[رسالۀ نور كلّیاتندن]

المثنوی العربینڭ توركجە ترجمەسی

مؤلّفی

بدیع الزّمان سعید النّورسی

مترجم

مثنوینڭ مؤلّفنڭ نسبًا كوچك قرداشی و اون بش سنە واندە مؤلّفڭ كندیسندن درس آلان

عبد المجید النورسی

[اعتذار] رسالۀ نور كلّیاتندن المثنوی العربی ایلە مُعَنْوَنْ بیوك استادڭ جهان بها و پك قیمتدار بو اثرینی دە اللّٰهڭ عون و عنایتیلە عربیدن توركجەیە چویرمگە موفّق اولدیغم ایچون كندیمی بختیار عد ایدییورم. یالڭز اصلندەكی علویت و قوّت و جزالتی ترجمەدە محافظە ایدەمدم.

اوت، او جوهر بها حقیقتلرە ظرف اولاجق نە باشقە بر حرف و نە دە باشقە بر لفظ بولامدم. ترجمە لسانم دە فكرم كبی ناقص و قاصر اولدیغندن، او عظیم و جسیم ایمانی و قرآنی حقیقتلرە آنجق بویلە طار و قیصە بر كسوەیی تدارك ایدەبیلدم. فابریقۀ دماغیّەمڭ كفایتسزلگندن، بو قدرینی دە مؤلّف محترم حضرت بدیع الزّمانڭ معنوی یاردیملریلە یاپابیلدم.

اوت، بر سرچە قوشی، كندی اوچوشیلە شاهینلرڭ و قارتاللرڭ اوچوشلرینی تقلید ایدەمز. بو ترجمە، حقیقتًا اصلنە اویغون و لایق بر ترجمە دگلدر. چوق یرلردە پك قیصە بر مأٓلنی آلدم. بعض یرلردە دە طی ایتدم. بو ترجمە آنجق اصلندەكی حقائقی اولادِ وطنە كوسترن كوچك بر آیینەدر.

عبد المجید النورسی

رسالۀ نورڭ بر نوع عربی مثنوئ شریفی حكمندە اولان بو مجموعەنڭ [مقدَّمەسی] (بش نقطەدر).

[برنجی نقطە] قرق اللی سنە اوّل اسكی سعید، علوم عقلیە و فلسفەدە زیادە حركت ایتدیگی ایچون، حقیقت الحقائقە قارشو اهل طریقت و اهل حقیقت كبی بر مسلك آرادی. اكثر اهل طریقت كبی یالڭز قلبًا حركتە قناعت ایدەمدی. چونكە عقلی و فكری حكمت فلسفە ایلە بر درجە یارەلی ایدی. تداوی لازمدی

صوڭرە هم قلبًا، هم عقلاً حقیقتە كیدن بعض بیوك اهل حقیقتڭ آرقەسندن كیتمك ایستەدی. باقدی، اونلرڭ هر برینڭ آیری آیری، جاذبەدار برر خاصّەسی وار. هانكیسنڭ آرقەسندن كیدەجگنە تحیّردە قالدی. امام ربّانی اوڭا غیبی بر طرزدە (توحید قبلە ایت) دیمشدی. یعنی "یالڭز بر استادڭ آرقەسندن كیت" دییوردی.

او چوق یارەلی اسكی سعیدڭ قلبنە كلدیكە، "استاد حقیقی قرآندر. توحید قبلە بو استاد ایلە اولور" دییە، یالڭز او استاد قدسینڭ ارشادیلە هم قلبی، هم روحی غایت غریب بر طرزدە سلوكە باشلادیلر. نفس امّارەسی دە شكوك و شبهاتیلە اونی معنوی و علمی مجاهدەیە مجبور ایتدی. كوزلری قپالی اولارق دگل، بلكە امام غزالی؈ و مولانا جلال الدّین؈ و امام ربّانی؈ كبی، قلب و روح و عقل كوزلری آچیق اولارق، اهل استغراقڭ كوزلرینی قپادقلری یرلردە و مقاملردە او، كوزلری آچیق اولارق كزمش.

