Hayrat Yardım, dünya genelinde ihtiyaç sahiplerine ulaştırdığı bağış ve yardımlarla bir iyilik köprüsü kurar. Siz de bu hayra ortak olun.
Hayrat Yardım'a Bağış Yap
SAYFA 302
[٦٣١]
حضرت استادڭ امرطاغندە سانترال صبری، صدّیق سلیمانە عربی اشارات الاعجازدن ویردیگی درسدر.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ
٭ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖینَ وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَاَصْحَابِهٖٓ اَبَدًا دَٓائِمًا
اشارات الاعجازڭ برنجی جزئیكە، تمامی یتمش جزء اولاجقدی. فقط رسالۀ نور معنوی بر تفسیر قرآنی اولدیغی ایچون دیدی: بو زماندە بڭا داها لزوم وار. اوتەكی جزؤلر یرندە اونلر یازیلدی.
SAYFA 303
[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]
عزیز، صدّیق قرداشلرم،
[اوّلًا] مباركلرڭ مدرسة الزّهرا نامنە بو دفعە بڭا كتیردكلری نور هدیەلری ایچندە، مرحوم شهید حافظ علینڭ مخصوص نسخەسی اشارات الاعجاز تفسیرندە، حافظ علینڭ توافقات حرفیەسنە دائر چوق كوزل توافقاتلی اشارت ایتمش. او تفسیری بنم چوق خوشمە كلدی و هر شیئی بیراقدم، اونی مطالعەیە باشلادم.
اوت، اشارات الاعجاز، عموم رسالۀ نورڭ بر فهرستەسی، بر لیستەسی و او نور باغچەسنڭ بر فیدانلغی و سرّ اعجاز القرآنڭ بر منبعی اولدیغی كورونویور. غایت اینجە و درین اولدیغی ایچون، شیمدی یە قدر عالملر پك آزینی آڭلامشلردی. فقط كیمڭ النە كچمش ایسە، فوق العادە تقدیر ایتمش و "امثالسز" دیمش. حتّی دار الحكمتدە مرحوم شاعر محمد عاكف دیمشكە: "اڭ بیوك عالم اودركە، بو تفسیری آڭلاسین. دگلكە امثالنی یاپابیلسین."
حقیقتًا بن دە مرحوم محمد عاكف كبی دیرم. دهشتلی اسكی حرب ایچندە، آوجی خطّندە، بعضًا دە آت اوزرندە، ایجازدەكی اعجازڭ اڭ اینجە مناسباتنی كورمك و اونلرلە تام مشغول اولمق و قوجە دهشتلی حربڭ تهلكەسی اونی مشوّش ایتمەمك و انجماد درجەسندەكی صوغوق ایچندە، آوجی خطّندە او اینجەجك اعجاز مناسبتلرینی هر شیدن داها اهمّیتلی كورمك، اسكی سعیدڭ
SAYFA 304
حقیقتًا خدمت قرآنیەدە خارقە بر فداكارلغیدر. حتّی یڭی سعیدڭ، اوتوز سنە بو عجیب زماندە غزتەلری اوقومامسنی و اون سنە ایكنجی حربی بیلمەمسنی، صورمامسنی و اعدام نیّتیلە حپسلگندە قرآن اسرارینی یازمقدن واز كچمەمسنی و بتون تهلكەلری هیچە صایمەسنی، او اسكی سعیدڭ او عجیب وضعیتدە، او دهشتلرە اهمّیت ویرمەمسنی، زمان كوستردیكە، اسكی سعیدڭ علمی و معنوی فداكارلغنی، یڭی سعیدڭ بو اوتوز سنەدەكی فداكارلغندن داها خارقە كوردم.
[ثانیًا] بو اشارات الاعجازڭ مطبوع نسخەسندە حقیقتًا بر كرامت واركە، تصادف احتمالی یوقدر. اونڭ ایچون بر دفعە داها عین طرزدە و كرامتلی قطعەدە طبع ایتمك و عربستانە و پاكستان كبی یرلرە كوندرمك مناسب كورولدی. فقط اسكی سعید، ایجازدەكی اعجازی بیان ایتدیگی و اڭ اینجە مناسبت بلاغتی بیانی ایچندە، غایت اینجە و قیصە، ایجازلی جملەلری بر درجە ایضاح و توركجەیە ترجمە ایتمك لازم كلییور.
