[برنجی شعاع]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ (وَبِهٖ نَسْتَعٖینُ)

ایكی عجیب سؤٓالە قارشو دفعةً خاطرە كلن ایكی غریب جوابدر.

[برنجی سؤٓال] دینیلدیكە: "فاتحە و یٰسٓ و ختم قرآنی كبی اوقونان وردلر و قدسی شیلر، بعضًا حدسز ئولمش و صاغ انسانلرە باغیشلانییور. حالبوكە، بویلە جزئی بر تك هدیە، آن واحددە حدسز ذاتلرە یتیشمەسی و هر بریسنە عین هدیەنڭ دوشمەسی، طور عقلڭ خارجندەدر؟"

[الجواب] فاطر حكیم، ناصلكە عنصر هوایی، كلمەلرڭ برق كبی انتشارلرینە و تكثّرلرینە بر مزرعە، بر واسطە یاپمش. و رادیو واسطەسیلە، بر منارەدە اوقونان اذان محمّدی ییؐ عموم یرلرە و عموم انسانلرە عین آندە یتیشدیرمسی كبی.. اویلە دە، اوقونان بر فاتحەیی دخی، مثلا عموم اهل ایمان امواتنە عین آندە یتیشدیرمك ایچون حدسز قدرتیلە و نهایتسز حكمتیلە معنوی عالمدە، معنوی هوادە چوق معنوی الكتریكلری و معنوی رادیولری سرمش و سرپمش. فطری تلسز تلەفونلری استخدام ایدییور، چالیشدیرییور. هم ناصلكە بر لامبە یانسە، مقابلندەكی بیڭلر آیینەنڭ هر برینە تام بر لامبە كیرر. عینًا اویلە دە بر یٰسٓ شریف اوقونسە، میلیونلر روحلرە هدیە ایدیلسە، هر بر روحە تام بر یٰسٓ شریف دوشر.

[ایكنجی سؤٓال] شدّتلە و آمرانە دینیلدیكە: "سن رسالۀ نورڭ مقبولیتنە دائر حضرت علیؓ و غوث اعظمؓ كبی ذاتلرڭ قصیدەلرندن شاهدلر كوسترییورسڭ. حالبوكە، اصل سوز صاحبی قرآندر. رسالۀ نور، قرآنڭ حقیقی بر تفسیری و حقیقتنڭ بر ترجمانی و مسئلەلرینڭ برهانیدر. قرآن ایسە، سائر كلاملر كبی قِشِرْلی و كمیكلی و شعوری خصوصی و جزئی دگلدر. بلكە قرآن، عموم اشاراتیلە و اجزاسی ایلە عین شعوردر، قِشِرْسزدر، فضولی و لزومسز مادّەلری یوقدر. عالم غیبڭ ترجمانیدر. سوزلر حقّندە سوز اونڭدر. كورەلم او نە دییور؟"

[الجواب] رسالۀ نور، طوغریدن طوغری یە قرآنڭ باهر بر برهانی و قوّتلی بر تفسیری و پارلاق بر لمعۀ اعجاز معنویسی و او بحرڭ بر رشحەسی و او كونشڭ بر شعاعی و او معدنِ علمِ حقیقتدن مُلْهَمْ و فیضندن كلن بر ترجمۀ معنویّەسی اولدیغندن، اونڭ قیمتنی و اهمّیتنی بیان ایتمك، قرآنڭ شرفنە

و حسابنە و ثناسنە كچدیگندن، البتە رسالۀ نورڭ مزیتنی بیان ایتمكلگی، حق اقتضا ایدر و حقیقت ایستر. قرآن اذن ویرر. بنم كبی بر ترجمانڭ حصّەسی یالڭز شكردر. هیچ بر جهتلە فخرە، تمدّحە، غرورە حقّی یوقدر و اولاماز. كلەجك آیتلرڭ اشاراتنە بو نقطۀ نظرلە باقمق كركدر. یوقسە بنی خودبینلك ایلە اتهام ایدنلرە حقّمی حلال ایتمم.

بو چوق اهمّیتلی سؤٓالە قارشو ایكی اوچ ساعت ظرفندە بردن قرآنڭ آیات مشهورەسندن سوزلر عددنجە اوتوز اوچ آیت هم معناسیلە، هم جفر ایلە رسالۀ نورە اشارت ایتدیگی اوزاقدن اوزاغە اجمالًا كورولدی. آیری آیری طرزلردە، اوتوز اوچ آیت متّفقًا رسالۀ نوری رمزلریلە كوستردیگی خیال میال كورولدی.