جناب حقّە حدسز شكرلر اولسونكە، قرآنڭ درسیلە و ارشادیلە حقیقتە بر یول بولمش، كیرمش. حتّی 〚وَفٖی كُلِّ شَیْءٍ لَهُٓ اٰیَةٌ تَدُلُّ عَلٰٓی اَنَّهُ وَاحِدٌ〛 حقیقتنە مظهر اولدیغنی، یڭی سعید رسالۀ نور اثرلریلە كوسترمش.

[ایكنجی نقطە] مولانا جلال الدّین؈ و امام ربّانی؈ و امام غزالی؈ كبی، عقل و قلبڭ اتّفاقیلە كیتدیگی ایچون، هر شیدن اوّل قلب و روحڭ یارەلرینی تداوی ایتمش. و نفسڭ اوهامندن قورتولمەسنی تأمین ایتمش. للّٰە الحمد، اسكی سعید یڭی سعیدە انقلاب ایتمش. اصلی فارسی، صوڭرە توركچەیە چوریلن مثنوئ شریف كبی، او دە عربجە بر نوع مثنوی حكمندە قطرە، حَبَابْ، حبّە، زهرە، ذرّە، شمّە، شعلە، لمعەلر، رشحەلر، لاسیمالر و یگرمی ایكنجی سوزڭ عربجەسی كبی درسلری و توركچەدە او وقت نقطە و لمعاتی غایت قیصە بر صورتدە یازمش، فرصت بولدقجە دە طبع ایتمش، یاریم عصرە یاقین او مسلگنی رسالۀ نور صورتندە ادامە ایتدیرمشدر. فقط داخلی نفس و شیطانلە مجادلەیە بدل، خارجدەكی محتاج متحیّرلرە و ضلالتدە كیدن اهل فلسفەیە قارشو یازدیغی رسالۀ نور اثرلری، كنیش و كلّی مثنویلر حكمنە كچمشدر.

[اوچنجی نقطە] او یڭی سعیدڭ مناظرەسیلە نفس و شیطان تام مغلوب ایدیلوب صوصدیریلدیغی كبی، رسالۀ نور دە، یارەلانمش طالب حقیقتی قیصە بر زماندە تداوی ایدییور. و اهل الحاد و ضلالتی دە تام الزام و اسكات ایدییور. دیمك بو عربی مثنوی مجموعەسی، رسالۀ نورڭ بر نوع چكردگی و فیدانلغی حكمندەدر. بو مجموعەنڭ یالڭز داخلی نفس و شیطانلە مجادلەسی، قلب و روحی نفس امّارەنڭ و شیطان جنّی و انسینڭ شبهاتندن تمامیلە قورتارییور. او معلومات، مشهودات حكمندە.. علم الیقین ایسە، عین الیقین درجەسندە بر اطمئنان و بر قناعت ویرییور.

[دردنجی نقطە] اسكی سعید، علم حكمت و علم حقیقتڭ چوق درین مسئلەلریلە مشغول اولمسی.. و بیوك علمالرلە درین مسئلەلر اوزرندە مناظرەسی.. و مدرسەنڭ یوكسك درسلرینی كورن اسكی طلبەلرینڭ

فهملرینڭ درجەسنە كورە یازمسی.. و اسكی سعید دە ترقیات فكریە و قلبیەسندە یالڭز كندی آڭلایاجق بر صورتدە، غایت قیصە جملەلرلە و غایت مختصر بر افادە ایلە اوزون حقیقتلرە قیصە كلمەلرلە اشارت ایتمك صورتیلە او مجموعەیی یازدیغی ایچون، بر قسمنی اڭ مدقّق عالملر دە زورلە آڭلایابیلیرلر. اگر تام ایضاح ایدیلسە ایدی، رسالۀ نورڭ مهم بر وظیفەسنی كورەجكدی.

دیمك او مجموعە فیدانلق حكمندە، معنوی طرق خفیّە كبی انفسی و داخلی جهتندە چالیشمش. قلب و روح ایچندە یول آچمەیە موفّق اولمش. باغچەسی اولان رسالۀ نور هم انفسی، هم اكثری جهتندە طُرُق جهریّە كبی آفاقی و خارجی دائرەیە باقوب، معرفت اللّٰهە هر یردە كنیش یول آچمشدر. عادتا موسی علیە السّلامڭ عصاسی كبی، نرەیە وورولمش ایسە صو چیقارمشدر.

