. هم بر معصوم، رضاسی اولمادن، بتون انسانە دە فدا ایدیلمز. كندی اختیاریلە، كندی رضاسیلە كندینی فدا ایتسە، او فداكارلق بر شهادتدركە، او باشقە مسئلەدر" دییە حقیقی عدالت بشریەیی تأسیس ایدییور. بونڭ تفصیلاتنی دە رسالۀ نورە حوالە ایدییورم.

[ایكنجی سؤٓال] سن اسكیدن شرقدەكی بدوی عشائردە سیاحت ایتدیگڭ وقت، اونلری مدنیّت و ترقّیاتە چوق تشویق ایدییوردڭ. نەدن، قرق سنەیە یاقیندر، مدنیت حاضرەدن "میمسز" دییەرك حیات اجتماعیەدن چكیلدڭ، انزوایە صوقولدڭ؟

[الجواب] مدنیت حاضرەء غربیە، سماوی قانون اساسیلرە مخالف اولارق حركت ایتدیگی ایچون سیّئٓاتی حسناتنە،.. خطالری، ضررلری، فائدەلرینە راجح كلدی.

مدنیتدەكی مقصود حقیقی اولان استراحت عمومیە و سعادت حیات دنیویە بوزولدی. اقتصاد، قناعت یرینە، اسراف و سفاهت.. و سعی و خدمت یرینە، تنبللك و استراحت میلی غلبە چالدیغندن، بیچارە بشری هم غایت فقیر، هم غایت تنبل أیلەدی. سماوی قرآنڭ قانون اساسیسی []لَیْسَ لِلْاِنْسَانِ اِلَّا مَا سَعٰی٭ كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا [] فرمان اساسیسیلە، بشرڭ سعادت حیاتیەسی، اقتصاد و سعیە غیرتدە اولدیغنی و اونڭلە بشرڭ خواص، عوام طبقەسی بربریلە باریشابیلیر دییە رسالۀ نور بو اساسی ایضاحە بناءً، قیصە بر ایكی نكتە سویلەیەجگم:

[برنجیسی] بدویلكدە بشر اوچ درت شیئە محتاج اولویوردی. او اوچ درت حاجاتنی تدارك ایتمەین، اون عدددە آنجق ایكیسی ایدی. شیمدیكی غرب مدنیت ظالمەء حاضرەسی، سٓوء استعمالات و اسرافات و هوساتی تهییج و حوائج غیر ضروریەیی، ضروری حاجاتلر حكمنە كتیروب، كورەنك و تریاكیلك جهتیلە شیمدیكی او مدنی انسانڭ تام محتاج اولدیغی درت حاجاتی یرینە، یگرمی شیئە بو زماندە محتاج اولویور. او یگرمی حاجاتی تام حلال بر طرزدە تدارك ایدەجك، یگرمیدن آنجق ایكیسی اولابیلیر. اون سكزی محتاج حكمندە قالیر. دیمك بو مدنیت حاضرە انسانی چوق فقیر ایدییور. او احتیاج جهتندە بشری ظلمە، باشقە حرام قزانمغە سوق ایتمش. بیچارە عوام و خواص طبقەسنی دائما مبارزەیە تشویق ایتمش. قرآنڭ قانون اساسیسی اولان وجوب زكات، حرمت ربا واسطەسیلە عوامڭ

خواصّە قارشو اطاعتنی و خواصّڭ عوامە قارشو شفقتنی تأمین ایدن او قدسی قانونی بیراقوب، بورژووەلری ظلمە، فقرالری عصیانە سوق ایتمەیە مجبور ایتمش. استراحت بشریەیی زیر و زبر ایتدی.

