رضای الٰهیدن باشقە هیچ بر شیئە آلت ایدیلمدیگندن، ممكن اولدیغی قدر رسالۀ نورڭ منسوبلری، اجتماعی و سیاسی جریانلرە قاریشمق ایستەمییورلر. یالڭز سبیل الرّشاد، طوغو كبی مجاهدلر، ایمان حقیقتلرینی اهل ضلالتڭ تجاوزاتندن محافظەیە چالیشدقلری ایچون، روح و جانمزلە اونلری تقدیر و تحسین ایدوب اونلرلە دوستز و قرداشز. فقط سیاست نقطەسندە دگل. چونكە ایمان درسی ایچون كلنلرە طرفكیرلك نظریلە باقیلماز. دوست دوشمان درسدە فرق ایتمز. حالبوكە سیاست طرفكیرلگی، بو معنایی زدەلر. اخلاص قیریلیر. اونڭ ایچوندركە، نورجیلر، امثالسز اشكنجەلرە و صیقینتیلرە تحمّل ایدوب نوری هیچ بر شیئە آلت ایتمدیلر. سیاست طوپوزینە ال آتمدیلر. هم نور رسالەلری كفر مطلقی قیردیغی ایچون، كفر مطلقڭ آلتندەكی آنارشیلگی و اوستندەكی استبداد مطلقی قیردیغی جهتیلە، بر نوع سیاستە تماس وار توهّم ایدیلمش. حالبوكە نورڭ ترجمانی، بر تك مسئلۀ ایمانیەیی دنیا سلطنتنە دگیشمدیگنی محكمەلردە دعوا ایدوب یگرمی بش سنەدر طرز حیاتیلە و امارەلرلە اثبات ایتمشدر.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

قرداشلریڭز صادق، ابراهیم، زبیر

[٥٥٥]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ دَٓائِمًا اَبَدًا

چوق سوكیلی استادیمز افندیمز،

رسالۀ نور امحا ایدیلمز دییە یازیلان عین حقیقت پارچەیی، باش باقان، عدلیە

باقاننڭ أو آدرسلرینە، دیگر باقانلرڭ دە رسمی آدرسلرینە كوندردك. كوروشدیگمز مبعوثلرە ویرییورز. هپسی دە بو خصوصدە چالیشاجقلرینی سویلەیورلر. اسپارطە مبعوثی، سڭیركندلی تحسین طولە، زیادە علاقەدار اولویور و دییوركە: "حكومت شیمدی قومونیستلكلە مجادلەیە باشلادی. بو مجادلە یالڭز ضابطە ایلە اولاماز. نورجیلر یگرمی سنەدنبری مجادلە ایدییورلر و حكومتە بیوك یاردیمدە بولونویورلر. و بوكون مملكتدەكی مختلف جریانلرڭ اڭ خیرلیسی و اڭ تأثیرلیسی نورجیلردر" دییورلر.

واعظ و مبعوث عمر بیلن ایلە، دیگر مبعوث فهمی چوبان اوغلی اسملی اختیار ذاتلر، سزە پك چوق حرمت و سلام ایدییورلر. هر ایكیسی دخی رسالۀ نورڭ شخص معنویسی نامنە سوكیلی استادیمزی، بو عصرڭ بر مرشد حقیقیسی سویلەیەرك، "اونلرڭ همّتیدركە، بو اومولمدق ظفر قزانیلدی" دییورلر. سز سوكیلی استادیمزدن چوق جهتلە یاردیم كوردیگنی سویلەین بو محترم ملّت وكیللری، سزڭ دعا و رسالۀ نورڭ خدمتنە كوونەرك ایلری یە پك بیوك امیدلە باقدقلرینی و "اسلامیتڭ بتون شعشعەسیلە عالم انسانیت چاپندە پارلایاجغنی جناب حقّڭ رحمتندن بكلەیورز" دییورلر. دونكی چهارشنبە كونی اوچ مبعوث، بر آرالق سوكیلی استادیمزی زیارت ایدەجكلرینی قونوشمشلر.