اسكی قوّت و اقتدارم قالمدیغی ایچون، یالڭز كندی باشمە یاپامایاجغم. ان شٓاء اللّٰه یاقین بر زماندە، عربی بیلن نور قهرمانلرندن اوچ درت طلبە، اسكی زماندەكی سعیدڭ طلبەلری كبی یانمە كلوب، اسكی مدرسەدە كبی بر درس ویروب، اونلر دە او درس ایچندە قسمًا ترجمە، قسمًا ایضاح صورتندە یازیلمەسنی رحمت و توفیق الٰهیدن نیاز ایدییورز. عربیسنی استانبول طبع ایدەجك و یازاجغز. ترجمە و ایضاحی، مدرسة الزّهرا اركانلری یازاجقلر ان شٓاء اللّٰه.
SAYFA 305
[ثالثًا] ازمیردە محمد یایلە و عبد الرّحمن بگڭ ماكینە ایلە خدمت نوریە ایتمك نیتلرینە، یوز بارك اللّٰه دییە روح و جانمزلە اونلری تبریك ایدییورز. اونلرڭ نە یولدە حركت ایدەجكلرینی دە مدرسة الزّهرا اركانلرینە حوالە ایدییورز. بر دە قسطمونی حوالیسی قهرمانلرندن احمد قریشینڭ و لفًّا سزە كوندردیگمز مكتوبندەكی اسكی مبعوث و اوغلی دموقرات مبعوثی، ایكیسی دە نورڭ خاص طلبەلری ایچندە قبول ایدیلدكلرینی احمد قریشی یە بنم بدلمە یازارسڭز.
اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی
بیڭلر دعا و سلام عمومە
قرداشڭز سعید نورسی
اشارات الاعجازڭ خارقەلرندن بریسی دە بودركە: هر بر آیتڭ سائر آیتلرە مناسبتنی و هر آیتدەكی جملەلرینڭ بربرینە قارشو نسبتنی و نظامنی و هر جملەدەكی هیئتلرڭ و حرفلرڭ معنای مقصودە قارشو نسبتلرینی و توجّهلرینی كوستروب، آیتلرڭ انتظامندن و جملەلرڭ نظامندن و هر جملەنڭ هیئتنڭ نظمندن بر لمعۀ اعجاز كوسترمسیدر. عادتا بر ساعتڭ ثانیەلری صایان میلی و دقیقەلری صایان یل قوغانی و ساعتلری صایان ابرەسی كبی، او نظمدەكی نكتەلری بیان و اوندەكی حقیقتی برهانلرلە ایضاح، حتّی بعضًا بر تك حرفدە بیوك بر حقیقتی افادە ایتمەسیدر. و هر بر آیتڭ حقیقتنی غایت اعجاز ایلە و قطعی حجّتلرلە اثبات ایدییوركە، شیمدی یوز اوتوز رسالەنڭ چكردكلری و خلاصەلری حكمندەدرلر. و جملەنڭ و جملەدەكی هیئتلرڭ و حرفلرڭ نكتەلرینی و افادە ایتدكلری
SAYFA 306
ضمنی حكملرینی، بلا استثنا علم بلاغتڭ اینجە قاعدەلری ایلە و علم نحوڭ و صرفڭ قاعدەلریلە و علم منطقڭ و اصول الدّین و سائر علملرڭ قانونلریلە بیان ایدر. حتّی خردەبینی بر معنوی آلتلە، كورونمەین اینجەجك مناسبات بلاغتی بیان ایدییور و امارەلرینی كوسترییور. و قرآنڭ نظری كلّی اولمەسندن، بتون بیان ایدیلن حق معنالرە و نكتەلرە، البتە قدسی الفاظ قرآنیە، ضمنی، رمزی اشارت و دلالت ایدر دینیلەبیلیر.