[اخطار] اڭ اوّل یگرمی دردنجی آیتڭ باشندە ذكر ایدیلن اخطارە دقّت ایتمك لازمدر. او اخطارڭ یری باشدە ایدی. فقط اورادە خاطرە كلدی، اورایە كیردی.

[ایكنجی بر اخطار] توافق ایلە اشارتلر، اگر مناسبت معنویەیە استناد ایتمزسە، اهمّیتی آزدر. اگر مناسبت معنویّەسی قوّتلی ایسە و اونڭ بر فردی و بر ماصدقی حكمندە اولسە.. و مستثنا بر لیاقتی بولونسە، او وقت توافق اهمّیتلیدر. و او كلامدن، اونڭ ارادە ایدیلدیگنە بر امارە اولور. و اوندن، او فردڭ خصوصی بر صورتدە داخل اولدیغنە یا رمز، یا اشارت، یا دلالت حكمندە اونی كوستریر.

ایشتە كلەجك آیات قرآنیەنڭ رسالۀ نورە اشارتلری و توافقلری، اكثریت ایلە قوّتلی بر مناسبت معنویەیە استناد ایدرلر. اوت، بو كلەجك آیات مشهورە، متّفقًا اون اوچنجی عصرڭ آخرینە و اون دردنجی عصرڭ اوّلنە جفرجە باقییورلر. و قرآن و ایمان حسابنە بر حقیقتە اشارت ایدییورلر. و مدار تسلّی بر نوردن خبر ویرییورلر. و او زمانڭ ضلالت فتنەسندن كلن شبهاتی ازالە ایدەجك قرآنی بر برهانی مژدە ویرییورلر. و او اشارتلرە و رمزلرە تام مظهر و او وظیفەلری بحقٍّ كورەجك رسالۀ نور كبی بر تفسیر قرآنی اولاجغنی اخبار ایدییورلر. ایشتە رسالۀ نور بو مذكور نقطەلردە ایلری اولدیغنی، اونی اوقویانلرجە شبهەسز اولمەسیلە دلالت ایدركە، او آیتلر، بالخاصّە رسالۀ نورە باقوب اوڭا اشارت ایدییورلر.

متباقی قسمی سكّۀ تصدیق غیبی مجموعەسندە ٥٩ نجی صحیفەدن ٩٩ نجی صحیفەیە قدر یازیلدیغی ایچون بورایە درج ایدیلمەمشدر.

[ایكنجی شعاع]

[اسكیشهر حپسخانەسنڭ صوڭ میوەسی اوتوز برنجی لمعەنڭ ایكنجی شعاعی]

اون آلتی سنە اوّل اسكیشهر حپسخانەسندە آرقداشلریمڭ تخلیەلریلە یالڭز قالدیغم بر وقتدە، شو شعاع غایت عجلە، پك نقصان قلمملە، صیقینتیلی راحتسزلق بر زماندە تألیف ایدیلدیگندن، بر درجە انتظامسز اولمقلە برابر، بوكونلردە تصحیح ایدركن، ایمان و توحید نقطەسندە پك چوق قیمتدار و قوّتلی و اهمّیتلی كوردم.

سعید النّورسی

[اخطار] بو رسالە، بنم نظرمدە چوق مهمدر. چونكە ایچندە چوق مهم و اینجە اولان اسرار ایمانیە انكشاف ایدییور. بو رسالەیی آڭلایارق اوقویان آدم، ایماننی قورتاریر ان شٓاء اللّٰه. مع التّأسّف بن بورادە كیمسە ایلە كوروشەمدیگمدن كندیمە تبییض ایدوب یازدیرامدم. بو رسالەنڭ قیمتنی بردن آڭلامق ایسترسەڭ، باشدە بولونان ایكنجی و اوچنجی میوەلری و آخردەكی خاتمەیی و خاتمەدن ایكی صحیفە اوّلكی مسئلەیی اوّلجە دقّتلە اوقو. صوڭرە تمامنی، تأنّی ایلە مطالعە ایت.