ایشتە، چوق عزیز مبارك استادیمز، سنەلردنبری تورلی صیقینتیلرە و آغیر ظلملرە تحمّل ایتمەڭزڭ و او صیقینتیلر آراسندە نورلی و قدسی خدمتلریڭزڭ

ثمرەلری میدانە كلییور. ذاتًا او یوكسك خدمتلریڭزڭ نتیجەلری چوقدن باشلادی. ربّمزڭ لطفیلە شو قطعی حقیقتە اینانمشزكە، بوندن صوڭرەكی بتون ظفرلر اسلامیت لهندە، بتون زمین یوزندەكی بتون تظاهرات، رسالۀ نورڭ خدمتلرینڭ نتیجەلریدر، رسالۀ نورڭ ظفریدر.

قومونیستلگە قارشو دینسزلك علیهندە باشلایان و باشلایاجق مجادلەلر و تعرّضلر، او موفّقیتلرینی رسالۀ نورڭ یگرمی بش سنەلك خدمتنە بورچلیدرلر. زیرا جناب حق، هر فتنە و فساد زمانندە او فتنەیی ازالە ایچون كوندردیگی هر عصرڭ هدایت ایدیجیلری، بیوك و عالی قوماندانلری مثللو، بتون امّت اسلامیەنڭ بیڭ ییلدنبری چیرپیندیغی و قورقدیغی و [یا ربّی، سن بزی آخر زمانڭ فتنەسندن محافظە ایت] دییە دعا ایتدكلری او قراڭلق عصرڭ و او بیوك فتنەنڭ ازالەسی ایچون كوندردیگڭ بر بیوك قورتاریجیسی و بر بیوك مرشدی و بر بیوك قوماندانی رسالۀ نوردر. بو حقیقتی اثبات ایدییورز. ایشتە رسالۀ نور، بتون سوزلری، لمعەلری و مكتوبات و شعاعلریلە خارقە بر طرزدە تنویر و ارشاد ایدیجی بر حقیقت خزینەسی و قرآن كریمڭ معجزە و خارقەسی اولان طرز بیانی اوڭا انعكاس ایتمش. قرآنڭ بو عصردەكی بر معجزۀ كبراسی اولدیغی، بتون اوقویانلر بلا استثنا تصدیق ایدییورلر.

ایشتە یوز بیڭلر شاكردلری اونڭ ارشادیلە، او نورانی درسلرڭ تلقیناتیلە صراط مستقیمە ایریشدكلرینی، او درسلر چوق یوكسك بر حقیقتڭ یعنی، قرآن

حقیقتلرینڭ تفسیری اولدقلرینی لسان حاللریلە و لسان قاللریلە اعلان ایدییورلر. ایشتە محكمەلردەكی مدافعات، محكمە قرارلری و ایشتە علیهندە چوریلن بتون پلانلر، ادّعانامەلر..

رسالۀ نور، یالڭز اخلاص ایلە، كوستریشسز، ریاسز، یالڭز رضای الٰهی اوغرندە خدمتنی یاپییور. او قبول ایتسین كافی، او راضی اولسون یتر دییور. و بونی درس ویرییور. سوكیلی استادیمز، بو سببلە بز رسالۀ نورە باغلانمشز. و ایشتە بو سببلە هر نرەدە كورونن بر موفّقیت، بر خدمت دینیە وارسە، او خدمت رسالۀ نورڭ ظفریدر دییورز.