هم رسالۀ نور، حكما و علمانڭ مسلگندە كیتمەیوب، قرآنڭ اعجاز معنویسیلە كیتدیگی ایچون، هر شیدە بر پنجرۀ معرفت آچمش. بر سنەلك ایشی بر ساعتدە كورور كبی، قرآنە مخصوص بر سرّی آڭلامش. و بو دهشتلی زماندە حدسز اهل عنادڭ هجوملرینە قارشو مغلوب اولمامش، غلبە ایتمشدر.

[بشنجی نقطە] اسكی سعیدڭ یڭی سعیدە انقلاب ایتدیگی زماندە، یوزر علملرلە علاقەدار بیڭلر حقیقتلریكە، او حقیقتلر آیری آیری برر رسالەیە موضوع اولاجق قیمتدە ایكن، او سعید تألیف ایدركن، مسئلەلرڭ باشلرندە "اِعْلَمْ، اِعْلَمْ، اِعْلَمْ" لرلە، هر بر حقیقتی برقاچ سطردە، بعضًا بر صحیفەدە، بعضًا دە بر ایكی سطردە ذكر ایدییور. عادتا هر بر "اِعْلَمْ" ، بر رسالەنڭ شیفرەسیدر.

هم "اِعْلَمْ" لر بربرینە باقمازلر. مختلف علملرڭ و حقیقتلرڭ فهرستلری حكمندە یازیلمشدر. او مجموعەیی اوقویانلر، بو نقطەلری نظرە آلوب اعتراض ایتمەسینلر.

سعید النّورسی

مثنوئ نوریّەنڭ برنجی پارچەسی [ لمعەلر] رسالەسی

توركجە رسالۀ نورڭ یگرمی ایكنجی سوزیلە عین مأٓلدەدر.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 اَللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَیْءٍ وَهُوَ عَلٰی كُلِّ شَیْءٍ وَكٖیلٌ ٭ لَهُ مَقَالٖیدُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ ٭ فَسُبْحَانَ الَّذٖی بِیَدِهٖ مَلَكُوتُ كُلِّ شَیْءٍ ٭ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا عِنْدَنَا خَزَٓائِنُهُ ٭ مَا مِنْ دَٓابَّةٍ اِلَّا هُوَ اٰخِذٌ بِنَاصِیَتِهَا 〛

ای دائرۀ اسبابدن ظهور ایدن ایشلری، حادثەلری اسبابە اسناد ایدن غافل جاهل! مال صاحبی ظن ایتدیگڭ اسباب، مال صاحبی دگللردر. اصل مال صاحبی، اونلرڭ آرقەسندە ایش كورن قدرت ازلیەدر. اونلر آنجق او قدرتدن كلن حقیقی تأثیرلری اعلان و نشر ایتمكلە موظّفدرلر. دیمك دائرۀ اسباب، حكومتڭ قلم دائرەسی حكمندەدركە، یوقاریدن كلن امرلرڭ تبلیغاتی او دائرەدن یاپیلییور. چونكە عزّت و عظمت پردەیی اقتضا ایدر. توحید و جلال دخی شركتی رد ایدر. تأثیری اسبابە ویرمز.

اوت، سلطان ازلینڭ مأمورلری واردر. امّا اجراآتجیلری دگللردر. سلطنت و ربوبیّتندە اورتاق اولامازلر. آنجق او مأمورلرڭ وظیفەلری دلاللقدر. قدرتڭ اجراآتنی اعلان ایدییورلر. ویا او مأمورلر ناظرلر، مشاهدلردركە، كوردكلری أوامر تكوینیەیە قارشو یاپدقلری اطاعت و انقیاد ایلە، استعدادلرینە كورە بر نوع عبادت یاپمش اولورلر.

دیمك اسباب، آنجق و آنجق قدرتڭ عزّتنی و ربوبیتڭ حشمتنی اظهار ایچون وضع ایدیلمش بر طاقیم واسطەلردر. یوقسە قدرتڭ عجز و احتیاجی ایچون معاونت ایدن یاردیمجیلر دگللردر. بشر سلطانلرینڭ مأمورلری ایسە، سلطانلرڭ احتیاج و عجزلرینی دفع ایچون تعیینلرینە ضرورت حاصل اولان یاردیمجی و اورتاقلردر.

