Hayrat Yardım, dünya genelinde ihtiyaç sahiplerine ulaştırdığı bağış ve yardımlarla bir iyilik köprüsü kurar. Siz de bu hayra ortak olun.
Hayrat Yardım'a Bağış Yap
SAYFA 93
وَتَوَدُّدِهٖ وَتَعَرُّفِهٖ بِرَحْمَةٍ وَنِعْمَةٍ وَثَمَرَاتُ فَیَّاضِ رَحْمَتِهٖ وَنِعْمَتِهٖ وَتَرَحُّمِهٖ وَتَحَنُّنِهٖ بِجَمَالٍ وَكَمَالٍ وَلَمَعَاتُ تَجَلِّیَاتِ جَمَالِهٖ وَكَمَالِهٖ بِشَهَادَةِ تَفَانِیَةِ الْمَرَایَا وَسَیَّالِیَّةِ الْمَظَاهِرِ مَعَ بَقَٓاءِ الْجَمَالِ الْمُجَرَّدِ السَّرْمَدِیِّ الدَّٓائِمِ التَّجَلّیٖ وَالظُّهُورِ عَلٰی مَرِّ الْفُصُولِ وَالْعُصُورِ وَالدُّهُورِ وَالدَٓائِمِ الْاِنْعَامِ عَلٰی مَرِّ الْاَنَامِ وَالْاَیَّامِ وَالْاَعْوَامِ
نَعَمْ فَالْاَثَرُ الْمُكَمَّلُ یَدُلُّ لِذٖی عَقْلٍ عَلَی الْفِعْلِ الْمُكَمَّلِ ثُمَّ الْفِعْلُ الْمُكَمَّلُ یَدُلُّ لِذٖی فَهْمٍ عَلَی الْاِسْمِ الْمُكَمَّلِ ثُمَّ الْاِسْمُ الْمُكَمَّلُ یَدُلُّ بِالْبَدَاهَةِ عَلَی الْوَصْفِ الْمُكَمَّلِ ثُمَّ الْوَصْفُ الْمُكَمَّلُ یَدُلُّ بِالضَّرُورَةِ عَلَی الشَّأْنِ الْمُكَمَّلِ ثُمَّ الشَّأْنُ الْمُكَمَّلُ یَدُلُّ بِالْیَقٖینِ عَلٰی كَمَالِ الذَّاتِ بِمَا یَلٖیقُ بِالذَّاتِ وَهُوَ الْحَقُّ الْیَقٖینُ
نَعَمْ تَفَانِی الْمِرْاٰتِ زَوَالُ الْمَوْجُودَاتِ مَعَ التَّجَلِّی الدَّٓائِمِ مَعَ الْفَیْضِ الْمُلَازِمِ مِنْ اَظْهَرِ الظَّوَاهِرِ اَنَّ الْجَمَالَ الظَّاهِرَ لَیْسَ مُلْكَ الْمَظَاهِرِ مِنْ اَفْصَحِ تِبْیَانٍ مِنْ اَوْضَحِ بُرْهَانٍ لِلْجَمَالِ الْمُجَرَّدِ لِلْاِحْسَانِ الْمُجَدَّدِ لِلْوَاجِبِ الْوُجُودِ لِلْبَاقِی الْوَدُودِ
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ مِنَ الْاَزَلِ اِلَی الْاَبَدِ عَدَدَ مَا فٖی عِلْمِ اللّٰهِ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ وَسَلِّمْ)
[یگرمی یدنجی سوزڭ ذیلی]
صحابەلر حقّندەدر.
مولانا جامینڭ دیدیگی كبی دیرم:
یَا رَسُولُ اللّٰهِ چِە بَاشَدْ چُونْ سَكِ اَصْحَابِ كَهْفِ دَاخِلِ جَنَّتْ شَوَمْ دَرْ زُمْرَۀِ اَصْحَابِ تُو
اُورَوَدْ دَرْ جَنَّتَ مَنْ دَرْ جَهَنَّمْ كَیْ رَوَاسْتْ اُوسَكِ اَصْحَابِ كَهْفِ مَنْ سَكِ اَصْحَابِ تُو
بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ
〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ٭ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذٖینَ مَعَهُٓ اَشِدَّٓاءُ عَلَی الْكُفَّارِ رُحَمَٓاءُ بَیْنَهُمْ〛
سؤٓال ایدییورسڭز: بعض روایتلردە واردركە، [بدعەلرڭ رواجی هنگامندە اهل ایمان و تقوادن بر قسم صلحا، صحابە درجەسندە ویا داها زیادە افضل اولابیلیر،] دییە روایتلر واردر. بو روایتلر صحیحمیدر؟ صحیح ایسە، حقیقتلری نەدر؟
SAYFA 94
[الجواب] انبیادن صوڭرە نوع بشرڭ اڭ افضلی صحابە اولدیغنە اهل سنّت والجماعتڭ اجماعی، بر حجّت قاطعەدركە، او روایتلرڭ صحیح قسمی، فضیلت جزئیّە حقّندەدر. [چونكە جزئی فضیلتدە و خصوصی بر كمالدە، مرجوح راجحە ترجّح ایدەبیلیر.] یوقسە سورۀ فتحڭ آخرندە ستایشكارانە توصیفات ربّانیەیە مظهر و تورات و انجیل و قرآنڭ مدح و ثناسنە مظهر اولان صحابەلرە، فضیلت كلّیە نقطۀ نظرندە یتیشیلەمز. شو حقیقتڭ پك چوق اسباب و حكمتلرندن، شیمدیلك اوچ سببی تضمّن ایدن [اوچ حكمتی] بیان ایدەجگز.
[برنجی حكمت] صحبت نبویە اویلە بر اكسیردركە، بر دقیقەدە اوڭا مظهر بر ذات، سنەلرلە سیر و سلوكە مقابل، حقیقتڭ انوارینە مظهر اولور. چونكە صحبتدە انصباغ و انعكاس واردر. معلومدركە، انعكاس و تبعیّتلە او نور اعظم نبوّتلە برابر اڭ عظیم بر مرتبەیە چیقابیلیر. ناصلكە بر سلطانڭ خدمتكاری، اونڭ تبعیتیلە اویلە بر موقعە چیقاركە، بر شاه چیقاماز. ایشتە شو سردندركە، [اڭ بیوك ولیلر صحابە درجەسنە چیقامییورلر. حتّی جَلَالَ الدّٖینِ سُیُوطٖی كبی، اویانیق ایكن چوق دفعە صحبت نبویەیە مظهر اولان ولیلر، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام ایلە یقظةً كوروشسەلر و شو عالمدە صحبتنە مشرّف اولسەلر، یینە صحابەیە یتیشەمییورلر.]