بر كوچك كویدەكی دینی قالقینمەدن، تا مجلسدەكی بیوك موفّقیتلرە قدر بتون موفّقیتلر، هم عالم اسلام أولچوسندە كنیش قالقینمەلر و اسلامیتڭ پارلاییشی رسالۀ نورڭ ظفریدر. و اویلە بر ظفردركە، قیامتە قدر اسلامیتڭ دوامی ایچون بتون خیرلر و نتیجەلر رسالۀ نورڭ ظفریدر. زیرا حق اویلە قبول ایتمش. اونی توظیف ایتمش. و اونی كوندرمش. و اویلە خبر ویرمش. شاهدیمز ایشتە رسالۀ نور. ایشتە اونڭلە قورتولان میلیونلر اهل ایمان.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

آنقرە أونیورسیتەسندە

عبد اللّٰه یگین و صونغور

(٥٥٦)

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، صدّیق قرداشلرم،

[اوّلًا] سوزلر مجموعەسنڭ ختام بولمسی و مصادرەدەكی مجموعەلرڭ عمومًا كری آلینمەسی، بزلر ایچون بیوك بر بایرام حكمندەدر. سزڭ الڭزە كچن او مبارك مجموعەلرڭ بر قسمنڭ فیئٓاتی اولارق اللی بانقنوطی بحری ایلە كوندردیگم كبی، شیمدی بوكون نورڭ بر قهرمانی سیّد صالحڭ اورفەیە كوندردیگم كتابلرڭ فیئٓاتی اولارق ویردیگی یوز لیرەیی دخی قرداشمز خالیجی خلیل ایلە كوندردم.

[ثانیًا] معلّم عبد الرّحمن حرمیلە نورلر حسابنە بو حوالیدە نورلرە بیوك خدمتلرینڭ بر امارەسی اولارق، اونلرڭ مكتوبنی و سیّد صالحڭ نورلرە تماس ایدن برقاچ مهم سؤآللرینی حاوی پوصلەیی برای معلومات سزە كوندردم. بنم بدلمە آنقرەیە كیدن سیّد صالحە مشورتڭزی بیان ایدرسڭز. و مناسب اولان جوابی ویررسڭز، سزە حوالە ایدییورم. ذاتًا مدرسة الزّهرا اركانیلە اونیورسیتەنڭ نورجیلرینە هر شیئمی حوالە ایتمشم. اونلر نە یاپسە راضی یم.

قرداشڭز

سعید النّورسی

(٥٥٧)

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، قهرمان استادیمز افندم حضرتلری،

ایلك مكتبلردە دین درسلری تدریساتنڭ مجبوریتی قراری رادیولردە یایینلاندیغی كبی، یڭی صباح غزتەسی دە نشر ایتمشدر.

باشدە سوكیلی بیوك استادیمزڭ و رسالۀ نور طلبەلرینڭ اڭ برنجی درجەدە مطلوبلری احسان الٰهی طرفندن قبولی، وحدانیت الٰهیەنڭ مكتبلرە قدر كیرمسی كیفیتی، قلبلریمزی سرورە غرق ایتمشدر. نورڭ بو فتوحاتنڭ كیفیت و كمیّت اعتباریلە چوق بیوك اهمّیت و دگری واردر. بو كیفیت، یهودی و قومونیست پارەسیلە تقویە ایدیلن سفیان اوردوسنڭ مغلوبیّتی تظاهریدر. بدعەلرڭ اورتەدن قالقمەسی علامتیدر.

شیمدی اوتوز ایكی بیڭ معلّم، اسلام دیننی هم اوگرنەجك، هم اوگرتەجك، هم ایناناجق، هم ایناندیراجقدر. بو صورتلە بیڭلرجە معلّم و او معصوم یاورولر، ایمانلرینی قورتارمق صورتیلە دنیا و آخرتلرینی قزانمش اولاجقلردر.

ای دنیادەكی كیفنی، ذوقنی، مقامنی، جاننی و مالنی ایمان اوغرینە فدا ایدن رسالۀ نور مؤلّفی قهرمان استادم! سزی و قرآن و ایمان خدمتندە چالیشان صادق رسالۀ نور طلبەلرینی جاندن و بتون روحمزلە كمال حرمتلە تبریك ایدر، ال و آیاقلریڭزدن اوپرز.