بو نكتە، آلتی اسم اعظمڭ آلتی نكتەلرینڭ (اَللّٰهُ اَحَدٌ) ە دائر یدنجی نكتۀ اعظمیدر.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ (وَبِهٖ نَسْتَعٖینُ)

〚 فَاعْلَمْ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ〛 آیتنڭ محتشم بر نكتەسیلە و مشهور بر قَسَمِ نَبوینڭ اشاراتی و الهامیلە حسّ ایتدیگم غایت كوزل و چوق شیرین و نهایت درجەدە لطیف اوچ میوۀ توحیدە و اوچ مقتضیسنە و اوچ حجّتنە دائر بر نكتەدر.

ایشتە رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام یمین ایتدیگی وقت اڭ چوق استعمال ایتدیگی.. و تكرار ایلە هر زمان فرمان ایتدیگی شو [وَالَّذٖی نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِیَدِهٖ] قسمیدر. و بو قسم كوسترییوركە، شجرۀ كائناتڭ اڭ كنیش دائرەسی و اڭ منتهاسی و نهایاتی و تفرّعاتی دخی، ذات واحد احدڭ قدرتیلە، ارادەسیلە حركت ایدر. چونكە مخلوقاتڭ اڭ منتخبی و اختیارجە اڭ ممتازی اولان، نوع انسانڭ اڭ منتخبی و اڭ مستثناسی اولان محمّد علیە الصّلاة والسّلامڭ نفسی كندی كندینە مالك اولمازسە و افعالندە سربست بولونمازسە و حركاتی باشقە بر اقتدارە، باشقە اختیارە باغلی ایسە، البتە هیچ بر شی و هیچ بر شأن و هیچ بر حال و هیچ بر كیفیت جزئی اولسون، كلّی اولسون، او محیط اقتدارڭ و او شامل اختیارڭ دائرۀ تصرّفنڭ خارجندە اولاماز.

اوت، بو چوق معنیدار قسم محمّدینڭؐ افادە ایتدیگی، غایت معظّم و محیط بر توحید ربوبیّتدر. و بو توحیدڭ اثباتنە دائر یوز، بلكە بیڭ باهر برهانلر سراج النّور اولان رسالۀ نوردە بیان ایدیلدیگندن، بو حقیقتِ عالیەنڭ تفصیلاتنی و اثباتنی رسالۀ نورە حوالە ایدرك، بو ایكنجی شعاعدە مختصر اوچ مقام ایچندە، بو چوق اهمّیتلی حقیقت ایمانیەنڭ برنجی مقامندە، غایت لطیف و طاتلی و چوق قیمتدار و نورلی حدسز ثمرەلرندن اوچ كلّی میوەلرینی غایت مختصر بر صورتدە بیانلە، او میوەلرە بنم قلبمی سوق ایدن ذوقلریمە و حسلریمە اشارت ایدیلەجك. ایكنجی مقامدە ایسە، بو قدسی حقیقتڭ اوچ كلّی مقتضیسی و اسباب موجبەسی بیان ایدیلیر. و او اوچ مقتضی، اوچ بیڭ مقتضیلرڭ قوّتندەدرلر. و اوچنجی مقامدە، او حقیقت توحیدیەنڭ اوچ علامتلری ذكر ایدیلەجك. او اوچ علامت، اوچ بیڭ علامت و امارە و دلیللر قوّتندەدرلر.

[برنجی مقامڭ برنجی میوەسی] توحیددە و وحدتدە، جمال الٓهی و كمال ربّانی تظاهر ایدر. اگر وحدت اولمازسە، او خزینۀ ازلیّە كیزلنیر.

اوت، حدسز جمال و كمالات الٓهیّە و نهایتسز محاسن و حسن ربّانی و حسابسز احسانات و بهای رحمانی و غایتسز كمال و جمال صمدانی، آنجق وحدت آیینەسندە و وحدت واسطەسیلە شجرۀ خلقتڭ نهایتندەكی جزئیّاتڭ سیمالرندە تمركز ایدن جلوۀ اسمادە كورونور. مثلا، اقتدارسز و اختیارسز بر یاورونڭ امدادینە اومولمدق بر یردن، یعنی قان و فیشقی اورتەسندن بیاض، صافی، تمیز بر سوت كوندرمك اولان جزئی فعل ایسە، توحید نظریلە باقیلدیغی وقت، بردن بتون یاورولرڭ پك چوق خارق العادە و پك چوق شفقتكارانە اولان كلّی و عمومی اعاشەلریلە و والدەلرینڭ اونلرە مسخّر ایدیلمەلریلە رحمت رحمانڭ جمال لا یزالیسی، كمال شعشعە ایلە كورونور. اگر توحید نظریلە باقیلمازسە، او جمال كیزلنیر. و او جزئی اعاشە دخی اسبابە و تصادفە و طبیعتە حوالە ایدیلیر. بتون بتون قیمتنی غائب ایدر. بلكە دە ماهیّتنی دە غائب ایدر.