چونكە صحابەلرڭ صحبتی، نبوّت احمدیەؐ نوریلە، یعنی نبی اولارق اونڭلەؐ صحبت ایدییورلر. اولیالر ایسە، وفات نبویدن صوڭرە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامی كورمەلری، ولایت احمدیەؐ نوریلە صحبتدر. دیمك رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ اونلرڭ نظرلرینە تمثّل و تظاهر ایتمسی، ولایت احمدیەؐ جهتندەدر، نبوّت اعتباریلە دگلدر.
مادام اویلەدر، نبوّت درجەسی ولایت درجەسندن نە قدر یوكسك ایسە، او ایكی صحبت دە او درجە بربرندن تفاوت ایتمك لازم كلیر. صحبت نبویە نە درجە بر اكسیر نورانی اولدیغی بونڭلە آڭلاشیلیركە، بر بدوی آدم، قیزینی صاغ اولارق دفن ایدەجك بر قساوت وحشیانەدە بولوندیغی حالدە، كلوب بر ساعت صحبت نبویەیە مشرّف اولور، داها قارینجەیە آیاغنی باصماز درجەدە بر شفقت رحیمانەیی كسب ایدردی. هم جاهل، وحشی بر آدم، بر كون صحبت نبویەیە مظهر اولور، صوڭرە چین و هند كبی مملكتلرە كیدردی. متمدّن قوملرە معلّم حقائق و رهبر كمالات اولوردی.
SAYFA 95
[ایكنجی سبب] یگرمی یدنجی سوزدەكی اجتهاد بحثندە بیان و اثبات ایدیلدیگی كبی.. صحابەلر، اكثریت مطلقە اعتباریلە كمالات انسانیەنڭ اڭ اعلا درجەسندەدرلر. چونكە او زماندە، او انقلاب عظیم اسلامیدە خیر و حق بتون كوزللگیلە.. شر و باطل بتون چركینلگیلە كورولمش و مادّةً حسّ ایدیلمش. شر و خیر اورتەسندە اویلە بر آیریلق.. و كذب و صدق مابینندە اویلە بر مسافە آچیلمشدیكە، كفر و ایمان قدر، بلكە جهنّم و جنّت قدر بینلری اوزاقلاشدی. كذب و شر و باطلڭ دلّالی و نمونەسی اولان مسیلمۀ كذّاب و مسخرەجە كلمەلری اولدیغندن، فطرتًا حسّیات علویە صاحبی و معالئ اخلاقە مفتون و عزّت و مباهاتە میّال اولان صحابەلر، البتە اختیارلریلە، كذب و شرّە اللرینی اوزاتوب، مُسَیْلِمَە دركەسنە دوشمەمشلر. صدق و خیر و حقّڭ دلّالی و نمونەسی اولان حبیب اللّٰه علیە الصّلاة والسّلامڭ اعلای علّیین كمالاتندەكی مقامنە باقارق، بتون قوّت و همّتلریلە، او طرفە قوشمق مقتضای سجیەلریدر.
مثلا، ناصلكە زمان اولویور، مدنیت بشریە چارشوسندە و حیات اجتماعیۀ انسانیە دكّانندە، بعض شیلرڭ ویردیگی مدهش نتیجەلری و چركین اثرلری، زهر قاتل كبی هركس اونی صاتون آلمق دگل، بتون قوّتیلە اوندن نفرت ایدوب قاچار. و بعض شیلرڭ و معنوی متاعلرڭ ویردكلری كوزل نتیجەلر و قیمتدار اثرلر، بر تریاق نافع و بر پیرلانطە كبی هركسڭ نظر رغبتنی كندینە جلب ایدر. هركس ألندن كلدیگی قدر اونلری صاتون آلمەیە چالیشیر. اویلە دە، عصر سعادتدە حیات اجتماعیۀ انسانیەنڭ چارشوسندە كذب و شر و كفر كبی مادّەلر، شقاوت ابدیە كبی نتیجەلری و مسیلمۀ كذّاب كبی سفلی مسخرەلری تولید ایتدیگندن، سجایای عالیە و حبّ معالی یە مفتون اولان صحابەلرڭ زهر قاتلدن قاچار كبی اوندن قاچمەلری و نفرت ایتمەلری بدیهیدر. و سعادت ابدیە كبی نتیجە ویرن و رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام كبی نورانی میوەلر كوسترن صدق و حقّە و ایمانە اڭ نافع بر تریاق، اڭ قیمتدار بر الماس كبی، او فطرتلری صافیە و سجیّەلری سامیە اولان صحابەلر، بتون قوّتلریلە و حسّیات و لطائفلریلە، اونلرە مشتری و مشتاق اولمسی ضروریدر.
حالبوكە او زماندن صوڭرە، كیت كیدە و كلە كلە، صدق و كذب اورتەسندەكی مسافە آزالا آزالا، اوموز اوموزە كلدی. بر دكّاندە، ایكیسی برابر صاتیلمغە باشلادیغی كبی، اخلاق اجتماعیە بوزولدی. پروپاغاندۀ سیاست، یالانە فضلە رواج ویردی. یالانڭ مدهش چركینلگی كیزلنوب، طوغریلغڭ پارلاق كوزللگی كورونمەمەیە
SAYFA 96
باشلادیغی زماندە، كیمڭ حدّی واركە، صحابەنڭ عدالت و صدق و علویت و حقّانیت خصوصندەكی قوّتلرینە، متانتلرینە، تقوالرینە یتیشەبیلسین ویا درجەلرندن كچسین؟
كچن مسئلەیی بر درجە تنویر ایدەجك، باشمە كلمش بر حالمی بیان ایدییورم. شویلەكە: بر زمان قلبمە كلدی، نە ایچون محیی الدّین عربی كبی خارقە ذاتلر صحابەلرە یتیشەمییورلر؟ صوڭرە نماز ایچندە [سُبْحَانَ رَبِّیَ الْاَعْلٰی] دیركن، شو كلمەنڭ معناسی انكشاف ایتدی. تام معناسیلە دگل، فقط بر پارچە حقیقتی كوروندی. قلبًا دیدم: كاشكە بر تك نمازە بو كلمە كبی موفّق اولسە ایدم، بر سنە عبادتدن داها أیی ایدی. نمازدن صوڭرە آڭلادمكە.. او خاطرە و او حال صحابەلرڭ عبادتدەكی درجەلرینە یتیشیلمدیگنە بر اشارتدر.
