[اون اوچنجی مكتوب]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلٰی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدٰی وَالْمَلَامُ عَلٰی مَنِ اتَّبَعَ الْهَوٰی

عزیز قرداشلرم،

حال و استراحتمی و وثیقە ایچون عدم مراجعتمی و حال عالم سیاستنە قارشو لاقیدلغمی پك چوق صورییورسڭز. شو سؤآللریڭز چوق تكرّر ایتدیگندن، هم معنًا دە بندن صورولدیغندن، شو اوچ سؤٓالە یڭی سعید دگل، بلكە اسكی سعید لسانیلە جواب ویرمگە مجبور اولدم.

[برنجی سؤٓالڭز] استراحتڭ ناصل؟ حالڭ نەدر؟ [الجواب] جناب ارحم الرّاحمینە یوز بیڭ شكر ایدییورمكە، اهل دنیانڭ بڭا ایتدیگی انواع ظلمی، انواع رحمتە چویردی. شویلەكە:

سیاستی ترك و دنیادن تجرّد ایدرك بر طاغڭ مغارەسندە آخرتی دوشونمكدە ایكن، اهل دنیا ظلمًا بنی اورادن چیقاروب نفی ایتدیلر. خالق رحیم و حكیم، او نفیی بڭا بر رحمتە چویردی. امنیّتسز و اخلاصی بوزاجق اسبابە معروض او طاغدەكی انزوایی، امنیّتلی، اخلاصلی، بارلە طاغلرندەكی خلوتە چویردی. روسیەدە اسارتدە ایكن نیت ایتدم و نیاز ایتدمكە، آخر عمرمدە بر مغارەیە چكیلەیم. ارحم الرّاحمین بڭا بارلەیی، او مغارە یاپدی. مغارە فائدەسنی ویردی. فقط صیقینتیلی مغارە زحمتنی ضعیف وجودیمە یوكلەمدی. یالڭز بارلەدە، ایكی اوچ آدمدە بر وهّاملق واردی. او وهّاملق سببیلە بڭا اذیت ویریلدی. حتّی او دوستلرم، كویا استراحتمی دوشونویورلر. حالبوكە او وهّاملق سببیلە هم قلبمە، هم قرآنڭ خدمتنە ضرر ویردیلر.

هم اهل دنیا بتون منفیلرە وثیقە ویردیگی و جانیلری حپسدن چیقاروب عفو ایتدكلری حالدە، بڭا ظلم اولارق ویرمدیلر. بنم ربّ رحیمم، بنی قرآنڭ خدمتندە زیادە استخدام ایتمك و سوزلر نامیلە انوار قرآنیەیی بڭا فضلە یازدیرمق ایچون، دغدغەسز بر صورتدە بنی شو غربتدە بیراقوب، بر بیوك مرحمتە چویردی. هم اهل دنیا دنیالرینە قاریشابیلەجك بتون نفوذلی و قوّتلی رؤسالری و شیخلری، قصبەلردە و

شهرلردە بیراقوب اقربالریلە برابر هركسلە كوروشمەیە اذن ویردكلری حالدە، بنی ظلمًا تجرید ایتدی. بر كویە كوندردی. هیچ اقربا و همشهریلریمی، بر ایكی دانەسی مستثنا اولمق اوزرە، یانمە كلمەیە اذن ویرمدی. بنم خالق رحیمم، او تجریدی بنم حقّمدە بر عظیم رحمتە چویردی. ذهنمی صافی بیراقوب، غِلّ و غِشْدن آزادە اولارق قرآن حكیمڭ فیضنی، اولدیغی كبی آلمەیە وسیلە ایتدی. هم اهل دنیا بدایتدە ایكی سنە ظرفندە ایكی عادی مكتوب یازدیغمی چوق كوردی. حتّی شیمدی بیلە اون ویا یگرمی كوندە ویا بر آیدە بر ایكی مسافرڭ صرف آخرت ایچون یانمە كلمەسنی خوش كورمدیلر. بڭا ظلم ایتدیلر. بنم ربّ رحیمم و خالق حكیمم، او ظلمی بڭا مرحمتە چویردیكە، طقسان سنە معنوی بر عمری قزاندیراجق شو شهور ثلاثەدە، بنی بر خلوت مرغوبەیە و بر عزلت مقبولەیە قویمغە چویردی. الحمد للّٰە علی كلّ حال. ایشتە، حال و استراحتم بویلە.