قصورلی طلبەڭز عبد الرحمن و شاهدە

(٥٥٨)

سیّد صالح أوز جانڭ مكتوبندن

افندم حضرتلری،

[١] معارف وكالتی دین درسلرینی مكتبلردە مجبور اوقونمەسنە قرار ویرمشدر. بو درسلری ویرەجك اولان معلّملرڭ بر درسی اولمدیغی كبی، بیلكیلری دە یوقدر. كندیلرینی یتیشدیرمك ایچون رسالۀ نوری اوقومەلری الزم اولدیغنە دائر معارفڭ و حكومتڭ نظر دقّتنی جلب ایدەجك غزتەدە برقاچ مقالە، آنقرە نورجیلری، مناسب و مساعدە بویورورسەڭز نشر ایدەجكلر.

[٢] قبریسە باش مفتی تعیین ایدیلن اورفەلی محمد كاملە نور رسالەسی، فقیر اولدیغی ایچون هدیە ویرەلممی؟

[٣] تاریخچۀ حیاتی جواد رفعت ویا مناسب كیمسەیە اینكیلیزجە ترجمە ایتدیرمەمز مناسبمی؟

[٤] اخوان مسلمینە و سوریەدە زین العابدینە لاحقە مكتوبلرندن منتظمًا كوندرمك مناسبمی؟

[٥] زَیْنَ الْعَابِدٖینْ اورادە نورلرە خدمت ایدییور. تشویقكارانە بر مكتوب خسرو بگ یازسە مناسبمی؟

[٦] مفتی عبد الرّحمن، اللریڭزدن اوپەرك دعالریڭزی رجا ایدییور. حافظ و واعظ دعالریڭزی ایستەیور.

پدرم، ددەم و خالەم حرمتلە اللریڭزدن اوپرلر. قبول بویورمەڭزی و دعاڭزی استرحام ایدرلر. یاقیندە غوث اعظمی؈ زیارتە كیدەجكلر. برقاچ سنەدنبری خستە اولان عموجەم اللریڭزدن أوپر، دعالریڭزی بكلر.

طلبەڭز سیّد صالح أوزجان

[٥٥٩]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، صدّیق قرداشلرم،

[اوّلًا] اڭ بیوك مژدە و رسالۀ نورڭ تام سربستیتنە بر مقدِّمە اولارق، چوق زیادە بشارتڭزە سویندك. اسپارطە عدلیەسنڭ اوچ سنە بر منزلدە صاقلامەلری، او منزلڭ كراسی اولارق او اوچ یوز لیرە بدلنە، یڭی یازی تاریخچۀ حیاتی، بڭا بیراقیلان بش یوزدن ایكیشر لیرە فیئٓات ایلە او اوچ یوز لیرەیە او فیئٓاتی مقابل طوتارق او تاریخچەء حیاتدن اللی دانە بڭا كوندریرسڭز. درت سنە حپس چكن مبارك عصای موسی و ذوالفقار مجموعەلری، بنم نظرمدە پك فضلە قیمتدار اولدیغی ایچون بڭا اللی لیرەلق كوندریڭز. سزە شیمدی اللی لیرەیی كوندرییورم.

[ثانیًا] نظیفە بیڭ بارك اللّٰه، بیڭ ما شٓاء اللّٰه! ایكنجی خسرو و اینەبولی ایكنجی بر اسپارطە اولدیغنی اثبات ایدییور. تاریخچۀ حیاتڭ اڭ مهم مسئلەسی

مدرسة الزّهرا اولمسی جهتیلە نظیفڭ بو نشریاتی، رئیس جمهورڭ مدرسة الزّهرا معناسندە و طوغو اونیورسیتەسی نامندە شرق جامع الازهرینە جدّی چالیشمەسنە بر وسیلە اولدیغنی ظن ایدییورز.

[ثالثًا] دینار باراقلی امامی سلیمانڭ اهمّیتلی مكتوبنە قارشو یازیڭزكە، توركلر حقّندە ثنای پیغمبریؐ محقّقدر. برقاچ یردە توركلردن اهمّیتلە بحث ایتمش. حدیث وار. فقط بو حدیثڭ حقیقی صورتی نە اولدیغنی، یانمدە كتب حدیثیە بولونمدیغندن بیلەمییورم. فقط معناسی حقیقت و تورك ملّتنڭ ثنای پیغمبری یەؐ مظهر اولدیغی حقیقتدر. بر نمونەسی، سلطان فاتح حقّندەكی حدیثدر.