اوت، قرآن حكیمڭ انواریلە حاصل اولان او انقلاب عظیم اجتماعیدە، اضداد بربرندن چیقوب آیریلیركن.. شرلر بتون توابعیلە، ظلماتیلە و تفرّعاتیلە.. و خیر و كمالات بتون انواریلە و نتائجیلە قارشو قارشویە كلوب بر وضعیتدە مهیّج بر زماندە، هر ذكر و تسبیح، بتون معناسنڭ طبقاتنی طورفاندە و طراوتلی و تازە و كنچ بر صورتدە افادە ایتدیگی كبی.. او انقلاب عظیمڭ طَرَّاقَەسی آلتندە اولان انسانلرڭ بتون حسّیاتنی و لطائف معنویەسنی اویاندیرمش. حتّی وهم و خیال و سرّ كبی دویغولر هشیار و متیقّظ بر صورتدە او ذكر و او تسبیحلردەكی متعدّد معنالری كندی ذوقلرینە كورە آلیر و اَمَرْدی. ایشتە شو حكمتە بناءً، بتون حسّیاتلری اویانیق و لطائفلری هشیار اولان صحابەلر، انوار ایمانیە و تسبیحیەیی جامع اولان كلمات مباركەیی دیدكلری وقت، كلمەنڭ بتون معناسیلە سویلر و بتون لطائفیلە حصّە آلیرلردی.
حالبوكە او انفلاق و انقلابدن صوڭرە، كیت كیدە لطائف اویقویە و حواس او حقائق نقطەسندە غفلتە دوشوب، او كلمات مباركە، میوەلر كبی كیت كیدە الفت پردەسیلە لطافتنی و طراوتنی غائب ایتدی. عادتا سطحیلك هواسیلە قورویور كبی، آز بر یاشلق قالدیكە.. قوّتلی بر تفكّری بر عملیاتلە، آنجق اوّلكی حال اعادە ایدیلەبیلیر بر وضعیتە كلدی. ایشتە بوندندركە، قرق دقیقەدە بر صحابەنڭ قزاندیغی فضیلتە و مقامە، قرق كوندە، حتّی قرق سنەدە باشقەسی آنجق یتیشەبیلیر.
[اوچنجی سبب] اون ایكنجی و یگرمی دردنجی و یگرمی بشنجی سوزلردە اثبات ایدیلدیگی كبی، نبوّتڭ ولایتە نسبتی، كونشڭ كندی ذاتیلە، آیینەلردە كورولن مثالی كبیدر. ایشتە دائرۀ نبوّت، دائرۀ ولایتدن نە قدر یوكسك ایسە،
SAYFA 97
دائرۀ نبوّتڭ خدمەلری و او كونشڭ ییلدیزلری اولان صحابەلر دخی، دائرۀ ولایتدەكی صلحایە او نسبتدە تفوّقی اولمق لازم كلیر. حتّی ولایت كبرا اولان وراثت نبوّت و صدّیقیّتكە، صحابەلرڭ ولایتیدر.. بر ولی قزانسە، یینە صفّ اوّل اولان صحابەلرڭ مقامنە یتیشەمز. شو اوچنجی سببڭ متعدّد وجوهندن (اوچ وجهنی) بیان ایدرز:
[برنجی وجه] اجتهاددە یعنی استنباط احكامدە، یعنی جناب حقّڭ مرضیّاتنی كلامندن آڭلامقدە، صحابەلرە یتیشیلمز. چونكە او زماندەكی او بیوك انقلاب الٰهیدە، اذهان، مرضیّات ربّانیەیی و احكام الٰهیەیی آڭلامق اوزرە دونردی. بتون اذهان، استنباط احكامە متوجّه ایدی. بتون قلبلر، ربّمزڭ بزدن ایستەدیگی نەدر؟ دییە مراق ایدردی. احوال زمان، بو حالی اشمام و احساس ایدەجك بر طرزدە جریان ایدییوردی. محاورات، بو معنالری تضمّن ایدرك وقوع بولویوردی.
ایشتە بونڭ ایچون هر شی و هر حال و محاورەلر و صحبتلر و حكایەلر، بتون او معنالری بر درجە درس ویرەجك بر طرزدە جریان ایتدیگندن.. و صحابەنڭ استعدادلرینی تكمیل و فكرلرینی تنویر ایتدیگندن.. اجتهاد و استنباطدە استعدادلری كبریت درجەسندە نورلانمغە حاضر اولدیغندن، بر كوندە ویا بر آیدە قزاندقلری مرتبۀ استنباط و اجتهادی، او صحابەلرڭ درجۀ ذكاوتندە و استعدادندە اولان بر آدم، شو زماندە اون سنەدە، بلكە یوز سنەدە قازانامایاجقدر.
چونكە شیمدی سعادت ابدیەیە بدل، سعادت دنیویە مدار نظردر. بشرڭ نظر دقّتی، باشقە مقصدلرە متوجّهدر. توكّلسزلك ایچندە درد معیشت روحە سرسملك.. و فلسفۀ طبیعیە و مادّیە عقلە كورلك ویردیگندن.. بشرڭ محیط اجتماعیسی، او شخصڭ ذهننە و استعدادینە، اجتهاد خصوصندە قوّت ویرمدیگی كبی، تشتّت ویرییور، طاغیتییور. یگرمی یدنجی سوزڭ اجتهاد بحثندە، سُفْیَانْ اِبْنِ عُیَیْنَە ایلە اونڭ ذكاوتی درجەسندە برینڭ موازنەسندە اثبات ایتمشزكە.. سفیانڭ اون سنەدە قزاندیغنی، اوتەكی یوز سنەدە قازانامییور.