[ایكنجی سؤٓالڭز] نەدن وثیقە آلمق ایچون مراجعت ایتمییورسڭ؟ [الجواب] شو مسئلەدە بن قدرڭ محكومی یم. اهل دنیانڭ محكومی دگلم. قدرە مراجعت ایدییورم. نە وقت اذن ویررسە، رزقمی بورادن نە وقت كسرسە، او وقت كیدرم. شو معنانڭ حقیقتی شودركە، باشە كلن هر ایشتە ایكی سبب وار: بری ظاهری، دیگری حقیقی. اهل دنیا ظاهری بر سبب اولدی، بنی بورایە كتیردی. قدر الٰهی ایسە سبب حقیقیدر. بنی بو انزوایە محكوم ایتدی. سبب ظاهری ظلم ایتدی. سبب حقیقی ایسە عدالت ایتدی. ظاهریسی شویلە دوشوندی: شو آدم زیادەسیلە علمە و دینە خدمت ایدر. بلكە دنیامزە قاریشیر احتمالیلە بنی نفی ایدوب، اوچ جهتلە قاتمرلی بر ظلم ایتدی. قدر الٰهی ایسە، بنم ایچون كوردیكە، حقّیلە و اخلاصلە علمە و دینە خدمت ایدەمییورم. بنی بو نفیە محكوم ایتدی. اونلرڭ بو قاتمرلی ظلمنی مضاعف بر رحمتە چویردی. مادامكە نفیمدە قدر حاكمدر. و او قدر عادلدر. اوڭا مراجعت ایدرم. ظاهری سبب ایسە، ذاتًا بهانە نوعندن بر شیلری وار. دیمك اونلرە مراجعت معناسزدر. اگر اونلرڭ ألندە بر حق ویا قوّتلی بر اسباب بولونسە ایدی، او وقت اونلرە قارشو دە مراجعت اولونوردی.

باشلرینی ییسین، دنیالرینی تمامًا بیراقدیغم و آیاقلرینە طولاشسین، سیاستلرینی بوس بتون ترك ایتدیگم حالدە، دوشوندكلری بهانەلر، اوهاملر، البتە اصلسز اولدیغندن، اونلرە مراجعتلە او اوهاملرە

بر حقیقت ویرمك ایستەمییورم. اگر اوچلری اجنبی ألندە اولان دنیا سیاستنە قاریشمق ایچون بر اشتهام اولسەیدی، دگل سكز سنە، بلكە سكز ساعت قالمایاجق، ترشّح ایدەجكدی. كندینی كوسترەجكدی. حالبوكە سكز سنەدر بر تك غزتە اوقومق آرزوم اولمدی و اوقومدم. درت سنەدر بورادە تحت نظارتدە بولونویورم. هیچ بر ترشّح كورونمدی. دیمك قرآن حكیمڭ خدمتنڭ بتون سیاستلرڭ فوقندە بر علویتی واركە، چوغی یالانجیلقدن عبارت اولان دنیا سیاستنە تنزلە میدان ویرمییور.

عدم مراجعتمڭ ایكنجی سببی شودركە: حقسزلغی حق ظن ایدن آدملرە قارشو حق دعوا ایتمك، بر نوع حقسزلقدر. بو نوع حقسزلغی ارتكاب ایتمك ایستەمم.

[اوچنجی سؤٓالڭز] دنیانڭ سیاستنە قارشو نە ایچون بو قدر لاقیدسڭ؟ بو قدر صفحات عالمە قارشو طوریڭی هیچ بوزمییورسڭ. بو صفحاتی خوشمی كورییورسڭ؟ ویاخود قورقویورمیسڭكە سكوت ایدییورسڭ؟