خسرو، صونغور، خیری، صادق، صبری، صدّیق سلیمان
[٦٣٢]
[اِفَادَةُ الْمَرَامِ]
اَقُولُ: لَمَّا كَانَ الْقُرْاٰنُ جَامِعًا لِاَشْتَاتِ الْعُلُومِ وَخُطْبَةً لِعَامَّةِ الطَّبَقَاتِ فٖی كُلِّ الْاَعْصَارِ، لَا یَتَحَصَّلُ لَهُ تَفْسٖیرٌ لَائِقٌ مِنْ فَهْمِ الْفَرْدِ الَّذٖی قَلَّمَا یَخْلُصُ مِنَ التَّعَصُّبِ لِمَسْلَكِهٖ وَمَشْرَبِهٖ، اِذْ فَهْمُهُ یَخُصُّهُ، لَیْسَ لَهُ دَعْوَةُ الْغَیْرِ اِلَیْهِ اِلَّا اَنْ یُعَدّٖیهِ قَبُولُ الْجُمْهُورِ. وَاسْتِنْبَاطُهُ لَا بِالتَّشَهّٖی لَهُ الْعَمَلَ لِنَفْسِهٖ فَقَطْ، وَلَا یَكُونُ حُجَّةً عَلَی الْغَیْرِ اِلَّا اَنْ یُصَدِّقَهُ نَوْعُ اِجْمَاعٍ. فَكَمَا لَا بُدَّ لِتَنْظٖیمِ الْاَحْكَامِ وَاطِّرَادِهَا وَرَفْعِ الْفَوْضَی النَّاشِئَةِ مِنْ حُرِّیَةِ الْفِكْرِ مَعَ اِهْمَالِ الْاِجْمَاعِ مِنْ وُجُودِ هَیْئَةٍ عَالِیَةٍ مِنَ الْعُلَمَاءِ الْمُحَقِّقٖینَ الَّذٖینَ بِمَظْهَرِیَّتِهِمْ لِاَمْنِیَّةِ الْعُمُومِ وَاعْتِمَادِ الْجُمْهُورِ یَتَقَلَّدُونَ كَفَالَةً ضِمْنِیَّةً لِلْاُمَّةِ، فَیَصٖیرُونَ مَظْهَرَ سِرِّ حُجِّیَّةِ الْاِجْمَاعِ الَّذٖی لَا تَصٖیرُ نَتٖیجَةُ الْاِجْتِهَادِ
SAYFA 307
شَرْعًا وَدُسْتُورًا اِلَّا بِتَصْدٖیقِهٖ وَسِكَّتَهُ.. كَذٰلِكَ لَا بُدَّ لِكَشْفِ مَعَانِی الْقُرْاٰنِ وَجَمْعِ الْمَحَاسِنِ الْمُتَفَرِّقَةِ فِی التَّفَاسٖیرِ وَتَثْبٖیتِ حَقَائِقِهِ الْمُتَجَلِّیَةِ بِكَشْفِ الْفَنِّ وَتَمْخٖیضِ الزَّمَانِ مِنْ اِنْتِهَاضِ هَیْئَةٍ عَالِیَةٍ مِنَ الْعُلَمَاءِ الْمُتَخَصِّصٖینَ، اَلْمُخْتَلِفٖینَ فٖی وُجُوهِ الْاِخْتِصَاصِ وَلَهُمْ مَعَ دِقَّةِ نَظَرٍ وُسْعَةُ فِكْرٍ لِتَفْسٖیرِهٖ.
[نَتٖیجَةُ الْمَرَامِ] اِنَّهُ لَا بُدَّ اَنْ یَكُونَ مُفَسِّرُ الْقُرْاٰنِ ذَا دَهَاءٍ عَالٍ وَاجْتِهَادٍ نَافِذٍ وَوَلَایَةٍ كَامِلَةٍ وَمَا هُوَ الْاٰنُ اِلَّا الشَّخْصُ الْمَعْنَوِیُّ الْمُتَوَلِّدُ مِنْ اِمْتِزَاجِ الْاَرْوَاحِ وَتَسَانُدِهَا وَتَلَاحُقِ الْاَفْكَارِ وَتَعَاوُنِهَا وَتَظَافُرِ الْقُلُوبِ وَاِخْلَاصِهَا وَصَمٖیمِیَّتِهَا، مِنْ بَیْنِ تِلْكَ الْهَیْئَةِ. فَبِسِرِّ لِلْكُلِّ حُكْمٌ لَیْسَ لِكُلٍّ كَثٖیرًا مَا یُرٰی اٰثَارُ الْاِجْتِهَادِ وَخَاصَّةُ الْوَلَایَةِ، وَنُورُهُ وَضِیَا ؤُ هَا، مِنْ جَمَاعَةٍ خَلَتْ مِنْهَا اَفْرَادُهَا. ثُمَّ اِنّٖی بَیْنَمَا كُنْتُ مُنْتَظِرًا وَمُتَوَجِّهًا لِهٰذَا الْمَقْصَدِ بِتَظَاهُرِ هَیْئَةٍ كَذٰلِكَ وَقَدْ كَانَ هٰذَا غَایَةُ خَیَالٖی مِنْ زَمَانٍ مَدٖیدٍ اِذْ سَنَحَ لِقَلْبٖی مِنْ قَبٖیلِ الْحِسِّ قَبْلَ الْوُقُوعِ تَقَرُّبُ زَلْزَلَةٍ [حاشیە] عَظٖیمَةٍ، فَشَرَعْتُ مَعَ عَجْزٖی وَقُصُورٖی وَالْاِغْلَاقِ فٖی كَلَامٖی فٖی تَقْیٖیدِ مَا سَنَحَ لٖی مِنْ اِشَارَاتِ اِعْجَازِ الْقُرْاٰنِ فٖی نَظْمِهٖ وَبَیَانِ بَعْضِ حَقَائِقِهٖ، وَلَمْ یَتَیَسَّرْ لٖی مُرَاجَعَةَ التَّفَاسٖیرِ، فَاِنْ وَافَقَهَا فَبِهَا وَنِعْمَتْ، وَاِلَّا فَالْعُهْدَةُ عَلَیَّ. فَوَقَعَتْ هٰذِهِ الطَّامَّةُ الْكُبْرٰی، فَفٖی اَثْنَاءِ اَدَاءِ فَرٖیضَةِ الْجِهَادِ كُلَّمَا انْتَهَزْتُ فُرْصَةً فٖی خَطِّ الْحَرْبِ قَیَّدْتُ مَا لَاحَ لٖی فِی الْاَوْدِیَةِ وَالْجِبَالِ بِعِبَارَاتٍ مُتَفَاوِتَةٍ بِاخْتِلَافِ الْحَالَاتِ،