[ایكنجی وجه] صحابەلرڭ قربیّت الٰهیّە نقطەسندەكی مقاملرینە ولایت آیاغیلە یتیشیلمز. چونكە جناب حق بزە اقربدر و هر شیدن داها زیادە یاقیندر. بز ایسە، اوندن نهایتسز اوزاغز. اونڭ قربیّتنی قزانمق، ایكی
SAYFA 98
صورتلە اولور. [بریسی] اقربیّتڭ انكشافیلەدركە، نبوّتدەكی قربیت اوڭا باقار. و نبوّت وراثتی و صحبتی جهتیلە صحابەلر او سرّە مظهردرلر. [ایكنجی صورت] بعدیتمز نقطەسندە قطع مراتب ایدوب بر درجە قربیّتە مشرّف اولمقدركە، اكثر سیر و سلوك ولایت اوڭا كورە سیر انفسی و سیر آفاقی بو صورتلە جریان ایدییور.
ایشتە برنجی صورت، صرف وهبیدر. كسبی دگل، انجذابدر، جذب رحمانیدر و محبوبیّتدر. یول قیصەدر، فقط چوق متین و چوق یوكسكدر و چوق خالصدر و كولكەسزدر. دیگری كسبیدر، اوزوندر، كولكەلیدر. عجائب و خارقەلری چوق ایسە دە، قیمتجە قربیّتجە اوّلكیسنە یتیشەمز. مثلا، ناصلكە دونكی كونە، بوكون یتیشمك ایچون (ایكی یول) وار:.. [برنجیسی] زمانڭ جریاننە تابع اولمایارق، بر قوّت قدسیّە ایلە.. فوق الزّمان چیقوب، دونی بوكون كبی حاضر كورمكدر. [ایكنجیسی] بر سنە قطع مسافە ایدوب، دونوب طولاشوب، دونە كلمكدر.. فقط، یینە دونی الدە طوتاماز، اونی بیراقوب كیدر.
اویلە دە، ظاهردن حقیقتە كچمك (ایكی صورتلەدر: ). [بری] طوغریدن طوغری یە حقیقتڭ انجذابنە قاپیلوب، طریقت برزخنە كیرمدن، حقیقتی عین ظاهر ایچندە بولمقدر. [ایكنجیسی] چوق مراتبدن سیر و سلوك صورتیلە كچمكدر. اهل ولایت، چندان فنای نفسە موفّق اولورلر، نفس امّارەیی ئولدیررلر، یینە صحابەیە یتیشەمییورلر. چونكە صحابەلرڭ نفسلری تزكیە و تطهیر ایدیلدیگندن.. نفسڭ ماهیّتندەكی جهازات كثیرە ایلە، عبودیتڭ انواعنە و شكر و حمدڭ اقسامنە داها زیادە مظهردرلر. فنای نفسدن صوڭرە، عبودیت اولیا بساطت پیدا ایدر.
[اوچنجی وجه] فضیلت اعمال و ثواب افعال و فضیلت اخرویە جهتندە صحابەلرە یتیشیلمز. چونكە ناصل بر عسكر بعض شرائط داخلندە، مهم و مخوف بر موقعدە، بر ساعت نوبتدە، بر سنە عبادت قدر بر فضیلت قزانابیلیر. و بر دقیقەدە بر قورشونی ییمكلە، اڭ اقلّ قرق كوندە آنجق قزانیلاجق ولایت درجەسی كبی بر مقامە چیقییور.
اویلە دە، صحابەلرڭ تأسیس اسلامیتدە و نشر احكام قرآنیەدە خدمتلری و اسلامیت ایچون بتون دنیایە اعلان حرب ایتمەلری او قدر یوكسكدركە، بر دقیقەسنە باشقەلری بر سنەدە یتیشەمز. حتّی دینیلەبیلیركە.. بتون دقیقەلری، او خدمت قدسیەدە او شهید اولان نفرڭ دقیقەسی كبیدر. بتون ساعتلری، مدهش بر مقامدە بر ساعت نوبت طوتان فداكار بر نفرڭ نوبتی كبیدركە.. عمل آز، اجرتی چوق، قیمتی یوكسكدر.
SAYFA 99
اوت، صحابەلر، مادام اسلامیتڭ تأسیسندە و انوار قرآنیەنڭ نشرندە، صفّ اوّل تشكیل ایدییورلر. [اَلسَّبَبُ كَالْفَاعِلِ] سرّنجە، بتون امّتڭ حسناتندن اونلرە حصّە چیقار. امّتڭ (اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَاَصْحَابِهٖ) دیمەسیلە، صحابەلرڭ، بتون امّتڭ حسناتندن حصّەدارلقلرینی كوسترییور.
هم ناصلكە بر آغاجڭ كوكندەكی كوچك بر مزیت، آغاجڭ داللرندە بیوك بر صورت آلیر، بیوك بر دالدن داها بیوكدر. هم ناصلكە مبدأدە كوچك بر ارتفاع، كیتدكجە بر یكون تشكیل ایدر. هم ناصلكە نقطۀ مركزیەیە یاقین بر ایگنە اوجی قدر بر زیادەلك، دائرۀ محیطەدە، بعضًا بر مترە قدر زیادەیە مقابل كلییور.
عینًا شو درت مثال كبی، صحابەلر، هم اسلامیتڭ شجرۀ نورانیەسنڭ كوكلرندن اساسلرندن اولدقلری، هم بنای اسلامیتڭ خطوط نورانیەسنڭ مبدأندە، هم جماعت اسلامیەنڭ اماملرندن و عددلرینڭ اوّللرندن، هم شمس نبوّت و سراج حقیقتڭ مركزینە یاقین اولدقلرندن، آز عمللری چوقدر، كوچك خدمتلری بیوكدر. اونلرە یتیشمك ایچون حقیقی صحابە اولمق لازم كلییور.
[اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ الَّذٖی قَالَ اَصْحَابٖی كَالنُّجُومِ بِاَیِّهِمْ اِقْتَدَیْتُمْ اِهْتَدَیْتُمْ وَخَیْرُ الْقُرُونِ قَرْنٖی وَعَلٰٓی اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ وَسَلِّمْ]〚 سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ〛
[سؤٓال] دینیلییوركە: صحابەلر رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامی كوردیلر، صوڭرە ایمان ایتدیلر. بز ایسە كورمدن ایمان ایتدك. اویلە ایسە، ایمانمز داها قویدر. هم، قوّت ایمانمزە دلالت ایدن روایت وار.