هم مثلا، مدهش بر خستەلقدن شفا بولمق، اگر توحید نظریلە باقیلسە، بردن زمین دینیلن خستەخانۀ كبرادە بولونان بتون دردلیلرە، عالَم دینیلن اجزاخانۀ اكبردن علاجلریلە، درمانلریلە شفا احسان ایتمك یوزندە، رحیم مطلقڭ جمال شفقتی و محاسن رحیمیتی، كلّی و شعشعەلی بر صورتدە كورونور. اگر توحید نظریلە باقیلمازسە، او جزئی، فقط علیمانە، بصیرانە، شعوركارانە اولان شفا ویرمك دخی، جامد علاجلرڭ خاصیتلرینە و كور قوّتە و شعورسز طبیعتە ویریلیر. بتون بتون ماهیّتنی و حكمتنی و قیمتنی غائب ایدر.

بو مقام مناسبتیلە خاطرە

كلن بر صلواتڭ بر نكتەسنی بیان ایدییورم. شویلەكە: نماز تسبیحاتنڭ آخرندە شافعیلردە غایت مستعمل و مشهور بر صلوات اولان (اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰٓی اٰلِ سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ بِعَدَدِ كُلِّ دَٓاءٍ وَدَوَٓاءٍ وَبَارِكْ وَسَلِّمْ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ كَثٖیرًا كَثٖیرًا) نڭ اهمّیتی بوندندركە، انسانڭ حكمت خلقتی و سرّ جامعیّتی ایسە، هر زمان، هر دقیقە خالقنە التجا و یالوارمق و حمد ایدوب شكر ایتمك اولدیغندن، انسانی، قامچی ووروب درگاە الٰهی یە سوق ایدن اڭ كسكین، مؤثّر سائق، خستەلقلر اولدیغی كبی، انسانی كمال شوق ایلە شكرە سوق ایدن و تام معناسیلە منّتدار ایدوب حمد ایتدیرن طاتلی نعمتلر ایسە، باشدە شفالر، دوالر و عافیتلر اولدیغندن، بو صلوات شریفە غایت مشرّف و معنیدار اولمشدر. بن بعضًا (بِعَدَدِ كُلِّ دَٓاءٍ وَدَوَٓاءٍ) دیدكجە، كرۀ ارضی بر خستەخانە صورتندە و مادّی و معنوی بتون دردلرڭ و احتیاجلرڭ درمانلرینی احسان ایدن شافئ حقیقینڭ پك آشكار بر موجودیتنی و كلّی بر شفقتنی و قدسی و كنیش بر رحیمیّتنی حسّ ایدییورم.

هم مثلا، ضلالتڭ غایت مدهش معنوی ألمنی حسّ ایدن بر آدمە ایمان ایلە هدایت احسان ایتمك، اگر توحید نظریلە باقیلسە، بردن او جزئی و عاجز و فانی آدم، بتون كائناتڭ خالقی و سلطانی اولان معبودینڭ مخاطب بر عبدی اولمق و او ایمان واسطەسیلە بر سعادت ابدیەیی و شاهانە و چوق كنیش و شعشعەلی بر ملك باقی یی و باقی بر دنیایی احسان ایتمك و اونڭ كبی بتون مؤمنلری دخی درجەلرینە كورە، او لطفە مظهر ایتمك اولان بو احسان اكبر یوزندە و سیماسندە، بر ذات كریم و محسنڭ اویلە بر حسن ازلیسی و اویلە بر جمال لا یزالیسی كورونوركە، بر لمعەسی ایلە، بتون اهل ایمانی كندینە دوست.. و خاص قسمنی دە عاشق یاپییور. اگر توحید نظریلە باقیلمازسە، او جزئی ایمانی یا متحكّم ویاخود خودبین معتزلەلر كبی، كندی نفسنە ویا بعض اسبابە حوالە ایدركە، حقیقی فیئٓاتی و بهاسی جنّت اولان او رحمانی پیرلانطە، بر جام پارچەسنە اینوب، آیینەدارلق ایتدیگی قدسی جمالڭ لمعەسنی غائب ایدر.