بناءً علیه، اللّٰهڭ مأمورلری ایلە انسانڭ مأمورلری آراسندە هیچ مناسبت یوقدر. یالڭز غافل و جاهل اولانلر، حادثەلردە و وقوعاتدەكی حكمتلری و كوزللكلری كورەمدكلرندن جناب حقدن شكوا و شكایتلرە باشلارلر.

ایشتە او شكوا و شكایتلرڭ هدفنی دگیشدیرمك ایچون اسباب وضع ایدیلمشدر. چونكە قصور اونلردن چیقییور. اونلرڭ قابلیتسزلگندن ایلری كلییور.

بو سرّە بر مثال لطیف و بر تمثیل معنوی روایت ایدیلییوركە، حضرت عزرائیل علیە السّلام جناب حقّە دیمشكە: "قبض ارواح وظیفەسندە سنڭ عبادڭ بندن شكوا ایدەجكلر، بندن كوسەجكلر" . جناب حق لسان حكمتلە اوڭا دیمشكە: "سنڭ ایلە عبادیمڭ اورتەسنە مصیبتلر، خستەلقلر پردەسنی بیراقاجغم. تا شكوالری اونلرە كیدوب سڭا كوسمەسینلر" .

اوت، ناصلكە خستەلقلر پردەدر. و اجلدە توهّم اولونان فنالقلرە مرجعدرلر. و قبض ارواحدە حقیقی اولارق حكمت و كوزللك، حضرت عزرائیل علیە السّلامڭ وظیفەسنە متعلّقدر. اویلە دە، حضرت عزرائیل علیە السلام دە بر پردەدر. قبض ارواحدە ظاهرًا مرحمتسز كورونن و رحمتڭ كمالنە مناسب دوشمەین بعض حالاتە مرجع اولمق ایچون، او مأموریتە بر ناظر و قدرت الٰهیەیە بر پردەدر.

اوت، عزّت و عظمت ایستركە، اسباب پردەدار دست قدرت اولا عقلڭ نظرندە. توحید و جلال ایستركە، اسباب اللرینی چكسینلر تأثیر حقیقیدن.

[تنبیه]

آرقداش، توحید ایكی چشید اولور:

(بریسی) عامیانە توحیددركە، "اللّٰهڭ شریكی یوق و بو كائنات اونڭ ملكیدر" دیر. بو قسم توحید صاحبلرینڭ فكرجە غفلت و ضلالتە دوشمەلری قورقوسی واردر.

(ایكنجیسی) حقیقی توحیددركە، "اللّٰه بردر. ملك اونڭدر. وجود اونڭدر. هر شی اونڭدر" دیر. لا یتزلزل بر اعتقادە صاحبدرلر. بو قسم توحید صاحبلری، هر شیئڭ اوستندە جناب حقّڭ سكّەسنی كورور. و هر شیئڭ جبهەسندە بولونان مهرینی و طامغەسنی اوقور. و بو سایەدە حضورٖی بر توحید ملكەسنڭ مالكی اولورلركە، ضلالت و اوهامڭ تعرّضندن قورتولورلر. قرآن حكیمدن استفادە ایتدیگمز (ایكنجی قسم توحیدڭ) برقاچ مرتبەلرینی (برقاچ لمعە) ضمنندە ایضاح ایدەجگز.

[برنجی لمعە] باقیڭز، هر بر مصنوعڭ یوزندە اویلە بر سكّە واردركە، آنجق هر شیئی خلق ایدن خالقە مخصوصدر. و هر بر مخلوقڭ جبهەسنە اویلە بر خاتم اورولمشدركە، هر شیئی یاپان صانعدن ماعدا كیمسەدە او خاتم بولونماز. و قدرتڭ نشر ایتدیگی مكتوبلردن هر بر مكتوبڭ آخرندە، قابل تقلید اولمایان اویلە بر طرّە واردركە، آنجق او طرّەلر سلطان ازل و ابدە خاصدر.