[الجواب] صحابەلر، او زماندە افكار عامّۀ عالم حقائق اسلامیەیە معارض و مخالف ایكن، صحابەلر یالڭز صورت انسانیەدە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامی كوروب، بعضًا معجزەسز اولارق، اویلە بر ایمان كتیرمشلركە.. بتون افكار عامّۀ عالم، اونلرڭ ایمانلرینی صارصمییوردی. شبهە دگل، بعضیسنە وسوسە دە ویرمزدی. سزلر ایسە، كندی ایمانڭزی، صحابەلرڭ ایمانلریلە موازنە ایدییورسڭز. بتون افكار عامّۀ اسلامیە، ایمانڭزە هم قوّت، هم سند اولدیغی حالدە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلامڭ شجرۀ طوبای نبوّتنڭ چكردگی اولان بشریتی و صورت جسمانیەسنی دگل، بلكە عموم انوار اسلامیە و حقائق قرآنیە ایلە نورانی محتشم شخص معنویسنی بیڭ معجزات ایلە محاط اولارق عقل كوزیلە كوردیگڭز حالدە، بر آوروپە فیلسوفنڭ سوزیلە وسوسەیە و شبهەیە دوشن ایمانڭز نرەدە؟ بتون عالم كفرڭ و نصاری و یهودڭ و فیلسوفلرڭ هجوملرینە قارشو
SAYFA 100
صارصیلمایان صحابەلرڭ ایمانلری نرەدە؟ هم صحابەلرڭ قوّت ایمانلرینی كوسترن و ایمانلرینڭ ترشّحاتی اولان شدّت تقوالری و كمال صلاحتلری نرەدە؟ ای مدّعی! سنڭ شدّت ضعفڭدن، فرائضی تمامیلە سندن كوسترمەین سونوك ایمانڭ نرەدە؟
امّا حدیثدە وارد اولانكە، [آخر زماندە بنی كورمدن ایمان ایدن، داها زیادە مقبولدر،] مأٓلندەكی روایت، خصوصی فضیلتە دائردر. خاص بعض اشخاص حقّندەدر. بحثمز ایسە، فضیلت كلّیە و اكثریت اعتباریلەدر.
[ایكنجی سؤٓال] دییورلركە: اهل ولایت و اصحاب كمالات، دنیایی ترك ایتمشلر. حتّی حدیثدە واركە: [دنیا محبّتی بتون خطالرڭ باشیدر.] حالبوكە صحابەلر دنیایە پك چوق كیرمشلر. ترك دنیا دگل، بلكە بر قسم صحابە، او زمانڭ اهل مدنیتندن داها ایلری كیتمشلر. ناصل اولویوركە، بویلە صحابەلرڭ اڭ ادناسنڭ، اڭ بیوك بر ولی قدر قیمتی وار دییورسڭز؟
[الجواب] اوتوز ایكنجی سوزڭ ایكنجی و اوچنجی موقفلرندە غایت قطعی اثبات ایدیلمشدركە: دنیانڭ آخرتە باقان یوزیلە، اسمای الٰهیەیە مقابل اولان یوزینی سومك، سبب نقصانیّت دگل، بلكە مدار كمالدر. و او ایكی یوزدە نە قدر ایلری كیدیلسە، داها زیادە عبادت و معرفت اللّٰهدە ایلری كیدیلیر. صحابەلرڭ دنیاسی ایسە، ایشتە او ایكی یوزدەدر. دنیایی آخرت مزرعەسی كوروب، اكوب بیچمشلر. موجوداتی اسمای الٰهیەنڭ آیینەسی كوروب، مشتاقانە تماشا ایدوب باقمشلر. فنای دنیا ایسە، فانی یوزیدركە، انسانڭ هوساتنە باقار.
[اوچنجی سؤٓال] طریقتلر، حقیقتلرڭ یوللریدر. طریقتلرڭ ایچندە اڭ مشهور و اڭ یوكسك و جادّۀ كبرا ادّعا اولونان طریق نقشبندی حقّندە، او طریقتڭ قهرمانلرندن و اماملرندن بعضیلری، اساسنی بویلە تعریف ایتمشلر، دیمشلركە: (دَرْ طَرٖیقِ نَقْشِبَنْدٖی لَازِمْ آمَدْ چَارِ تَرْكْ. تَرْكِ دُنْیا، تَرْكِ عُقْبَا، تَرْكِ هَسْتٖی، تَرْكِ تَرْكْ) یعنی طریق نقشیدە درت شیئی بیراقمق لازم. هم دنیایی، هم نفس حسابنە آخرتی دخی مقصود حقیقی یاپمامق، هم وجودینی اونوتمق، هم عجبە و فخرە كیرمەمك ایچون بو تركلری دوشونمەمكدر. دیمك حقیقی معرفت اللّٰه و كمالات انسانیە، ترك ماسوا ایلە اولور.
SAYFA 101
[الجواب] اگر انسان یالڭز بر قلبدن عبارت اولسە ایدی، بتون ماسوایی ترك ایتمك، حتّی اسما و صفاتی دخی بیراقمق، یالڭز جناب حقّڭ ذاتنە ربط قلب ایتمك لازم كلیردی. فقط انسانڭ عقل، روح، سرّ، نفس كبی پك چوق وظیفەدار لطائفی و حاسّەلری واردر. انسان كامل اودركە.. بتون او لطائفی، كندیلرینە مخصوص آیری آیری طریق عبودیتدە حقیقت جانبنە سوق ایتمك ایلە صحابە كبی كنیش بر دائرەدە، زنكین بر صورتدە، قلب بر قوماندان كبی، لطائف عسكرلریلە قهرمانانە مقصدە یوروسون. یوقسە قلب، یالڭز كندینی قورتارمق ایچون عسكرلرینی بیراقوب تك باشیلە كیتسە، مدار افتخار دگل، بلكە نتیجۀ اضطراردر.
[دردنجی سؤٓال] صحابەلرە قارشو ادّعای رجحانیّت نرەدن چیقییور؟ كیم چیقارییور؟ شو زماندە بو مسئلەیی مدار بحث ایتمك نەدندر؟ هم مجتهدین عظامە قارشو مساوات دعوا ایتمك، نەدن ایلری كلییور؟
[الجواب] شو مسئلەیی سویلەینلر ایكی قسمدر: [بر قسمی] صافی اهل دیانت و اهل علمدركە.. بعض احادیثی كورمشلر، شو زماندە اهل تقوا و صلاحتی تشویق و ترغیب ایچون اویلە بحثلر آچییورلر. بو قسمە قارشو سوزیمز یوق. ذاتًا اونلر آزدرلر، چابوق دە انتباهە كلیرلر.