[الجواب] قرآن حكیمڭ خدمتی، بنی شدّتلی بر صورتدە سیاست عالمندن منع ایتدی. حتّی دوشونمەسنی دە بڭا اونوتدیردی. یوقسە بتون سركذشت حیاتم شاهددركە، حق كوردیگم مسلكدە كیتمگە قارشو، قورقو ألمی طوتوب منع ایدەمەمش و ایدەمییور. هم نەدن قورقوم اولاجق؟ دنیا ایلە، اجلمدن باشقە بر علاقەم یوق. چولوق چوجوغمی دوشونەجگم یوق. مالمی دوشونەجگم یوق. خاندانمڭ شرفنی دوشونەجگم یوق. ریاكار بر شهرت كاذبەدن عبارت اولان شان و شرف دنیویّەنڭ محافظەسنە دگل، قیریلمەسنە یاردیم ایدنە رحمت! قالدی اجلم. او، خالق ذوالجلالڭ الندەدر. كیمڭ حدّی واركە، وقتی كلمدن اوڭا ایلیشسین. ذاتًا عزّتلە موتی، ذلّتلە حیاتە ترجیح ایدنلردنز. اسكی سعید كبی بریسی شویلە دیمش: (وَنَحْنُ اُنَاسٌ لَا تَوَسُّطَ بَیْنَنَا لَنَا الصَّدْرُ دُونَ الْعَالَمٖینَاَوِ الْقَبْرُ) بلكە خدمت قرآن، بنی حیات اجتماعیۀ سیاسیۀ بشریّەیی دوشونمكدن منع ایدییور. شویلەكە:

حیات بشریە بر یولجیلقدر. شو زماندە قرآنڭ نوریلە كوردمكە، او یول بر باتاقلغە كیردی، ملوّث و عفونتلی بر چامور ایچندە قافلۀ بشر دوشە قالقا كیدییور. بر قسمی سلامتلی بر یولدە كیدر.

بر قسمی ممكن اولدیغی قدر چاموردن، باتاقلقدن قورتولمق ایچون بعض واسطەلری بولمش. بر قسم اكثری او عفونتلی، پیس، چامورلی باتاقلق ایچندە، قراڭلقدە كیدییور. یوزدە یگرمیسی سرخوشلق سببیلە او پیس چاموری، مسك و عنبر ظن ایدرك یوزینە، كوزینە بولاشدیرییور. دوشەرك قالقارق كیدر، تا بوغولور. یوزدە سكسانی ایسە، باتاقلغی آڭلار. عفونتلی، پیس اولدیغنی حسّ ایدر. فقط متحیّردرلر. سلامتلی یولی كورەمییورلر.

ایشتە بونلرە قارشو ایكی چارە وار. بریسی، طوپوز ایلە او سرخوش یگرمیسنی آییلتمقدر. ایكنجیسی، بر نور كوسترمكلە متحیّرلرە سلامت یولنی ارائە ایتمكدر. بن باقییورمكە، یگرمی یە قارشو سكسان آدم ألندە طوپوز طوتویور. حالبوكە او بیچارە و متحیّر اولان سكسانە قارشو حقّیلە نور كوستریلمەیور. كوستریلسە دە، بر ألندە هم صوپە، هم نور اولدیغی ایچون امنیّتسز اولویور. متحیّر آدم، عجبا نورلە بنی جلب ایدوب، طوپوزلە دوگمكمی ایستەیور؟ دییە تلاش ایدر. هم دە بعضًا عارضەلرلە طوپوز قیریلدیغی وقت، نور دخی اوچار ویا سونر.

ایشتە او باتاقلق ایسە، غفلتكارانە و ضلالت پیشە اولان سفیهانە حیات اجتماعیۀ بشریەدر. او سرخوشلر، ضلالتلە تلذّذ ایدن متمرّدلردر. او متحیّر اولانلر، ضلالتدن نفرت ایدنلردر. فقط چیقامییورلر. قورتولمق ایستەیورلر، یول بولامییورلر. متحیّر انسانلردر. او طوپوزلر ایسە، سیاست جریانلریدر. او نورلر ایسە، حقائق قرآنیەدر. نورە قارشو غوغا ایدیلمز. اوڭا قارشو عداوت ایدیلمز. صرف شیطان رجیمدن باشقە اوندن نفرت ایدن اولماز. ایشتە بن دە نور قرآنی الدە طوتمق ایچون (اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّیْطَانِ وَمِنَ السِّیَاسَةِ) دییوب، سیاست طوپوزینی آتارق، ایكی ألم ایلە نورە صاریلدم. كوردمكە، سیاست جریانلرندە، هم موافقدە، هم مخالفدە او نورلرڭ عاشقلری وار. بتون سیاست جریانلرینڭ و طرفكیرلكلرڭ چوق فوقندە و اونلرڭ غرضكارانە تلقّیاتلرندن مبرّا و صافی اولان بر مقامدە ویریلن درس قرآن و كوستریلن انوار قرآنیەدن، هیچ بر طرف و هیچ بر قسم چكینمەمك و اتهام ایتمەمك كركدر. مگر دینسزلگی و زندقەیی سیاست ظن ایدوب، اوڭا طرفكیرلك ایدن انسان صورتندە شیطانلر اولا. ویا بشر قیافتندە حیوانلر اولا.