ایشتە بو اوچ مثالە قیاسًا، دائرۀ كثرتڭ منتهاسندەكی جزئیّاتڭ، جزئیات احوالندە توحید نقطەسندە جمال الٰهینڭ و كمال ربّانینڭ بیڭلر انواعی و یوز بیڭلر چشیدلری اونلردە تمركز ایتمەلری جهتیلە كورونور، آڭلاشیلیر، بیلینیر. تحقّقی ثابت اولور.

ایشتە توحیددە جمال و كمال الٰهینڭ قلبًا كورونمسی و روحًا حسّ ایدیلمەسی ایچوندركە، بتون اولیا و اصفیا، اڭ طاتلی ذوقلرینی و اڭ شیرین معنوی رزقلرینی كلمۀ توحید اولان〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ〛 ذكرندە و تكرارندە بولویورلر.

هم كلمۀ توحیددە، عظمت كبریا و جلال سبحانی و سلطنت مطلقۀ ربوبیّت صمدانیّە تحقّق ایتدیگی ایچوندركە، رسول اكرم علیە الصّلاة والسّلام فرمان ایتمش: [اَفْضَلُ مَا قُلْتُ اَنَا وَالنَّبِیُّونَ مِنْ قَبْلٖی لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ] یعنی "بن و بندن اوّل كلن پیغمبرلرڭ اڭ زیادە فضیلتلی و قیمتلی سوزلری〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ〛 كلامیدر."

اوت، بر میوە، بر چیچك، بر ایشیق كبی كوچوجك بر احسان، بر نعمت، بر رزق برر كوچك آیینە ایكن، توحیدڭ سرّیلە بردن بتون امثالنە اوموز اوموزە ویروب اتّصال ایتدكلرندن، او نوعلر برر بیوك آیینەیە دونوب او نوعلرە مخصوص جلوەلنن بر چشید جمال الٓهی یی كوستریرلر. و فانی و موقّت اولان كوزللك ایلە باقی بر نوع حسن سرمدی یی ارائە ایدرلر. مولانا جلال الدّینڭ دیدیگی كبی: (اٰنْ خَیَالَاتٖی كِە دَامِ اَوْ لِیَاسْتْ عَكْسِ مَهْرُویَانِ بُوسْتَانِ خُدَاسْتْ) سرّیلە بر آیینۀ جمال الٓهی اولورلر. یوقسە اگر توحید سرّی اولمازسە، او جزئی میوە تك باشنە قالیر. نە او قدسی جمالی و نە دە او علوی كمالی كوستریر. ایچندەكی جزئی بر لمعە دخی سونر، غائب اولور. عادتا باش آشاغی اولوب الماسدن شیشەیە دونر.

هم توحیدڭ سرّیلە، شجرۀ خلقتڭ میوەلری اولان ذی حیاتدە بر شخصیّت الٓهیّە و بر احدیّت ربّانیّە و صفات سبعەجە معنوی بر سیمای رحمانی و بر تمركز اسما و〚 اِیَّاكَ نَعْبُدُ وَاِیَّاكَ نَسْتَعٖینُ〛 دەكی خطابە مخاطب اولان ذاتڭ بر جلوۀ تعیّنی و تشخّصی تظاهر ایدر. یوقسە او شخصیّتڭ و او احدیّتڭ و او سیمانڭ و او تعیّنڭ جلوەسی انبساط ایدرك كائنات نسبتندە كنیشلنیر، طاغیلیر، كیزلنیر. آنجق چوق بیوك و احاطەلی قلبی كوزلرە كورونور. چونكە عظمت كبریا پردە اولور. هركسڭ قلبی كورەمز.