SAYFA 308
فَمَعَ احْتِیَاجِهَا اِلَی التَّصْحٖیحِ وَالْاِصْلَاحِ لَا یَرْضٰی قَلْبٖی بِتَغْیٖیرِهَا وَتَبْدٖیلِهَا.. اِذْ ظَهَرَتْ فٖی حَالَةٍ مِنْ خُلُوصِ النِّیَّةِ لَا تُوجَدُ الْاٰنَ، فَاَعْرِضُهَا لِاَنْظَارِ اَهْلِ الْكَمَالِ لَا لِاَنَّهُ تَفْسٖیرٌ لِلتَّنْزٖیلِ، بَلْ لِیَصٖیرَ لَوْ ظَفَرَ بِالْقَبُولِ نَوْعَ مَأْخَذٍ لِبَعْضِ وُجُوهِ التَّفْسٖیرِ. وَقَدْ سَاقَنٖی شَوْقٖی اِلٰی مَا هُوَ فَوْقَ طَوْقٖی، فَاِنِ اسْتَحْسَنُوهُ شَجَّعُونٖی عَلَی الدَّوَامِ. وَمِنَ اللّٰهِ التَّوْفٖیقُ.
سعید النّورسی
[قیصە بر ترجمەسیدر]
شیمدی بوندن قرق بر سنە اوّل و اسكی حرب عمومینڭ آز اوّلندە باشلامش اولدیغی اشارات الاعجازڭ افادة المرامندە دییوركە:
مادام قرآن معجز البیان، علوم حقیقیەنڭ انواعنە جامع و عموم عصرلردە، عموم طبقات بشریەیە متوجّه بر خطبۀ ازلیەدر. البتە بر تك فردڭ فهمی، اوڭا لایق و مكمّل بر تفسیر یاپاماز و ممكن اولمایور. چونكە بر فرد، پك نادر اولارق كندی خصوصی مسلك و مشربنڭ تأثیرندن كندی فكرینی قورتارابیلیر. اونڭ خصوصی مشربی تأثیر ایتدكجە، تام تامنە حقیقتی صافی اولارق افادە ایدەمز. فردڭ فهمی و معناسی اوڭا خاصدر. او فرد، اونی قبول ایدر. فقط باشقەلرینی اوڭا دعوت ایدەمز. اگر جمهور علما، اونڭ فهمنی قبول ایلە باشقەلرە شمولنی كوسترسە، او وقت باشقەسنی او معنایە دعوت ایدەبیلیر و حقیقی تام تفسیر اولابیلیر. هم فردڭ احكامدە استنباطی و اجتهادندە -هوسی قاریشمامق شرطیلە-
SAYFA 309
او كندی نفسی ایچون عمل ایدەبیلیر، فقط باشقەلرینە حجّت طوتاماز. تا بر نوع اجماع، او حكمی تصدیق ایتسین. ناصلكە احكام شرعیەیی تطبیق و تنظیم و اجرا ایتمك و حریت فكردن نشئت ایدن معنوی آنارشیلگی قالدیرمق ایچون غایت لازمدركە، علمای محقّقیندن بر هیئت عالیە بولونسونكە، او هیئت، عمومڭ امنیتنە مظهریتلریلە و جمهور علمانڭ اونلرە اعتمادیلە امّت ایچون بر نوع ضمنی كفالت و دعوا وكیلی حكمندە اولمەلری جهتندە اجماع امّت حجّتنڭ سرّینە مظهر اولویورلر. او وقت اجتهادڭ نتیجەسی، او اجماع ایلە شرعًا دستور اولابیلیر. و اجماعڭ تصدیق و سكّەسیلە عمومە شامل اولویور. عینًا اونڭ كبی لازمدر:
قرآنڭ معنالرینڭ كشفی و تفسیرلردە آیری آیری محاسننڭ جمعی، هم زمانڭ چالقامەسیلە و فنلرڭ كشفیلە جلوەلنن، تظاهر ایدن قرآنڭ حقیقتلرینڭ تثبیتی ایچون الزمدركە، محقّقین علمادن، هر بری بر فندە متخصّص، كنیش فكرە، اینجە نظرە مالك علّامەلردن متشكّل بر هیئت بو وظیفەیە صاحب چیقسین.