الحمد للّٰە سیاستدن تجرّد سببیلە، قرآنڭ الماس كبی حقیقتلرینی پروپاغاندۀ سیاست اتهامی آلتندە جام پارچەلرینڭ قیمتنە ایندیرمدم. بلكە كیتدكجە او الماسلر قیمتلرینی هر طائفەنڭ نظرندە پارلاق بر طرزدە زیادەلشدیرییور.

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذٖی هَدٰینَا لِهٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْ لَٓا اَنْ هَدٰینَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

س ع٭

[اون دردنجی مكتوب]

داها تألیف ایدیلمەمشدر.

[اون بشنجی مكتوب]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

عزیز قرداشم! سنڭ [برنجی سؤآلڭ كە]، صحابەلر نظر ولایتلە مفسدلری نەدن كشف ایدەمدیلر؟ تا خلفای راشدینڭ اوچنڭ شهادتنە نتیجە ویردی. حالبوكە كوچك صحابەلرە، بیوك ولیلردن داها بیوك دینیلییور. [الجواب] بوندە ایكی مقام وار.

[برنجی مقام] دقیق بر سرّ ولایتڭ بیانیلە سؤٓال حلّ ایدیلیر. شویلەكە: صحابەلرڭ ولایتی، ولایت كبرا دینیلن، وراثت نبوّتدن كلن، برزخ طریقنە اوغرامایارق طوغریدن طوغری یە ظاهردن حقیقتە كچوب اقربیت الٰهیّەنڭ انكشافنە باقان بر ولایتدركە، او ولایت یولی غایت قیصە اولدیغی حالدە، غایت یوكسكدر. خارقەلری آز، فقط مزیّاتی چوقدر. كشف و كرامات اورادە آز كورونور. هم اولیانڭ كرامتلری ایسە، اكثریسی اختیاری دگل. اوممادیغی یردن اكرام الٰهی اولارق بر خارقە اوندن ظهور ایدر. بو كشف و كرامتلرڭ

اكثریسی دە، سیر و سلوك زمانندە طریقت برزخندن كچدكلری وقت، عادی بشریتدن بر درجە تجرّد ایتدكلرندن، خلاف عادت حالاتە مظهر اولورلر. صحابەلر ایسە، صحبت نبوّتڭ انعكاسیلە و انجذابیلە و اكسیریلە طریقتدەكی سیر و سلوك دائرۀ عظیمەنڭ طیّنە مجبور دگلدرلر. بر قدمدە و بر صحبتدە، ظاهردن حقیقتە كچەبیلیرلر. مثلا، ناصلكە دون كیجەكی لیلۀ قدرە اولاشمق ایچون ایكی یول وار. بری، بر سنە كزوب طولاشوب، تا او كیجەیە كلمكدر. بو قربیتی قزانمق ایچون بر سنە مسافەیی طی ایتمك لازم كلیر. شو ایسە اهل سلوكڭ مسلگیدركە، اهل طریقتڭ چوغی بونڭلە كیدر. ایكنجیسی، زمانلە مقیّد اولان جسم مادّی غلافندن صییریلوب تجرّدلە روحًا یوكسلوب، دون كیجەكی لیلۀ قدری اوبر كون لیلۀ عید ایلە برابر، بوكونكی كبی حاضر كورمكدر. چونكە روح، زمان ایلە مقیّد دگل. حسّیات انسانیە روح درجەسنە چیقدیغی وقت، او حاضر زمان كنیشلنیر. باشقەلرینە نسبتًا ماضی و مستقبل اولان وقتلر، اوڭا نسبتًا حاضر حكمندەدر.