هم او جزئی ذی حیاتلردە پك ظاهری بر صورتدە آڭلاشیلیركە، اونڭ صانعی، اونی كورور، بیلیر، دیڭلر. ایستەدیگی كبی یاپار. عادتا او ذی حیاتڭ مصنوعیّتی آرقەسندە، مقتدر، مختار، ایشیتیجی، بیلیجی، كوروجی بر ذاتڭ معنوی بر تشخّصی و بر تعیّنی ایمانە كورونور. و بالخاصّە ذی حیاتدن انسانڭ مخلوقیّتی آرقەسندە غایت آشكار بر طرزدە، او معنوی تشخّص و او قدسی تعیّن، سرّ توحید ایلە و ایمان ایلە مشاهدە اولونور. چونكە او تشخّص احدیّتڭ اساسلری اولان علم و قدرت و حیات و سمع و بصر كبی معنالرڭ هم نمونەلری انساندە وار، هم او نمونەلرلە انسان اونلرە اشارت ایدر. چونكە مثلا كوزی ویرن ذات، هم كوزی كورور، هم اینجە بر معنا اولان كوزڭ كوردیگنی دە كورور، صوڭرە ویرر. اوت، سنڭ كوزیڭە بر كوزلك یاپان كوزلكجی اوستە، كوزە كوزلگڭ یاقیشدیغنی كورور،

صوڭرە یاپار. هم قولاغی ویرن ذات، البتە او قولاغڭ ایشیتدكلرینی ایشیتیر، صوڭرە یاپار، ویرر. سائر صفتلر بوڭا قیاس ایدیلسین.

هم اسمانڭ نقشلری و جلوەلری انساندە وار. انسان اونلرلە، او قدسی معنالرە شهادت ایدر. هم انسان ضعفیلە، عجزیلە، فقریلە، جهلیلە دیگر بر طرزدە آیینەدارلق ایدوب، یینە ضعفنە، فقرینە مرحمت ایدن و مدد ویرن بر ذاتڭ قدرتنە، علمنە، ارادەسنە و هكذا سائر اوصافنە شهادت ایدر.

ایشتە دائرۀ كثرتڭ منتهاسندە و اڭ طاغینیق جزئیاتندە سرّ وحدتلە بیڭ بر اسمای الٰهیە، ذی حیات دینیلن كوچوجك مكتوبلردە تمركز ایدوب آچیق اوقوندیغندن، او صانع حكیم، ذی حیات نسخەلرینی پك چوق تكثیر ایدییور. و بالخاصّە ذی حیاتلردن كوچكلرڭ طائفەلرینڭ نسخەلرینی، داها چوقلقلە تكثیر ایدییور. و هر طرفە نشر ایدییور.

بو برنجی میوەنڭ حقیقتنە بنی ایصال ایدن و سوق ایدن ذوقی بر حسّمدر. شویلەكە: بر زمان، زیادە رقّتمدن و فضلە شفقتمدن و آجیمق دویغوسندن، ذی حیاتلرڭ، خصوصًا اونلردن ذی شعورلرڭ و بالخاصّە انسانلرڭ و بالخاصّە مظلوملرڭ و مصیبتە كرفتار اولانلرڭ حاللری، بنم چوق زیادە رقّتمە و شفقتمە و قلبمە طوقونویوردی. قلبًا دییوردم: "بو عاجز و ضعیف بیچارەلرڭ دردلرینی، عالمدە حكم ایدن بو یكنسق قانونلر دیڭلەمدكلری كبی، استیلاجی و صاغیر اولان عنصرلر و حادثەلر دخی ایشیتمزلر. بونلرڭ بو پریشان حاللرینە مرحمت ایدن و خصوصی ایشلرینە مداخلە ایدن یوقمی؟" دییە روحم چوق دریندن فریاد ایدییوردی. "هم او چوق كوزل مملوكلرڭ و او چوق قیمتدار ماللرڭ و او چوق مشتاق و منّتدار دوستلرڭ ایشلرینە باقاجق و اونلرە صحابت ایدوب حمایە ایدەجك بر مالكلری، بر صاحبلری و بر حقیقی دوستلری یوقمی؟" دییە قلبم بتون قوّتیلە باغیرییوردی.

ایشتە روحمڭ فریادینە و قلبمڭ واویلاسنە وافی و كافی كلیجی و تسكین ایدیجی و قناعت ویریجی جواب ایسە، سرّ توحید ایلە رحمان و رحیم اولان ذات ذوالجلالڭ، عمومی قانونلرڭ تضییقاتلری و حادثاتڭ تهاجماتی آلتندە آغلایان و صیزلایان او سویملی مملوكلرینە، قانونلرڭ فوقندە اولارق، احسانات خصوصیّەسی و امدادات خاصّەسی و طوغریدن طوغری یە هر شیئە قارشو ربوبیّت خصوصیّەسی اولدیغنی.. و هر شیئڭ تدبیرینی بالذّات كندیسی كوردیگنی.. و هر شیئڭ دردلرینی بالذّات دیڭلەدیگنی.. و هر شیئڭ حقیقی مالكی و صاحبی و حامیسی اولدیغنی

سرّ قرآن ایلە و نور ایمان ایلە بیلدم. او حدسز مأیوسیّت یرندە، نهایتسز بر مسروریّت حسّ ایتدم. و هر ذی حیات، اویلە بر مالك ذوالجلالە منسوبیّتی و مملوكیّتی جهتیلە، نظرمدە بیڭلر درجە بر قیمت، بر اهمّیت كسب ایتدیلر.