او كبی سكّەلردن یالڭز حیات اوزرندە پارلایان سكّۀ اعجازە باقیڭزكە: حیات ایلە، بر شیدن چوق شیلر حصولە كلیر، ایجاد ایدیلیر. و پك چوق شیلر دخی بر شیء واحدە امر ربّانیلە انقلاب ایدر. مثلا صو، بر شیءٖ واحد ایكن پك چوق عضولرە، جهازلرە اللّٰهڭ اذنیلە منشأ اولور، ایجاد ایدیلیر. و معدەیە كیرن پك چوق مختلف ییمكلردن و میوەلردن خالق تعالی تك بر جسمی ایجاد ایدر.

ایشتە قلب، عقل، شعور صاحبی اولان بر آدم بو جهتی دوشونورسە آڭلاركە، بر شیدن چوق شیلری ایجاد ایدوب چیقارتمق و چوق شیلری بر شیئە تحویل ایتمك، آنجق هر شیئی خلق ایدن و هر شیئی یاپان صانعە مخصوص بر سكّەدر.

[ایكنجی لمعە] صاییسز خاتملردن جانلی مخلوقاتە وضع ایدیلن حیات خاتمنە باقیڭز. اوت، جانلی بر مخلوق، جامعیّتی اعتباریلە كائناتە كوچك بر مثالدر. شجرۀ عالمە كوزل و طاتلی بر میوەدر. كَوْنُ و وجودە بر نُوَەدر. جناب حق او نوەدە پك چوق عالملرڭ اورنكلرینی درج ایتمشدر. صانكە او ذی حیات، غایت حكیمانە معیّن نظاملرلە بتون وجودلردن صاغیلمش بر قطرە ویا بر نقطەدر.

بو اعتبارلە بر ذی حیاتی خلق ایتمك، آنجق بتون كائناتی ید تصرّفنە آلان جناب حقّە مخصوصدر. و اوندن ماعدا هیچ بر شیئە اسناد ایدیلەمز.

اوت، عقلی بوزولمایان بر شخص، تأمّلنڭ نتیجەسندە آڭلاركە، مثلا بال آریسنی پك چوق شیلرە فهرست یاپان و كتاب كائناتڭ اكثر مسائلنی انسانڭ ماهیتندە یازان و اینجیر نوەسندە اینجیر آغاجنڭ پروغرامنی درج ایدن و انسانڭ قلبنی بیڭلرلە عالملرە اورنك و پنجرە یاپان و بشرڭ قوّۀ حافظەسندە تاریخ حیاتنی تعلّقاتیلە برابر یازان، آنجق و آنجق هر شیئی یاراتان خالق اولابیلیر. و بویلە بر تصرّف، یالڭز و یالڭز ربّ العالمینە مخصوص بر خاتمدر.

[اوچنجی لمعە] جناب حقّڭ جانلی مخلوقاتە باصدیغی احیا خاتمنڭ غیر متناهی نقش و كیفیتلرندن بر نمونەسنی كوسترەجگز. شویلەكە:

ناصلكە صویڭ قطرەلرندن و شیشەنڭ پارچەلرندن طوت، تا سیّار ییلدیزلرە قدر شفّاف ویا شفّاف كبی هر شیدە شمسڭ جلوەلرندن شمسە مخصوص بر طرّە، بر جلوە بولونور.

كذالك، شمس ازلینڭ دە بتون جانلی مخلوقاتدە "احیا و نفخ حیات جهتیلە" بر تجلّئ احدیّتی واردركە، بتون اسباب اقتدار و اختیار صاحبی اولدقلری فرض ایدیلسە دخی، او سكّەنڭ نە مثلنی و نە دە تقلیدینی، نە منفردًا و نە دە مجتمعًا یاپمقدن عاجزدرلر.

بوڭا بناءً، شفّاف شیلردە كورونن او تمثاللر شمسڭ تمثالی اولوب، شمسدن او شفّاف شیلرە انعكاس ایتمش اولدقلرینە حكم ایدیلمدیگی تقدیردە، او صاییسز قطرەلرڭ و ذرّەلرڭ هر بریسندە حقیقی بر شمسڭ مادّەسیلە بولوندیغنە حكم ایتمك لازم كلیر.