ایشتە بو تمثیلە كورە، دون كیجەكی لیلۀ قدرە كچمك ایچون، مرتبۀ روحە چیقوب ماضی یی حاضر درجەسندە كورمكدر. شو سرّ غامضڭ اساسی اقربیت الٰهیّەنڭ انكشافیدر. مثلا، كونش بزە یاقیندر. چونكە ضیاسی، حرارتی و مثالی آیینەمزدە و المزدەدر. فقط بز اوندن اوزاغز. اگر بز نورانیت نقطەسندە اونڭ اقربیّتنی حس ایتسەك، آینەمزدەكی مثالی اولان تمثالنە مناسبتمزی آڭلاسەق، او واسطە ایلە اونی طانیسەق، ضیاسی، حرارتی، هیئتی نە اولدیغنی بیلسەك، اونڭ اقربیتی بزە انكشاف ایدر. و یاقینمزدە اونی طانییوب مناسبتدار اولورز. اگر بز بعدیتمز نقطۀ نظرندن اوڭا یاقینلاشمق و طانیمق ایستەسەك، پك چوق سیر فكری یە و سلوك عقلی یە مجبور اولورزكە، قوانین فنّیە ایلە فكرًا سماواتە چیقوب سمادەكی كونشی تصوّر ایدرك، صوڭرە ماهیّتندەكی ضیا و حرارتی و ضیاسندەكی الوان سبعەیی، اوزون اوزادی یە تدقیقات فنّیە ایلە آڭلادقدن صوڭرە، برنجی آدمڭ كندی آیینەسندە آز بر تفكّر ایلە الدە ایتدیگی قربیت معنویەیی آنجق الدە ایدەبیلیرز.

ایشتە شو تمثیل كبی، نبوّت و وراثت نبوّتدەكی ولایت، سرّ اقربیّتڭ انكشافنە باقار. ولایت سائرە ایسە، اكثری قربیت اساسی اوزرینە كیدر. بر چوق مراتبدە سیر و سلوكە مجبور اولور.

[ایكنجی مقام] او حادثاتە سببیت ویرن و فسادی چویرن برقاچ یهودیدن عبارت دگلدركە، اونلری كشف ایتمكلە فسادڭ اوڭی آلینسین. چونكە پك چوق مختلف ملّتلرڭ اسلامیتە كیرمەلریلە، بربرینە ضد و مخالف چوق جریانلر و افكار قاریشدی. باخصوص، بعضیلرڭ غرور ملّیلری حضرت عمرڭؓ ضربەلریلە دهشتلی یارەلاندیغندن، سجیّةً انتقامە فرصت بكلرلردی. چونكە اونلرڭ هم اسكی دینی ابطال ایدیلمش. هم مدار شرفی اولان اسكی حكومتی و سلطنتی تخریب ایدیلمش. انتقامنی بیلەرك ویا بیلمەیەرك حاكمیت اسلامیەدن آلمەیە حسًّا طرفدار بر صورت آلمش. اونڭ ایچون یهودی كبی ذكی و دسّاس بر قسم منافقلر، او حالت اجتماعیەدن استفادە ایتدیلر دینیلمش. دیمك او حادثاتڭ اوڭنی آلمق، او وقتدەكی حیات اجتماعیەیی و مختلف افكاری اصلاح ایلە اولوردی. یوقسە بر ایكی مفسدڭ كشف ایدیلمسیلە اولمازدی.

اگر دینیلسە: حضرت عمرڭؓ منبر اوستندە، بر آیلق مسافەدە بولونان ساریە نامندەكی بر قومانداننە (یَا سَارِیَةُ اَلْجَبَلَ اَلْجَبَلَ) دییوب، ساریەیە ایشیتدیروب، سَوْقُ الْجَیشْ نقطەسندن ظفرینە سببیت ویرن كرامتكارانە قوماندەسی نە درجە كسكین نظرلی اولدیغنی كوستردیگی حالدە، نەدن یانندەكی قاتلی فٖیرُوزی او كسكین نظر ولایتیلە كورمدی؟ [الجواب] حضرت یعقوب علیە السّلامڭ ویردیگی جواب ایلە جواب ویررز. [حاشیە]یعنی حضرت یعقوبدنؑ صورولمشكە: نە ایچون مصردن كلن كوملگنڭ قوقوسنی ایشیتدڭ دە، یاقینڭدە بولونان كنعان قویوسندەكی یوسفی كورمدڭ؟ جوابًا دیمشكە: بزم حالمز شیمشكلر كبیدر. بعضًا كورونور، بعضًا صاقلانیر. بعض وقت اولوركە، اڭ یوكسك موقعدە اوتوروب، هر طرفی كورویورز كبی اولورز. بعض وقتدە دە آیاغمزڭ اوستنی كورەمییورز.