[دیگر قسم] ایسە، غایت مدهش مغرور انسانلردركە.. مذهبسزلكلرینی، مجتهدین عظامە مساوات دعواسی آلتندە نشر ایتمك ایستەیورلر. و دینسزلكلرینی، صحابەیە قارشو مساوات دعواسی آلتندە اجرا ایتمك ایستەیورلر. چونكە [اوّلًا] او اهل ضلالت سفاهتە كیرمشلر، سفاهتدە تریاكی اولمشلر. سفاهتە مانع اولان تكالیف شرعیەیی یاپامییورلر. كندیلرینە بر بهانە بولمق ایچون دیرلركە: شو مسائل، اجتهادیەدر. او مسائلدە، مذهبلر بربرینە مخالف كیدییور. هم اونلر دە بزم كبی انسانلردر، خطا ایدەبیلیرلر. اویلە ایسە، بز دە اونلر كبی اجتهاد ایدرز، ایستەدیگمز كبی عبادتمزی یاپارز. اونلرە تابع اولمغە نە مجبوریتمز وار؟ ایشتە بو بدبختلر، بو دسیسۀ شیطانیە ایلە، باشلرینی مذاهبڭ زنجیرندن چیقارییورلر. بونلرڭ شو دعوالری نە قدر چوروك و نە قدر اساسسز اولدیغی یگرمی یدنجی سوزدە قطعی بر صورتدە كوستریلدیگندن اوڭا حوالە ایدرز.
[ثانیًا] او قسم اهل ضلالت باقدیلركە، مجتهدینلردە ایش بیتمییور. اونلرڭ اوموزلرندەكی، یالڭز نظریّات دینیەدر. حالبوكە بو قسم اهل ضلالت، ضروریّات دینیّەیی ترك و تغییر ایتمك ایستەیورلر. اونلردن داها ایی ییز
SAYFA 102
دیسەلر، مسئلەلری تمام اولمایور. چونكە مجتهدین، نظریّاتە و قطعی اولمایان تفرّعاتە قاریشابیلیرلر. حالبوكە بو مذهبسز اهل ضلالت، ضروریات دینیەدە فكرلرینی دخی قاریشدیرمق و قابل تبدیل اولمایان مسائلی تبدیل ایتمك و قطعی اركان اسلامیەیە قارشو كلمك ایستەدكلرندن، البتە ضروریّات دینیەنڭ حَمَلَەلری و دیركلری اولان صحابەلرە ایلیشەجكلردر.
هیهات! دگل بونلر كبی انسان صورتندەكی حیوانلر، بلكە حقیقی انسانلر و حقیقی انسانلرڭ اڭ كامللری اولان اولیانڭ بیوكلری، صحابەنڭ كوچكلرینە قارشو مساوات دعواسنی قزانامدقلری، غایت قطعی بر صورتدە یگرمی یدنجی سوزدە اثبات ایدیلمشدر.
[اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰی رَسُولِكَ الَّذٖی قَالَ لَا تَسُبُّٓوا اَصْحَابٖی لَوْ اَنْفَقَ اَحَدُكُمْ مِثْلَ اُحُدٍ ذَهَبًا مَا بَلَغَ نِصْفَ مُدٍّ مِنْ اَصْحَابٖی]
(صَدَقَ رَسُولُ اللّٰهِ)
[یگرمی طقوزنجی سوزڭ ایكنجی مقصدی]
قیامت و موت دنیا و حیات آخرت حقّندەدر. شو مقصدڭ (درت اساسی)و بر مقدّمۀ تمثیلیەسی واردر.
[مقدِّمە] ناصلكە، بر سرای ویا بر شهر حقّندە بری دعوا ایتسە: شو سرای ویا شهر، تخریب ایدیلوب یڭیدن محكم بر صورتدە بنا و تعمیر ایدیلەجكدر. البتە اونڭ دعواسنە قارشو (آلتی سؤٓال) ترتّب ایدر.
[برنجیسی] نە ایچون تخریب ایدیلەجك؟ سبب و مقتضی وارمیدر؟ اگر، اوت، وار! دییە اثبات ایتدی.
[ایكنجیسی] شویلە بر سؤٓال كلیركە: بونی تخریب ایدوب تعمیر ایدەجك اوستە مقتدرمیدر، یاپابیلیرمی؟ اگر، اوت، یاپابیلیر! دییە اثبات ایتدی.
[اوچنجیسی] شویلە بر سؤٓال كلیركە: تخریبی ممكنمیدر؟ هم صوڭرە تخریب ایدیلەجكمیدر؟
اگر، اوت، دییە امكان تخریبی، هم وقوعنی اثبات ایتسە، (ایكی سؤٓال) داها وارد اولوركە: عجبا شو سرای ویا شهرڭ تعمیری ممكنمیدر؟ ممكن اولسە، عجبا تعمیر ایدیلەجكمیدر؟
اگر، اوت، دییە بونلری دە اثبات ایتسە، او وقت بو مسئلەنڭ هیچ بر جهتدە، هیچ بر كوشەسندە بر دلیك، بر منفذ قالمازكە،
SAYFA 103
شك و شبهە و وسوسە كیرەبیلسین.
ایشتە شو تمثیل كبی، دنیا سراینڭ، شو كائنات شهرینڭ تخریب و تعمیری ایچون مقتضی وار، فاعل و اوستەسی مقتدر، تخریبی ممكن و واقع اولاجق، تعمیری ممكن و واقع اولاجقدر. ایشتە شو مسئلەلر برنجی اساسدن صوڭرە اثبات ایدیلەجكدر.