[ایكنجی نكتە] بو مدنیت حاضرەنڭ خارقەلری، بشرە برر نعمت ربّانیە اولمەسندن، حقیقی بر شكر و منفعت بشردە استعمالی اقتضا ایتدیگی حالدە، شیمدی كورییورزكە، اهمّیتلی بر قسم انسانی تنبللگە و سفاهتە و سعیی و چالیشمەیی بیراقوب استراحت ایچندە هوساتی دیڭلەمك میلنی ویردیگی ایچون سعیڭ شوقنی قیرییور. و قناعتسزلك و اقتصادسزلق یولیلە سفاهتە، اسرافە، ظلمە، حرامە سوق ایدییور. مثلا، رسالۀ نوردەكی نور آناختارینڭ دیدیگی كبی، رادیو بیوك بر نعمت ایكن، مصلحت بشریەیە صرف ایدیلمك ایلە بر معنوی شكر اقتضا ایتدیگی حالدە، بشدە دردی هوساتە، لزومسز مالایعنی شیلرە صرف ایدیلدیگندن، تنبللگە، رادیو دیڭلەمكلە هوسلنمەیە سوق ایدوب، سعیڭ شوقنی قیرییور، وظیفۀ حقیقیەسنی بیراقییور. حتّی چوق منفعتلی اولان بر قسم خارقە وسائط، سعی و عمل و حقیقی مصلحت احتیاج بشریەیە استعمالی لازم كلیركن، بن كندم كوردم، اوندن بر ایكیسی ضروری احتیاجاتە صرف ایدیلمەیە مقابل، اوندن سكزی كیف، هوسات، تنزّه، تنبللگە مجبور ایدییور. بو ایكی جزئی مثالە بیڭلر مثاللر وار.

[الحاصل] مدنیت غربیەء حاضرە، سماوی دینلری تام دیڭلەمدیگی ایچون، بشری هم فقیر ایدوب احتیاجاتی زیادەلشدیرمش. اقتصاد و قناعت اساسنی بوزوب، اسراف و حرص و طمعی زیادەلشدیرمەیە، ظلم و حرامە یول آچمش. هم بشری وسائط سفاهتە تشویق ایتمكلە، او بیچارە محتاج بشری تام تنبللگە آتمش. سعی و عملڭ شوقنی قیرییور. هوساتە، سفاهتە سوق ایدوب عمرینی فائدەسز ضایع ایدییور.

هم او محتاج و تنبللشمش بشری خستە ایتمش. سٓوء استعمال و اسرافات ایلە یوز نوع خستەلغڭ سرایتنە، انتشارینە وسیلە اولمش.

هم اوچ شدّتلی احتیاج و میل سفاهت و ئولومی هر وقت خاطرە كتیرن كثرتلی خستەلقلر و دینسزلك جریانلرینڭ او مدنیتڭ ایچلرینە یاییلمسیلە، انتباهە كلوب اویانمش بشرڭ كوزی اوڭندە ئولومی اعدام ابدی صورتندە كوستروب، هر وقت بشری تهدید ایدییور. بر نوع جهنّم عذابی ویرییور.

ایشتە بو دهشتلی مصیبت بشریەیە قارشو، قرآن حكیمڭ درت یوز میلیون طلبەسنڭ انتباهیلە و ایچندە سماوی، قدسی قانون اساسیلریلە بیڭ اوچ یوز سنە اوّل كوستردیگی كبی، یینە بو درت یوز میلیونڭ كندی قدسی اساسی قانونلریلە بشرڭ بو اوچ دهشتلی یارەسنی تداوی ایتمەسنی.. و اگر یاقیندە قیامت قوپمازسە، بشرڭ هم سعادت حیات دنیویەسنی، هم سعادت حیات اخرویەسنی قزاندیراجغنی و ئولومی، اعدام ابدیدن چیقاروب عالم نورە بر ترخیص تذكرەسی

كوسترمسنی و اوندن چیقان مدنیتڭ محاسنی، سیّئٓاتنە تام غلبە ایدەجگنی و شیمدی یە قدر اولدیغی كبی، دینڭ بر قسمنی، مدنیتڭ بر قسمنی قزانمق ایچون رشوت ویرمك دگل، بلكە مدنیّتی اوڭا، او سماوی قانونلرە بر خدمتكار، بر یاردیمجی ایدەجگنی قرآن معجز البیانڭ اشارات و رموزندن آڭلاشیلدیغی كبی، رحمت الٰهیەدن شیمدیكی اویانمش بشر بكلەیور، یالوارییور، آرایور.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

سعید النّورسی

(سبیل الرّشاد جریدەسندە یازیلمش.)