[الحاصل] قرآنی تفسیر ایدنە لازم كلیركە، غایت عالی بر دها و نفوذلی، درین بر اجتهاد و بر نوع قوّۀ قدسیە صاحبی اولمق كركدر. بو زماندە اویلە بر ذات، آنجق بر شخص معنوی اولابیلیركە، او شخص معنوی، چوق روحلرڭ امتزاجندن و تساندندن و افكارڭ تلاحقندن و بربرینە یاردیمندن و قلبلرڭ بربرینە انعكاسندن و اخلاص و صمیمیتلرندن، مذكور بر هیئتدن چیقابیلیر.
SAYFA 310
او هیئتڭ بر روح معنویسی حكمنە كچر. اوت، "مجموعندە بر خاصّە بولونوركە، اوندەكی هر فرددە بولونماز" دستوریلە، چوق دفعە اجتهادڭ آثاری و نور ولایتڭ خاصّەلری و ضیاسی بر جماعتدە كورونویور. حالبوكە او جماعتڭ هانكیسنە باقیلسە، او خاصّە كورونمییور. دیمك عامی آدملرڭ اخلاصلە تساندلری، بر ولایت خاصّەسنی ویرییور.
ایشتە بو حقیقتە بناءً، بویلە بر مقصد ایچون بر هیئتڭ چیقمەسنە منتظر و دائما بكلەیوردم. او امید، كوچكلگمدنبری غایۀ خیالم ایكن، بردن حسّ قبل الوقوع قبیلندن قلبمە بر سنوحات اولدیكە، مادّی و معنوی ایكی زلزلۀ عظیمە یاقلاشییوردی. [حاشیە]بن دە عجز و قصورملە، سوزلرمدەكی ایضاحسزلق و مغلقلق ایلە برابر، قرآنڭ نظمندەكی اعجازڭ اشاراتنی و قلبمدە تخطّر ایدن نكتەلرینی قید ایدوب قلمە آلمق و آیاتڭ بعض ایمانی حقیقتلرینی یازمغە شدّتلی بر اخطار غیبی حسّ ایتدم. حالبوكە حربدە عجیب بر وضعیتدە اولدیغمدن، تفسیرلرە مراجعت ایتمك
SAYFA 311
قابل اولمدی. قرآندن باشقە مرجع یوقدی. بن دە یازدم. یازدقلرم تفسیرلرە موافق كلدیسە، كوزل بر نعمت و بر موفّقیت.. یوقسە مسئولیت، بنم بیچارە فهممە عائددر. عین زماندە، زلزلۀ كبرا ماهیتندە اولان مادّی برنجی حرب عمومی و او زلزلۀ عظیمەنڭ آخرلرندە، او مذكور هیئتڭ یووەلرینی تخریب ایدن معنوی زلزلۀ عظیمە میدانە چیقدیكە، اویلە بر هیئت عالیۀ علمیەیە بویلە بر وظیفە یاپمق ایچون بتون قاپولر قاپاندی.