[برنجی اساس] روح قطعیًّا باقیدر. برنجی مقصددەكی ملائكە و روحانیلرڭ وجودلرینە دلالت ایدن همن بتون دلیللر، شو مسئلەمز اولان بقای روحە دخی دلیلدرلر. بنجە مسئلە او قدر قطعیدركە، فضلە بیان عبث اولور. اوت، عالم برزخدە، عالم ارواحدە بولونان و آخرتە كیتمك ایچون بكلەین حدسز ارواح باقیە قافلەلریلە بزم مابینمزدەكی مسافە او قدر اینجە و او قدر قیصەدركە، برهان ایلە كوسترمگە لزوم قالماز. حد و حسابە كلمەین اهل كشفڭ و شهودڭ اونلرلە تماس ایتمەلری، حتّی اهل كشف القبورڭ اونلری كورمەلری، حتّی بر قسم عوامڭ دە اونلرلە مخابرەلری و عمومڭ دە رؤیای صادقەدە اونلرلە مناسبت پیدا ایتمەلری، مضاعف تواترلر صورتندە، عادتا بشرڭ علوم متعارفەسی حكمنە كچمشدر. فقط شو زماندە مادّیون فكری هركسی سرسم ایتدیگندن، اڭ بدیهی بر شیدە ذهنلرە وسوسە ویرمش.
ایشتە شویلە وسوسەلری ازالە ایچون حدس قلبینڭ و اذعان عقلینڭ پك چوق منبعلرندن بر (مقدِّمە) ایلە (درت منبعنە) اشارت ایدەجگز.
[مقدِّمە] اوننجی سوزڭ دردنجی حقیقتندە اثبات ایدیلدیگی كبی.. ابدی، سرمدی، مثلسز بر جمال، البتە آیینەدار مشتاقنڭ أبدیّتنی و بقاسنی ایستر. هم قصورسز، ابدی بر كمال صنعت، متفكّر دلّالنڭ دوامنی طلب ایدر. هم نهایتسز بر رحمت و احسان، محتاج متشكّرلرینڭ دوام تنعّملرینی اقتضا ایدر.
ایشتە او آیینەدار مشتاق، او دلّال متفكّر، او محتاج متشكّر اڭ باشدە روح انسانیدر. اویلە ایسە، ابد الآباد یولندە، او جمال، او كمال، او رحمتە رفاقت ایدەجك، باقی قالاجقدر.
یینە اوننجی سوزڭ آلتنجی حقیقتندە اثبات ایدیلدیگی كبی، دگل روح بشر، حتّی اڭ بسیط طبقات موجودات دخی فنا ایچون یاراتیلمامشلر. بر نوع بقایە مظهردرلر. حتّی روحسز، اهمّیتسز بر چیچك دخی وجود ظاهریدن كیتسە، بیڭ وجهلە بر نوع بقایە مظهردر. چونكە صورتی حدسز حافظەلردە باقی قالیر. قانون تشكّلاتی یوزر تخومجقلرندە
SAYFA 104
بقا بولوب دوام ایدر.
مادام بر پارچەجق روحە بڭزەین او چیچگڭ قانون تشكّلی، تمثال صورتی، بر حفیظ حكیم طرفندن ابقا ایدیلییور. دغدغەلی انقلابلر ایچندە كمال انتظام ایلە ذرّەجكلر كبی تخوملرندە محافظە ایدیلییور، باقی قالیر. البتە غایت جمعیتلی و غایت یوكسك بر ماهیتە مالك و خارجی وجود كییدیریلمش و ذی شعور و ذی حیات و نورانی قانون امری اولان روح بشر، نە درجە قطعیتلە بقایە مظهر و ابدیّتلە مربوط و سرمدیتلە علاقەدار اولدیغنی آڭلامازسەڭ، ناصل ذی شعور بر انسانم دییەبیلیرسڭ؟
اوت، قوجە بر آغاجڭ بر درجە روحە بڭزەین پروغرامنی و قانون تشكّلاتنی، بر نقطە كبی اڭ كوچك چكردكدە درج ایدوب محافظە ایدن بر ذات حكیم ذوالجلال، بر ذات حفیظ بی زوال حقّندە، وفات ایدنلرڭ روحلرینی ناصل محافظە ایدر؟ دینیلیرمی؟
[برنجی منبع] انفسیدر. یعنی هركس حیاتنە و نفسنە دقّت ایتسە، بر روح باقی یی آڭلار. اوت، هر بر روح قاچ سنە یاشامش ایسە، او قدر بدن دگیشدیردیگی حالدە، بالبداهە عینًا باقی قالمشدر. اویلە ایسە، مادام جسد كلوب كچیجیدر. موت ایلە، بتون بتون چیپلاق اولمق دخی، روحڭ بقاسنە تأثیر ایتمز. و ماهیّتنی دە بوزماز. یالڭز مدّت حیاتدە تدریجی جسد لباسنی دگیشدیرییور. موتدە ایسە، بردن صویونور.
غایت قطعی بر حدس ایلە، بلكە مشاهدە ایلە ثابتدركە، جسد روح ایلە قائمدر. اویلە ایسە، روح اونڭ ایلە قائم دگلدر. بلكە روح، بِنَفْسِهٖ قائم و حاكم اولدیغندن، جسد ایستەدیگی كبی طاغیلوب طوپلانسین، روحڭ استقلالیتنە خلل ویرمز. بلكە جسد، روحڭ خانەسی و یووەسیدر، لباسی دگل.
بلكە روحڭ لباسی بر درجە ثابت و لطافتجە روحە مناسب بر غلاف لطیفی و بر بدن مثالیسی واردر. اویلە ایسە، موت هنگامندە بتون بتون چیپلاق اولماز. یووەسندن چیقار، بدن مثالیسنی كییر.
[ایكنجی منبع] آفاقیدر. یعنی مكرّر مشاهدات و متعدّد واقعات و كرّات ایلە مناسباتدن نشئت ایدن بر نوع حكم تجرّبیدر. اوت، تك بر روحڭ بعد الممات بقاسی آڭلاشیلسە، شو روح نوعنڭ كلّیتلە بقاسنی استلزام ایدر. زیرا فنّ منطقجە قطعیدركە، ذاتی بر خاصّە بر تك فرددە كورونسە، بتون افراددە دخی، او خاصّەنڭ وجودینە حكم ایدیلیر. چونكە ذاتیدر. ذاتی اولسە هر فرددە بولونور. حالبوكە دگل بر فرد، بلكە او قدر حدسز، او قدر حسابە حصرە كلمز مشاهداتە استناد ایدن آثار و بقای ارواحە دلالت
SAYFA 105
ایدن امارات، او درجە قطعیدركە، بزە ناصل یڭی دنیا، یعنی آمریقە وار و اورادە انسانلر بولونور. او انسانلرڭ وجودلرینە هیچ بر وهم خاطرە كلمز. اویلە دە، شبهە قبول ایتمزكە، شیمدی عالم ملكوت و ارواحدە، ئولمش، وفات ایتمش انسانلرڭ ارواحی، پك چوق كثرتلە واردر. و بزملە مناسبتداردرلر. معنوی هدایامز اونلرە كیدییور. اونلرڭ نورانی فیضلری دە بزلرە كلییور.