بیوك استاد بدیع الزّمان سعید النّورسینڭ، اسلام بایرامنی تبریك و نور قرداشلرە تشكّری

[٦٣٥]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ دَٓائِمًا اَبَدًا

چوق یرلردن، عزیز، صدّیق، فداكار قرداشلرمدن تلغرافلر و مكتوبلرلە بایرام تبریكلری آلدم. بن چوق خستە اولدیغم ایچون، بنم ناممە، تشكّر و تبریكە وارثلرم مدرسة الزّهرا اركاننی توكیل ایدییورم.

بو سنەكی بایراممز فوق العادە اهمّیتی حائزدر. بر طرفدن الٰهی و قدسی بر قونغرە حكمندە اولان حجّ اكبر، اسلام دنیاسنڭ درت كوشەسندن كلن بش یوز بیڭ حاجینڭ اشتراكی، دیگر طرفدن آسیە و آفریقەدە یڭی اسلام دولتلرینڭ تشكّلی،

بو دولتلرڭ قانون اساسیلرینڭ قرآن حكیم اولمسی، بتون حكملری و حقیقتلری عقلە و حجّتلرە استناد ایدن قرآن حكیمڭ تك باشنە كفر مطلقە غلبەسی، پاكستاندە طوپلانان بش یوز میلیون مسلمان ممثّللرینڭ كلەجك اجتماعلرینی استانبولدە یاپمغە قرار ویرمسی، دین دوشمانلرینڭ بتون ظلم و جبروتلریلە، بتون بُرْجْ و بَارُولریلە، بتون خباثت و شناعتلریلە ییقیلارق، پریشان اولارق حرّیت و عدالت كونشنڭ طوغمەسی، یاقیندە بتون دنیایی قاپلایاجق اولان بیوك اسلام بایرامنڭ عرفەسیدر. بو معظّم كونلری ادراك ایتدیگمزدن طولایی جناب حقّە بیڭلرجە شكرلر، حمد و ثنالر...

مدرسة الزّهرا اركاننڭ و بتون نور طلبەلرینڭ داخلدە و خارجدە توركجە، عربجە و فارسجە نورلرڭ نشرینە چالیشمەلرینی توصیە ایدر و بتون عزیز و فداكار قرداشلریمی بتون روحملە تبریك ایدرم.

سعید النّورسی

سبیل الرّشاد، جلد ٦، صایی ١٣٤

[٦٣٦]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، صدّیق، مبارك قرداشلرم،

[اوّلًا] مدرسة الزّهرا اركانلرینڭ آرزولریلە ویریلن بر درسڭ بر خلاصەسنی، سزلرە دە سویلەمەیی مناسب كوردك. او درسڭ موضوعی دە، عموم

كائنات موجوداتی حسابنە معراج كیجەسندە، فخر كائنات و حكمت و نتیجۀ خلقت عالم پیغمبر علیە الصّلاة والسّلام، حضور الٰهیدە نوع بشرڭ، بلكە عموم ذی حیات، بلكە عموم مخلوقات نامنە سلام یرندە [اَلتَّحِیَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ]دیمەسی.. و ایچندە بر كلّی معنا بولوندیغندن بتون امّت هر كون چوق دفعەلر نمازلرندە ذكر ایتمەسیلە و اهل ایمان ایچندە، هر بر مرتبە صاحبنڭ بر حصّەسی ایچندە بولوندیغنی.. و بوندن اوّل هُوَ نكتەسنڭ حاشیەسندە، رادیو واسطەسیلە هوا عنصرینڭ خارقە معجزات قدرتی كوسترمسی جهتندە قلبە اخطار ایدیلدیكە:

بر اهل ایمان، ابدی بر سعادتدە، دنیا قدر بر ملك باقی یی نتیجە ویرەجك بو قیصەجق عمر دنیویدە ایتدیگی عبادتدە، بر كلّی عبادت، عادتا كندی خصوصی دنیاسیلە برابر عبادت ایتمش كبی، كندی خصوصی دنیاسی قدر بر مكافات آلاجغی اشارات قرآنیەدن آڭلاشیلیر دییە، حجّت الزّهرانڭ ایكنجی مقامندە، علم الٰهی مبحثندە [اَلتَّحِیَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ] اِلٰی آخرِهِ نڭ كلّی معنالری روحمە كلوب، اویلەجە تشهّددە [اَلتَّحِیَّاتُ] دیركن، بردن خیالمە خصوصی دنیامڭ درت عنصری اولان طوپراق، صو، هوا، نور عنصرلری درت كلّی دیل اولدیلر. هر بر دیل، میلیارلر، حتّی تریلیونلر، بلكە قاتریلیونلر عددنجە [اَلتَّحِیَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] كلمەلرینی لسان حال ایلە سویلەیورلر، خیالًا كوردم.