بن دە او نقصان فهمملە، اسكی حرب عمومیدە، فریضۀ جهاددە، آوجی خطّندە، نە قدر فرصت بولدمسە، قلبمە طلوع ایدن نكتەلری یازییوردم. درەلردە، طاغلردە هجوم ایدركن قید ایدردم. فقط او عجیب، آیری آیری حالتلرڭ تأثیریلە، چشیت چشیت اولمەسندن تصحیح و اصلاح ایدیلمەسنە چوق احتیاج واركن، بنم قلبم تبدیل و تغییرینە راضی اولمدی. چونكە هر دقیقە شهید اولمغە حاضرلاندیغمز ایچون بر نیت خالصە ایلە یازیلمشكە، او حالت هر وقت بولونمییور. بن دە او یازیلریمی تنزیلە بر تفسیر اولارق دگل، بلكە تفسیرڭ بعض وجوهنە بر نوع مأخذ اولارق، اهل كمال اولان علمای محقّقینڭ انظارینە عرض ایدییورم. حقیقتًا بنم شوقم، بنی طاقتمڭ پك فوقندە بر نقطەیە سوق ایتدی. اگر اهل تحقیق استحسان ایتسەلر، بنی دوامە و ایلری كیتمگە تشجیع و ترغیب ایدرلر.
سعید النّورسی
SAYFA 312
[٦٣٣]
[] بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ []
[] اَلرَّحْمٰنُ٭ عَلَّمَ الْقُرْاٰنَ٭ خَلَقَ الْاِنْسَانَ٭ عَلَّمَهُ الْبَیَانَ []
فَنَحْمَدُهُ مُصَلّٖینَ عَلٰی نَبِیِّهٖ مُحَمَّدٍ الَّذٖی اَرْسَلَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمٖینَ وَجَعَلَ مُعْجِزَتَهُ الْكُبْرَی الْجَامِعَةَ بِرُمُوزِهَا وَاِشَارَاتِهَا لِحَقَائِقِ الْكَائِنَاتِ بَاقِیَةً عَلٰی مَرِّ الدُّهُورِ اِلٰی یَوْمِ الدّٖینِ، وَعَلٰی اٰلِهٖ عَامَّةً وَاَصْحَابِهٖ كَافَّةً. اَمَّا بَعْدُ.. فَاعْلَمْ! اَوَّلًا: اِنَّ مَقْصَدَنَا مِنْ هٰذِهِ الْاِشَارَاتِ تَفْسٖیرُ جُمْلَةٍ مِنْ رُمُوزِ نَظْمِ الْقُرْاٰنِ.. لِاَنَّ الْاِعْجَازَ یَتَجَلّٰی مِنْ نَظْمِهٖ. وَمَا الْاِعْجَازُ الزَّاهِرُ اِلَّا نَقْشُ النَّظْمِ. وَ ثَانِیًا: اِنَّ الْمَقَاصِدَ الْاَسَاسِیَّةَ مِنَ الْقرْاٰنِ وَعَنَاصِرَهُ الْاَصْلِیَّةَ اَرْبَعَةٌ: اَلتَّوْحٖیدُ وَالنُّبُوَّةُ وَالْحَشْرُ وَالْعَدَالَةُ.. لِاَنَّهُ: لَمَّا كَانَ بَنُو اٰدَمَ كَرَكْبٍ وَقَافِلَةٍ مُتَسَلْسِلَةٍ رَاحِلَةٍ مِنْ اَوْدِیَةِ الْمَاضٖی وَبِلَادِهٖ، سَافِرَةٍ فٖی صَحْرَاءِ الْوُجُودِ وَالْحَیَاةِ، ذَاهِبَةٍ اِلٰی شَوَاهِقِ الْاِسْتِقْبَالِ، مُتَوَجِّهَةٍ اِلٰی جَنَّاتِهٖ، فَتَهْتَزُّ بِهِمُ الْمُنَاسَبَاتُ وَتَتَوَجَّهُ اِلَیْهِمُ الْكَائِنَاتُ. كَاَنَّهُ اَرْسَلَتْ حُكُومَةُ الْخِلْقَةِ فَنَّ الْحِكْمَةِ مُسْتَنْطِقًا وَسَائِلًا مِنْهُمْ بِیَا بَنٖی اٰدَمَ، مِنْ اَیْنَ؟ اِلٰی اَیْنَ؟ مَا تَصْنَعُونَ؟ مَنْ سُلْطَانُكُمْ؟ مَنْ خَطٖیبُكُمْ؟ فَبَیْنَمَا الْمُحَاوَرَةُ اِذْ قَامَ مِنْ بَیْنِ بَنٖی اٰدَمَ كَاَمْثَالِهِ الْاَمَاثِلِ مِنَ الرُّسُلِ اُولِی الْعَزَائِمِ سَیِّدُ نَوْعِ الْبَشَرِ، مُحَمَّدٌ الْهَاشِمِیُّ صَلَّی اللّٰهُ تَعَلٰی عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ بِلِسَانِ الْقُرْاٰنِ: اَیَّتُهَا الْحِكْمَةُ، نَحْنُ مَعَاشِرَ الْمَوْجُودَاتِ نَجٖیئُ بَارِزٖینَ مِنْ ظُلُمَاتِ الْعَدَمِ بِقُدْرَةِ سُلْطَانِ الْاَزَلِ، اِلٰی ضِیَاءِ الْوُجُودِ وَنَحْنُ مَعَاشِرَ بَنٖی اٰدَمَ بُعِثْنَا بِصِفَةِ
SAYFA 313
الْمَأْمُورِیَّةِ مُمْتَازٖینَ مِنْ بَیْنِ اِخْوَانِنَا الْمَوْجُودَاتِ بِحَمْلِ الْاَمَانَةِ، وَنَحْنُ عَلٰی جَنَاحِ السَّفَرِ مِنْ طَرٖیقِ الْحَشْرِ اِلَی السَّعَادَةِ الْاَبَدِیَّةِ، وَنَشْتَغِلُ الْاٰنَ بِتَدَارُكِ تِلْكَ السَّعَادَةِ وَتَنْمِیَةِ الْاِسْتِعْدَادَاتِ الَّتٖی هِیَ رَأْسُ مَالِنَا، وَاَنَا سَیِّدُهُمْ وَخَطٖیبُهُمْ، فَهَا دُونَكُمْ مَنْشُورٖی. وَهُوَ كَلَامُ ذٰلِكَ السُّلْطَانِ الْاَزَلِیِّ تَتَلَأْلَأُ عَلَیْهِ سِكَّةُ الْاِعْجَازِ، وَالْمُجٖیبُ عَنْ هٰذِهِ الْاَسْئِلَةِ الْجَوَابَ الصَّوَابَ لَیْسَ اِلَّا الْقُرْاٰنُ، ذٰلِكَ الْكِتَابُ. كَانَتْ [حاشیە]هٰذِهِ الْاَرْبَعَةُ عَنَاصِرَهُ الْاَسَاسِیَّةَ. فَكَمَا تَتَرَاءٰی هٰذِهِ الْمَقَاصِدُ الْاَرْبَعَةُ فٖی كُلِّهٖ، كَذٰلِكَ قَدْ تَتَجَلّٰی فٖی سُورَةٍ سُورَةٍ، بَلْ قَدْ یُلْمَحُ بِهَا فٖی كَلَامٍ كَلَامٍ، بَلْ قَدْ یُرْمَزُ اِلَیْهَا فٖی كَلِمَةٍ كَلِمَةٍ، لِاَنَّ كُلَّ جُزْءٍ فَجُزْءٍ كَالْمِرْاٰةِ لِكُلٍّ فَكُلٍّ مُتَصَاعِدًا، كَمَا اَنَّ الْكُلَّ یَتَرَاءٰی فٖی جُزْءٍ فَجُزْءٍ مُتَسَلْسِلًا.
وَلِهٰذِهِ النُّكْتَةِ اَعْنِی اشْتِرَاكَ الْجُزْءِ مَعَ الْكُلِّ یُعَرِّفُ الْقُرْاٰنُ الْمُشَخَّصُ كَالْكُلِّیِّ ذِی الْجُزْئِیَّاتِ.
سعید النّورسی
[ترجمەسنڭ بر خلاصەسی]
انسانی خلق ایدوب قرآنی اوڭا تعلیم ایدن ذات ذوالجلالڭ رحمان اسمیلە تجلّئ كبراسنە، رحمتڭ تجلّیاتی عددنجە، اوڭا حمد و ثنا ایدرك و سیّد البشر محمّد علیە الصّلاة والسّلامی، رحمةً للعالمین كوندردیگی او رسول اكرمنەؐ رسالتڭ ثمرەلری عددنجە، اوڭا، آل و اصحابنە صلات و سلام و حدسز شكر ایدییورزكە، اونڭؐ معجزۀ كبراسی و حقائق كائناتڭ رمزلری و اشارتلری ایلە تمامیلە جمع ایدیلن
SAYFA 314
قرآن عظیم الشان، عصرلرڭ كچمەسی ایلە دائم، باقی و نوع بشرە مرشد، تا قیامتە قدر بقا ویرمش و او رسول اكرمیؐ اونلرە استاد اعظم أیلەمش.