نورڭ برنجی طلبەلرندن خلوصی بگڭ، آنقرەدە دوستلرینە رسالۀ نور دائرەسنە كیرمەسنە تشویق ایدن معنیدار و كوزل مكتوبی كوسترییوركە، یگرمی بش سنەدنبری هیچ صارصیلمادن نور خدمتی یاپمەسنە بر نمونەدر. عموم قرداشلرە و همشیرەلرە بیڭ سلام.

دعالریڭزدن چوق استفادە ایدن

قرداشڭز سعید النّورسی

[٥٦٠]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

عزیز، صدّیق قرداشلرم،

[اوّلًا] بتون روح و جانمزلە سزڭ فعالیتڭزی و موفّقیتڭزی تبریك ایدییورم.

بنم بتون ألملریمە و خستەلقلریمە علاج، مدرسة الزّهرانڭ فعّالیتندن و موفّقیتندن ایلری كلییور.

[ثانیًا] عصای موسی نڭ عربجەیە كوزل ترجمەسی ایچون بر پوصلە یازمشدم. بوكون آنقرەیە كیدن زبیرلە سیّد صالحە كوندرەجكدم. هم طرسوسدە متقاعد بر ضابطڭ صمیمی مكتوبیلە رسالۀ نوردن بعض كتابی ایستەدیگنە دائر مكتوبنی، اونی دە آنقرە یولیلە سزە كوندرەجكدم. بردن آنطالیە المالینڭ غایت خالص نورجیلری نامنە، كندی حرمیلە برابر آفیونە قدر كلن و اورادە نورڭ نشرینە واسطە اولان ابراهیم افندی بردن شیمدی كلدی، بن دە اونڭلە سزە كوندردم. عمومە سلام.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

سعید النّورسی

[٥٦١]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

عزیز، صدّیق قرداشلرم،

مدرسة الزّهرا اركانلرینە اهمّیتلی بر مسئلەیی حوالە ایدییورم.

سیّد صالح "عربستاندە عصای موسی نڭ چوق لزومی و چوق فائدەسی اولدیغنی، اورالرە سیاحتمدە آڭلادم. هر حالدە عربجەیە ترجمەسی لازم كلییور" دیدی. بنم حالم و خستەلغم مساعدە ایتمدیگی ایچون، بنم بدلمە مدرسة الزّهرا اركانی، درت یرە، كوزلجە عربجەیە ترجمەسی ایچون مخابرە ایتسینلر. بر مكتوبی جامع الازهرە،

امرطاغلی قیلینچ علی واسطەسیلە اورادە برقاچ ادیب ذاتلر ترجمە ایتسینلر. بر مكتوب دە، آنقرە دیانت دائرەسندە رسالۀ نوری جدّی تقدیر ایدن و علاقەدار اولان بر ایكی عالم عربجەیە ترجمە ایتسینلر. بری دە، قیصری قضالرندن أورگوب مفتیسی، قرداشم عبد المجیدە یازسینلركە، یگرمی سنە بتون قوّتیلە نورە خدمت ایتمك اوڭا لازم ایكن ایتمدیگی ایچون، اونڭ بدلنە بتون قوّتیلە عربجەیە ترجمە ایتسین. بر دە، اسپارطە حوالیسندە نور دائرەسندەكی عالملر دخی عصای موسی یی تقسیم صورتندە هر بری بر قسمنی ترجمە ایتسینلر.