بو عنصرلردن "طوپراق عنصری" بر دیل اولارق، بتون ذی حیاتلرڭ هر بری

بر كلمەء ذی حیات اولوب [اَلتَّحِیَّاتُ] دیرلر. چونكە هر بر آووچ طوپراق، اكثر نباتاتە صاقسیلق ایدەبیلیر و منشأ اولابیلیر بر وضعیتدەدر. او حالدە هر بر آووچ طوپراقدە، یا بتون بشرڭ میدانە كتیردكلری بتون فابریقەلرڭ عددنجە معنوی كوچوجك مقیاسدە فابریقەلر -هر بر آووچ طوپراقدە- بولوناجق. بو ایسە حدسز درجەدە امكانسز. ویاخود بر قدیر مطلقڭ حدسز قدرتی، نهایتسز علمی و ارادەسیلە اولاجق. دیمك طوپراق عنصری، بتون اجزاسیلە و ذرّاتیلە بو مظهریت ایچون حدسز [اَلتَّحِیَّاتُ لِلّٰهِ] دیر. یعنی، ازلدن ابدە قدر بتون ذی حیاتلرڭ حیات هدیەلری ذات واجب الوجودە خاصدر.

صوڭرە هركسڭ خصوصی دنیاسندەكی كبی، بنم دە خصوصی دنیامڭ ایكنجی عنصری اولان صو دخی، بر كلّی لسان اولارق بتون ذرّاتیلە، خصوصًا ذی حیاتلرڭ منشأ و یاشاملرینە خدمتلری نقطەلرندە، تریلیونلر و قاتریلیونلر عددنجە [اَلْمُبَارَكَاتُ] كلمۀ مباركەسنی لسان حال ایلە كائناتدە نشر ایدییور.

چونكە صویڭ قطرەلرینڭ كوردیگی وظیفەلر، خصوصًا نطفەلرڭ و چكردكلرڭ و تخوملرڭ انتباهندە و اویانوب وظیفەء فطریەلرینە مظهر اولمقدە و غایت عجیب و كوزل و خارقە او كوچوجك مخلوقلرڭ و یاورولرڭ بیوك و غایت انتظاملی و مكمّل وظیفەلرە مظهریتلرینی، بتون ذی شعورە تبریك ایلە بارك اللّٰه دیدیرن و حدسز بارك اللّٰه، ما شٓاء اللّٰه دیدیرمەیە وسیلە اولمغە لایق اولان او مباركلرڭ او وضعیتلری، او صو عنصرینڭ هر بر ذرّەسنڭ

بیڭلر افلاطون قدر علمی و بیڭلر حكیم لقمان قدر حكمتی و ارادەسی بولونمق لازمدر. بو ایسە، صویڭ ذرّاتی عددلرنجە محالدر. اویلە ایسە بر قدیر ذوالجلالڭ و بر رحمان رحیمڭ حدسز قدرت و رحمت و حكمت و ارادەسیلە، او مباركلرڭ، او حدسز معجزاتە مظهریتلری جهتندە بتون او مباركلر عددنجە [اَلْمُبَارَكَاتُ لِلّٰهِ] كلمەسنی كلّیتیلە سویلەدكلرندن، بتون مخلوقات نامنە، معراج كیجەسندە، نتیجۀ خلقت عالم اولان پیغمبریمز علیە الصّلاة والسّلام [اَلْمُبَارَكَاتُ لِلّٰهِ] دیمش. یعنی، بتون بو مدار تبریك و ما شٓاء اللّٰه و بارك اللّٰه دیدیرن بتون حالتلر و صنعتلر، ذات ذوالجلالڭ قدرتنە مخصوص اولدیغندن، بتون او حدسز [اَلْمُبَارَكَاتُ لِلّٰهِ] یی جناب حقّە، حضوریلە هدیە ایدییور.