اَمَّا بَعْدْ، بیلیڭزكە، اوّلا، بو یازاجغمز اشارات و نكتەلردەكی مقصدیمز، قرآنڭ نظمندەكی بر قسم رمزلرینڭ تفسیریدر. چونكە یدی نوع اعجازڭ اڭ اینجەسی، فقط قوّتلی و لفظی، فقط حقیقتلی اعجاز، قرآنڭ نظمندن تجلّی ایدییور. اوت، پارلاق اعجاز، البتە نظمڭ نقشندن چیقییور.
[ثانیًا] قرآندە اساس مقصدلری و عناصر اصلیەسی درت حقیقتدر: توحید، نبوّت، حشر و عدالتدر. چونكە، وقتا كائنات صحراسندە بنی آدم، بر عجیب و بیوك بر قافلە و سائر طائفەلر برابر، بربری آرقەسندە، عصرلر اوستندە كچمش زمانڭ درەلرندن، شهر و مشهرلرندن سفر ایدوب وجود و حیات صحراسندە یورویوشیلە استقبالڭ یوكسك طاغلرینە عزیمتلە، اورادەكی باغلرینە كوزلری متوجّه اولمق جهتیلە خلافت زمینە مظهریت نقطەسندە و سائر ذی حیاتە تصرّفاتی جهتندە، روی زمیندە اكثر اشیانڭ نوع بشرلە مناسباتی اقتضاسیلە هیجانە كلمەسندن، كائنات دخی اونلرە یوزلرینی چویروب، نوع بشرلە جدّی علاقەدار اولویور. بنی آدم بر تك طائفە ایكن یوز بیڭلر طائفەلرە قاریشمەسندە، كائنات زمین كبی اونلرە نتیجۀ خلقت عالم نقطەسندە باقییور. كویا خلقت كائنات حكومتی، او حكومتڭ ضابطە مأموری حكمندە فنّ حكمتی، بر مستنطق و صورغوجی اولارق او مسافر قافلەیە كوندروب، اوندن سؤٓال ایدوب صورویوركە:
SAYFA 315
"ای بنی آدم! نرەدن كلییورسڭز و نرەیە كیدەجكسڭز؟ و نە یاپاجقسڭز؟ و هر شیئە قاریشییور و بعضًا قاریشدیرییورسڭز. سلطانڭز و خطیبڭز و رئیسڭز و ایلری كلنڭز كیمدر؟ تا بڭا جواب ویرسین."
او محاورەلر ایچندە، بردن قافلۀ بنی آدمدن، محمّد الهاشمی صلّی اللّە علیە و سلّم، امثاللری اولان اولو العزم پیغمبرلر كبی، فنّ حكمتە قارشو قالقدی. و قرآنڭ لسانیلە دیدیكە:
"ای مستنطق حكمت! بز موجودات قافلەسی، عدم قراڭلقلرندن سلطان ازلینڭ قدرتیلە چیقدق، ضیای وجودە كیردك، وارلق نورینی بولدق. هر بر طائفەمز بر وظیفەیە كیردك. و بز بنی آدم طائفەسی ایسە، بر امانت كبرا رتبەسی و خلافت زمین وظیفەسیلە سائر موجودات قرداشلریمزڭ ایچندە امتیازلی و مأموریت صفتی ایلە بو مشهر كائناتە كوندریلمشز. هر وقتدە یولە چیقمەیە مهیّا بر وضعیتدەیز و حشر یولی ایلە سعادت ابدیەنڭ قزانمەسنڭ تداركی ایلە مشغولز. و بزم رأس المالمز اولان استعدادلریمزڭ چكردكلرینی سنبللندیرمەیە، ایمان و قرآنلە انكشاف ایتدیرمكلە اشتغال ایدییورز. ایشتە او قافلەنڭ رئیسی و خطیبی بنم. ایشتە المدەكی بو فرمانی. معنوی و مادّی هوا، بر تك لسان كبی بتون كائناتە، او فرمانڭ هر كلمەسنی بر آندە میلیارلر یاپوب ایشیتدیرییور. ایشتە او منشور و فرمان، ازل و ابد سلطاننڭ كلامیدر. و امرلری و قونوشمەلری اولدیغنە دلیل قطعی، اوستندە پارلایان سكّۀ شاهانەسی و طرّۀ سرمدیەسنە باق، كور، كیت، سویلە."