سعید النّورسی

[٥٦٢]

[یگرمی دردنجی سوزڭ اوننجی اصلی]

[اوننجی اصل] اكثر طائفۀ مخلوقاتدە اولدیغی كبی، افعال و اعمال بشریەدە بعض خارقە فردلر بولونور. او فردلر، اگر اییلكدە ایلری كیتمش ایسە، او نوعلرڭ مدار فخرلریدر. یوقسە مدار شئٓامتلریدر. هم كیزلنییورلر. عادتا برر شخص معنوی، برر غایۀ خیال حكمنە كچرلر. سائر فردلرڭ هر بریسی، او اولمغە چالیشیر. و او اولمق احتمالی وار. دیمك، او مكمّل خارقە فرد مطلق مبهم بولونوب، هر یردە بولونمسی ممكن. شو ابهام اعتباریلە منطقجە (قضیۀ ممكنە ) صورتندە كلّیتنە حكم ایدیلەبیلیر. یعنی هر بر عمل، شویلە بر نتیجە ویرەبیلمەسی ممكندر. مثلا، كیم ایكی ركعت نمازی فلان وقتدە قیلسە، بر حج قدردر.

ایشتە ایكی ركعت نماز، بعض وقتدە بر حجّە مقابل كلدیگی حقیقتدر. هر بر ایكی ركعت نمازدە بو معنا كلّیت ایلە ممكندر. دیمك شو نوعدەكی روایتلر، وقوعی بالفعل دائمی و كلّی دگل. زیرا قبولڭ مادام شرطلری واردر، كلّیت و دائمیلكدن چیقار. بلكە یا بالفعل موقّتدر، مطلقدر ویاخود ممكنەدر، كلّیەدر. دیمك شو نوع احادیثدەكی كلّیت ایسە، امكان اعتباریلەدر. مثلا غیبت، قتل كبیدر. دیمك غیبتدە، اویلە بر فرد بولونوركە، قتل كبی، بر زهر قاتلدن داها مضردر. مثلا، بر كوزل سوز، بر عبدی آزاد ایتمك كبی بر صدقۀ عظیمەنڭ یرینە كچر. شیمدی ترغیب و تشویق ایچون او مبهم فرد مكمّل، مطلق بر صورتدە هر یردە بولونمەسنڭ امكاننی واقع بر صورتدە كوسترمكلە، خیرە شوقی و شردن نفرتی تحریك ایتمكدر.

هم دە شو عالمڭ مقیاسیلە عالم ابدینڭ شیلری طارتیلماز. بورانڭ اڭ بیوگی، اورانڭ اڭ كوچگنە موازی كلەمز. ثواب اعمال او عالمە باقدیغی ایچون، دنیوی نظریمز اوڭا طار كلییور. عقلمزە صیغیشدیرامییورز.

مثلا [مَنْ قَرَأَ هٰذَٓا اُعْطِیَ لَهُ مِثْلُ ثَوَابِ مُوسٰی وَهَارُونَ]یعنی (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ السَّمٰوَاتِ وَرَبِّ الْاَرَضٖینَ٭ رَبِّ الْعَالَمٖینَ وَلَهُ الْكِبْرِیَٓاءُ فِی السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَزٖیزُ الْحَكٖیمُ) (اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ السَّمٰوَاتِ وَرَبِّ الْاَرَضٖینَ٭ رَبِّ الْعَالَمٖینَ وَلَهُ الْعَظَمَةُ فِی السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَهُوَ الْعَزٖیزُ الْحَكٖیمُ) (وَلَهُ الْمُلْكُ رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَهُوَ الْعَزٖیزُ الْحَكٖیمُ) انصافسز و دقّتسزلرڭ اڭ زیادە نظر دقّتنی جلب ایدن شو كبی روایتلردر. حقیقتی شودركە: دنیادە طار نظریمزلە، قیصەجق فكریمزلە، موسی

و هارون علیهما السّلاملرڭ ثوابلرینی نە درجە تصوّر ایدییورز، بیلییورز. عالم ابدیتدە رحیم مطلق، سعادت ابدیەدە نهایتسز احتیاج ایچندە بر عبدینە، بر تك وردە مقابل ویرەجگی حقیقت ثواب، او ایكی ذاتڭ ثوابلرینە، فقط دائرۀ علممزە و تخمینمزە كیرن ثوابلرینە مساوی اولابیلیر.