صوڭرە، هركسڭ خصوصی دنیاسندەكی عنصر هوا دخی، بر هُوَ قدر هر بر آووچ هوادەكی هر بر ذرّە، مظهر اولدقلری سانتراللك و آخذە و ناقلەلك وظیفەلری ایچندە، بتون دعالری و صلواتلری و رجالری و عبادتلری افادە ایدن [اَلصَّلَوَاتُ لِلّٰهِ] جملەسنی لسان حاللری ایلە دیدكلری ایچون، هوا عنصری كلّی بر لسان اولارق او حدسز كلماتلرینی قاتریلیونلر، بلكە كنتریلیونلر عددنجە سویلەیەرك صانعلرینە، خالقلرینە تقدیم ایتدكلرندن، اونلرڭ ناملرینە او كلّی معنا ایلە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام، جناب حقّە [اَلصَّلَوَاتُ لِلّٰهِ] دییە تقدیم ایتمشدر. یعنی بتون دعالر و احتیاجدن كلن رجالر و نعمتدن چیقان شكرلر و عبادتلر و نمازلر، خالق كلّ شیئە مخصوصدر.

چونكە هُوَ نكتەسنڭ حاشیەسندە دینیلدیگی كبی، یا هُوَ قدر بر آووچ هوانڭ هر بر ذرّەسی، عموم دیللری بیلەجك و سویلەینلرڭ یرلرینی كورەجك و یاقین، اوزاق هر شیئی ایشیتەجك و هر شیوەیی و هر حرفڭ طرزینی تام بیلەجك و چوق ایشلری برابر، شاشیرمادن كورەجك بر قدرت مطلقە و ارادۀ تامّەیە مالك اولاجق. بو ایسە هوا ذرّەلری عددنجە محال اولمەسندن، البتە و البتە و شبهەسز و قطعی بر ضرورتلە او ذرّەلرڭ هر بری، صانع حكیمی بتون صفاتیلە كوستروب شهادت ایدر. عادتا كوچك بر مقیاسدە، عالمڭ بیوك شهادتی قدر شهادتلری واردر.

دیمك ذرّات هوائیّە عددنجە صلواتلری افادە ایدن معراج احمدی علیە الصّلاة والسّلامدە [اَلصَّلَوَاتُ لِلّٰهِ] دینیلمشدر.

صوڭرە [اَلطَّیِّبَاتُ] كلمۀ طیّبەسی سویلندیگی وقت، بردن نار ایلە نور عنصری، یعنی حرارتلی و حرارتسز، مادّی و معنوی نور عنصری، بر كلّی دیل اولارق حدسز و نهایتسز بر صورتدە لسان حال ایلە، حدسز دیللر ایلە [اَلطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] دییور. یعنی "بتون كوزل سوزلر، كوزل معنالر، خارقە كوزل جماللر و بتون كائناتڭ یوزندە جماللری كورونن ازلی اسمای حسنانڭ كوزل جلوەلری و باشدە انبیالر، اولیالر، اصفیالر اولارق بتون اهل ایمانڭ ایمانلریلە كائناتڭ و مخلوقاتڭ كورونن كوزللكلری و اهل ایمانڭ ایمانلرندن نشئت ایدن كوزل سوزلر، حمدلر، شكرلر، توحیدلر، تهلیل، تسبیحلر، تكبیرلر،

〚اِلَیْهِ یَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّیِّبُ〛سرّیلە عرش اعظم طرفنە كیدن او كلمات طیّبەلری و دنیانڭ اوچ عدد یوزندن غایت كوزل اولان اسمای الٰهیەیە آیینەلك ایدن برنجی یوزندەكی حدسز كوزللكلر، طیّبەلر و دنیانڭ آخرت تارلەسی اولان ایكنجی یوزندەكی حدسز حسناتلر، خیرلر و معنوی میوەلر و كوزللكلر، تمامیلە ازل و ابد سلطانی قدیر ذوالجلالە مخصوصدر "دییە، نار و نور عنصرینڭ بو كلّی دیلیلە بو كلّی عبودیتی، معبود ذوالجلالە تقدیم ایتمك معناسندە اولارق، فخر كائنات علیە الصّلاة والسّلام عموم مخلوقات حسابنە [اَلطَّیِّبَاتُ لِلّٰهِ] دیمش. چونكە مادّی و معنوی نور عنصری، مظهر اولدقلری وظیفەلرینڭ عمومی، هم برابر، هم آیری آیری ذات واجب الوجودە اشارت و شهادت ایتدكلری میلیارلر نمونەلری وار.