هم حدس قطعی ایلە وجدانًا حسّ ایدیلەبیلییركە، انسان ئولدكدن صوڭرە: اساسلی بر جهتی باقیدر. او اساس ایسە روحدر. روح ایسە تخریب و انحلالە معروض دگل. چونكە بسیطدر، وحدتی وار. تخریب و انحلال و بوزولمق ایسە، كثرت و تركیب ایدیلمش شیلرڭ شأنیدر. سابقًا بیان ایتدیگمز كبی، حیات كثرتدە بر طرز وحدتی تأمین ایدر. بر نوع بقایە سببیت ویرر. دیمك، وحدت و بقا روحدە اساسدركە: اوندن كثرتە سرایت ایدر.
روحڭ فناسی، یا تخریب و انحلال ایلەدر. او تخریب و انحلال ایسە، وحدت یول ویرمزكە كیرسین، بساطت بیراقمازكە بوزسون. ویاخود اعدام ایلەدر. اعدام ایسە، جوّاد مطلقڭ حدسز مرحمتی مساعدە ایتمز و نهایتسز جودی بیراقمازكە، ویردیگی نعمت وجودی، او نعمت وجودە پك مشتاق و لایق اولان روح انسانیدن كری آلسین.
[اوچنجی منبع] روح، ذی حیات، ذی شعور، نورانی، وجود خارجی كییدیریلمش، جامع، حقیقتدار، كلّیت كسب ایتمەیە مستعد بر قانون امریدر. حالبوكە اڭ ضعیف اولان قوانین أمریّە، ثبات و بقایە مظهردرلر. چونكە دقّت ایدیلسە، معروض تغیّر اولان بتون نوعلردە برر حقیقت ثابتە واردركە: بتون تغیّرات و انقلابات و اطوار حیات ایچندە یووارلانارق صورتلر دگیشدیروب، ئولمەیەرك، یاشایارق باقی قالییور.
ایشتە هر بر شخص انسانی، ماهیّتنڭ جامعیتیلە و كلّی شعوریلە و عمومی تصوّراتیلە بر شخص ایكن، بر نوع حكمنە كچمشدر. بر نوعە كلن و او نوعدە جاری اولان قانون، او شخص انسانیدە دخی جاریدر.
مادام فاطر ذوالجلال، انسانی جامع بر آیینە و كلّی بر عبودیتلە و علوی بر ماهیّتلە یاراتمشدر. هر فرددەكی حقیقت روحیە، یوز بیڭلر صورت دگیشدیرسە، اذن ربّانی ایلە ئولمەیەجك، یاشایارق كلدیگی كبی كیدەجك. اویلە ایسە، او شخص انسانینڭ حقیقت ذی شعوری و عنصر ذی حیاتی اولان روحی دخی، اللّٰهڭ امریلە، اذنیلە و ابقاسیلە دائما باقیدر.
SAYFA 106
[دردنجی منبع] روحە بر درجە مشابه و ایكیسی دە عالم امردن و ارادەدن كلدكلرندن، مصدر اعتباریلە روحە بر درجە موافق، فقط یالڭز وجود حسّیسی اولمایان نوعلردە حكمران اولان قوانینە دقّت ایدیلسە و او ناموسلرە باقیلسە، كورونوركە، او قانون امری وجود خارجی كییسە ایدی، او نوعلرڭ برر روحی اولوردی. حالبوكە او قانون دائما باقیدر. دائما مستمر، ثابتدر. هیچ بر تغیّرات و انقلابات، او قانونلرڭ وحدتنە تأثیر ایتمز، بوزماز. مثلا، بر اینجیر آغاجی ئولسە، طاغیلسە، اونڭ روحی حكمندە اولان قانون تشكّلاتی، ذرّە كبی بر چكردگندە ئولمەیەرك باقی قالیر.
ایشتە مادام اڭ عادی و ضعیف امری قانونلر دخی، بویلە بقا ایلە، دوام ایلە علاقەداردر. البتە روح انسانی، دگل یالڭز بقا ایلە، بلكە ابد الآباد ایلە علاقەدار اولمق لازم كلیر. چونكە روح دخی قرآنڭ نصّیلە 〚 قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبّٖی〛 فرمان جلیلی ایلە، عالم امردن كلمش بر قانون ذی شعور و بر ناموس ذی حیاتدركە.. قدرت ازلیە، اوڭا وجود خارجی كییدیرمش.
دیمك، ناصلكە صفت ارادەدن و عالم امردن كلن شعورسز قوانین، دائما ویا اغلبًا باقی قالییور. عینًا اونلرڭ بر نوع قرداشی و اونلر كبی صفت ارادەنڭ تجلّیسی و عالم امردن كلن روح، بقایە مظهر اولمق، داها زیادە قطعیدر و لایقدر. چونكە ذی وجوددر، حقیقت خارجیە صاحبیدر. هم اونلردن داها قویدر، داها علویدر. چونكە ذی شعوردر. هم اونلردن داها دائمیدر، داها قیمتداردر. چونكە ذی حیاتدر.
[ایكنجی اساس] سعادت ابدیەیە مقتضی واردر. و او سعادتی ویرەجك فاعل ذوالجلال دە مقتدردر. هم خراب عالم موت دنیا ممكندر. هم واقع اولاجقدر. یڭیدن احیای عالم و حشر ممكندر. هم اولاجقدر. ایشتە بو آلتی مسئلەیی برر برر عقلی اقناع ایدەجك مختصر بر طرزدە بیان ایدەجگز. ذاتًا اوننجی سوزدە قلبی ایمان كامل درجەسنە چیقاراجق درجەدە برهانلر ذكر ایدیلمشدر. شورادە ایسە، یالڭز عقلی اقناع ایدەجك، صوصدیراجق، اسكی سعیدڭ نقطە رسالەسندە كی بیاناتی طرزندە بحث ایدەجگز.
اوت، سعادت ابدیەیە مقتضی موجوددر. او مقتضینڭ وجودینە دلالت ایدن برهان قطعی (اون منبع و مدار) دن سوزولن بر حدسدر.