مثلا، بدوی وحشی بر آدم، هیچ پادشاهی كورمەمش، سلطنت حشمتنی بیلمییور. بر كویدە بر آغایی ناصل تصوّر ایدر، او محدود فكریلە بر پادشاهی اوندن بیوكجە بر آغا قدر بیلیر. حتّی بزدە سادە دل بر طائفە واركە، اسكیدن دییورلردیكە: پادشاه كندی اوجاغی یانندە و تنجرەسنڭ باشندە پیشیردیگی بولغور چوربەسی یانندە نە یاپییور، بزم آغامز اونی بیلییور. دیمك اونلر، پادشاهی او قدر طار بر وضعیتدە و عادی بر صورتدە تخیّل ایدییورلركە، كندی بولغور چوربەسنی كندی پیشیرییور. عادتا بر یوز باشی حشمتندە فرض ایدییورلر. شیمدی بری، او آدملردن بریسنە دیسە: سن بوكون بنم ایچون بو ایشی یاپسەڭ، سنڭ بیلدیگڭ پادشاهڭ حشمتی قدر سڭا بر حشمتلك ویرەجگم، یعنی بر یوز باشی قدر بر رتبە ویرەجگم. او سوز حقیقتدر. چونكە حشمت پادشاهیدن اونڭ طار دائرۀ فكرینە كیرن، آنجق بر یوز باشیلق قدر بر شوكتدر. ایشتە دنیا نظریلە، طار فكریمزلە، آخرتە متوجّه حقائق ثوابیەیی او بدوی آدم قدر دە دوشونەمییورز.

حضرت موسیؑ و هارونڭؑ مجهولمز اولان حقیقی ثوابلریلە موازنە دگل. چونكە تشبیه قاعدەسی، مجهولی معلومە قیاس ایدر. بلكە موازنە ایدیلن و معلوممز اولان

و تخمینمزە كیرن ثوابلریلە، بر عبد مؤمنڭ بر وردینە مقابل، مجهولمز اولان حقیقی ثوابیدر. هم دە دڭز یوزی ایلە قطرەنڭ كوز ببگی، كونشڭ تمام عكسنی طوتمقدە مساویدرلر. فرق كیفیتدەدر. حضرت موسیؑ و هارونڭؑ دڭز مثال آیینۀ روحلرینە انعكاس ایدن ماهیت ثواب، بر قطرە حكمندە بر عبد مؤمنڭ بر آیتدن آلدیغی عین ماهیت ثوابدر. ماهیتجە و كمیّتجە بردرلر. كیفیت ایسە، قابلیتە تابعدر.

هم بعضًا اولوركە، بر تك كلمە، بر تك تسبیح، اویلە بر سعادت خزینەسنی آچاركە، آلتمش سنە خدمتلە او آچیلمامش. دیمك بعض حالات اولویوركە، بر تك آیت، قرآن قدر فائدە ویرەبیلیر. هم اسم اعظمە مظهر اولان رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ بر آیتدە مظهر اولدیغی فیض الٰهی، بلكە بر پیغمبرڭ عموم فیضی قدر اولابیلیر.

وراثت احمدیەؐ ایلە اسم اعظم ظلّنە مظهر بر مؤمن، كندی قابلیتی اعتباریلە، كمیّتجە بر نبینڭ فیضی قدر ثواب آلییور دینیلسە، خلاف حقیقت اولاماز. هم دە ثواب و فضیلت، نور عالمندندر. او عالمدن بر عالَم، بر ذرّەیە صیغیشابیلیر. ناصلكە بر ذرّەجك بر شیشەدە، سماوات، نجومیلە برابر كورونەبیلیر. اویلە دە، نیّت خالصە ایلە، شفّافیت پیدا ایدن بر ذكردە ویا بر آیتدە، سماوات كبی نورانی ثواب و فضیلت یرلشەبیلیر.