چونكە مادام هركس، افندیسنڭ شرفیلە و منسوب اولدیغی ذاتڭ مقامیلە، شهرتیلە افتخار ایدر، بر عزّت پیدا ایدر. البتە نور ایمان ایلە، منسوبیّتڭ و مملوكیّتڭ انكشافی صورتندە بر قارینجە بر فرعونی، او منسوبیّت قوّتیلە مغلوب ایتدیگی كبی.. او قارینجە او منسوبیّت شرفیلە دخی، غافل و كندی كندینە مالك و كندینی باشی بوش ظن ایدن.. و اجدادیلە و مُلْكُ مِصِرْ ایلە افتخار ایدن.. و قبر قاپوسندە او افتخاری سونن بیڭ فرعون قدر افتخار ایدەبیلیر. و سینك دخی نمرودڭ سكرات وقتندە عذابە و حجابە انقلاب ایدن افتخارینە قارشو، كندی منسوبیّتنڭ شرفنی ارائە ایدوب، اونڭكینی هیچە ایندیرەبیلیر.

ایشتە〚 اِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظٖیمٌ〛 آیتی، شركدە حدسز و چوق بیوك بر ظلم بولوندیغنی بو افادە ایلە بیلدیرر. شرك اویلە بر جرمدركە، هر بر مخلوقڭ حقّنە و شرفنە و حیثیتنە بر تجاوزدر. اونی آنجق جهنّم تمیزلر.

[توحیدڭ ایكنجی میوەسی] برنجی میوە، خالق كائنات اولان ذات اقدسە باقدیغی كبی، بو ایكنجی میوە دە، كائناتڭ ذاتنە و ماهیّتنە باقار.

اوت، سرّ وحدتلە كائناتڭ كمالاتی تحقّق ایدر. هم موجوداتڭ علوی وظیفەلری آڭلاشیلیر. هم مخلوقاتڭ نتیجۀ خلقتلری تقرّر ایدر. هم مصنوعاتڭ قیمتلری بیلینیر. هم بو عالمدەكی مقاصد الٰهیّە وجود بولور. هم ذی حیاتلرڭ و ذی شعورلرڭ حكمت خلقتلری و سرّ ایجادلری تظاهر ایدر. هم بو دهشت انكیز تحوّلات ایچندە قهّارانە فیرطینەلرڭ حدّتلی اكشی سیمالری آرقەسندە، رحمتڭ و حكمتڭ كولر و كوزل یوزلری كورونور. هم فنا و زوالدە غائب اولان موجوداتڭ نتیجەلری و هویتلری و ماهیّتلری و روحلری و تسبیحاتلری كبی چوق وجودلرینی، كندیلرینە بدل عالم شهادتدە بیراقوب، صوڭرە كیتدكلری بیلینیر.

هم كائنات، باشدن باشە غایت معنیدار بر كتاب صمدانی.. و موجودات فرشدن عرشە قدر غایت معجزانە بر مجموعۀ مكتوبات سبحانیّە.. و مخلوقاتڭ بتون طائفەلری، غایت منتظم و محتشم برر اوردوی ربّانی.. و مصنوعاتڭ بتون قبیلەلری میكروپدن، قارینجەدن، تا كركدانە قدر، تا قارتاللرە قدر، تا سیّاراتە قدر سلطان ازلینڭ غایت وظیفەپرور مأمورلری اولدیغی بیلینمسی.. و هر شی، آیینەدارلق و انتساب جهتیلە بیڭلر درجە قیمت شخصیّەسندن داها یوكسك قیمت آلمەلری.. و سیل موجوداتڭ و قافلۀ مخلوقاتڭ، "نرەدن كلییورلر؟ و نرەیە كیدەجكلر؟ و نە ایچون كلمشلر؟ و نە یاپییورلر؟" دییە حلّ ایدیلمەین