اوت، نور و نار عنصری، تراب و هوا و ماء عنصرلری كبی، غایت قطعی و بدیهی و ضروری بر صورتدە او نمونەلرلە كوسترییوركە، بتون اسباب یالڭز بر پردەدر. بتون ایجادلر و تأثیرلر، قدیر ذوالجلالڭدر. چونكە نور، عینًا وجود و حیات كبی، قدرت الٰهیّەنڭ پردەسز، بالذّات مباشرتنە لایق اولمەسندن، اسباب ظاهریە هیچ بر جهتدە پردە اولمدیغندن، واحدیت ایچندە احدیتی كوستریر. غایت جزئی و كوچك بر وظیفەدە، كلّی و كنیش بر دلیل احدیتە اشارت ایدركە، هُوَ نكتەسی، حاشیەلریلە بونی غایت قیصەجە اثبات ایدییور. ایشتە میلیارلر نمونەلرندن ایكی كوچك نمونەسندن:

[بریسی] معنوی نورڭ -علم صورتندە- بشرڭ قفاسندە جلوەسنڭ بر جزئیسی، طیرناق قدر قوّۀ حافظەیە مالك بر آدمڭ حافظەسندە، طقسان كتابڭ كلماتی یازیلمش. و اوچ آیدە، هر كوندە اوچ ساعت مشغول اولارق، حافظەسنڭ صحیفەسنڭ یالڭز او قسمنی آنجق تمام ایدەبیلمش. عین آدم، سكسان سنە عمرندە كوردیگی و ایشیتدیگی و مراقنی تحریك ایدن و اوڭا خوش كلن معنالری و كلمەلری و صَوْتْلری و صورتلری او طیرناق قدر قوّۀ حافظەنڭ صحیفەسندە، ایستەدیگی وقتدە مراجعت ایدوب، بر بیوك كتبخانە قدر بتون محفوظاتنڭ عین شیلرینی اورادە، بتون ایستەدكلرینی موجود و منتظم یازیلمش و دیزیلمش كورویور.

ایشتە بو طیرناق قدر قوّۀ حافظەنڭ، بحر عمّان كبی بر وسعتی و كونش كبی بر احاطەلی نوری و بر ضیای معنویسی و زمین یوزی قدر كنیش صحیفەلری اولمازسە، بو حال اولاماز. بو ایسە یوز بیڭلر درجە محال محال ایچندە و امكانسز اولدیغندن، البتە و البتە بو كوچوجك طیرناق قدر حافظە، لوح محفوظ، بر صحیفەء قدر و قدرتی اولان علیم مطلقڭ علم و حكمت و قدرتیلە، او لوح محفوظڭ بر نمونەسنی بشرڭ قفاسندە خلق ایلەمەسنە قدسی بر شهادت ایدر.

[ایكنجی جزئی و كوچوجك بر نمونەسی] الكتریكدر. بر آدم، الكتریك لامبەسنڭ عجیب وضعیتنی تدقیق ایتمش. باقییوركە، یوزر دوگمەلردەكی و مركزلردەكی

و دمیر و ایپ تللرندەكی ذرّەلر و مادّەلر جامد، شعورسز، حركتسز اولدقلری حالدە، یالڭز غایت جزئی بر تماس نتیجەسندە، اون كیلومترە یری طولدیران بر قراڭلق درحال كیدر و یرینی یاریم ثانیەدە طولدیران بر نور وجودە كلیر. بو كوزلە كورونن قراڭلغڭ بردن غائب اولمسی و یینە كوزلە كورونن او ظلمت قدر نورڭ وجودە كلمەسی، البتە بر خیال دگل. یا او تماس ایدن جامد، شعورسز ذرّەلر، حدسز بر قوّتی و بر نوری كندیلرندە طاشیمقلە برابر، بردن یوز كیلومترە یرلرە ألنی اوزاتوب، قراڭلغی سوپوروب، تمیزلەیوب، نورلری طولدیراجق. بو ایسە بتون شیطانلر و دینسزلر، مادّیونلر طوپلانسەلر، بونی بر سوفسطائی یە دە قبول ایتدیرەمزلر. [حاشیە]ویاخود بتون كائناتە حكمی كچن