[الحاصل] انسان هر نە قدر فاعل مختار ایسە دە، فقط [وَمَا تَشَٓاؤُنَ اِلَّٓا اَنْ یَشَٓاءَ اللّٰهُ] سرّنجە، مشیئت الٰهیّە اصلدر. قدر حاكمدر. مشیئت الٰهیّە مشیئت انسانیەیی كری ویرر.

[اِذَا جَٓاءَ الْقَدَرُ عَمِیَ الْبَصَرُ] حكمنی اجرا ایدر. قدر سویلەسە، اقتدار بشر قونوشماز، اختیار جزؤی صوصار.

[ایكنجی سؤٓالڭزڭ مأٓلی] حضرت علیؓ زمانندە باشلایان محاربەلرڭ ماهیّتی نەدر؟ محاربلرە و او حربدە ئولن و ئولدیرنلرە نە نام ویرەبیلیرز؟

[الجواب] جمل وقعەسی دینیلن حضرت علی ایلە حضرت طَلْحَە و حضرت زُبَیْرْ و عائشۀ صدّیقە رضی اللّٰە تعالی عنهم اجمعین آراسندە اولان محاربە، عدالت محضە ایلە عدالت اضافیەنڭ مجادلەسیدر. شویلەكە: حضرت علیؓ عدالت محضەیی اساس ایدوب شیخین زمانندەكی كبی، او اساس اوزرینە كیتمك ایچون اجتهاد ایتمش. معارضلری ایسە، شیخین زمانندەكی صفوت اسلامیّە عدالت محضەیە مساعد ایدی. فقط مرور زمانلە اسلامیتلری ضعیف مختلف اقوام حیات اجتماعیۀ اسلامیەیە كیردكلری ایچون، عدالت محضەنڭ تطبیقاتی چوق مشكل اولدیغندن، (اهون الشری اختیار) دینیلن عدالت نسبیە اساسی اوزرینە اجتهاد ایتدیلر. مناقشۀ اجتهادیّە سیاستە كیردیگی ایچون محاربەیی انتاج ایتمشدر. مادام صرف للّٰه ایچون و اسلامیتڭ منافعی ایچون اجتهاد ایدیلمش. و اجتهاددن محاربە تولّد ایتمش. البتە هم قاتل، هم مقتول، ایكیسی دە اهل جنّتدر. ایكیسی دە اهل ثوابدر، دییەبیلیرز. هر نە قدر حضرت علینڭؓ اجتهادی مصیب.. و مقابلندەكیلرڭ خطا ایسە دە، یینە عذابە مستحق دگللر. چونكە اجتهاد ایدن حقّی بولسە، ایكی ثواب وار. بولمازسە، بر نوع عبادت اولان اجتهاد ثوابی اولارق بر ثواب آلیر. خطاسندن معذوردر. بزدە غایت مشهور و سوزی حجّت بر ذات محقّق كردجە دیمشكە: (ژِشَرِّ صَحَابَانْ مَكَە قَالُ و قٖیلْ) (لَوْرَا جَنَّتٖینَ قَاتِلُ هَمْ قَتٖیلْ) یعنی صحابەلرڭ محاربەسندە قیل و قال ایتمە. چونكە هم قاتل و هم مقتول، ایكیسی دە اهل جنّتدرلر.

عدالت محضە ایلە عدالت اضافیەنڭ ایضاحی شودركە: (اَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ... فَكَاَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمٖیعًا) الٓخرە.. آیتڭ معنای اشاریسیلە، بر معصومڭ حقّی، بتون خلق ایچون دخی ابطال ایدیلمز. بر فرد دخی عمومڭ سلامتی ایچون فدا ایدیلمز. جناب حقّڭ نظر مرحمتندە حق حقدر. كوچگنە بیوگنە باقیلماز.

كوچك، بیوك ایچون ابطال ایدیلمز. بر جماعتڭ سلامتی ایچون، بر فردڭ رضاسی بولونمدن، حیاتی و حقّی فدا ایدیلمز. حمیّت نامنە رضاسی ایلە اولسە، او باشقە مسئلەدر.

عدالت اضافیە ایسە، كلّڭ سلامتی ایچون جزئی فدا ایدر. جماعت ایچون فردڭ حقّنی نظرە آلماز. (اهون الشر ) دییە بر نوع عدالت اضافیەیی یاپمغە چالیشیر. فقط عدالت محضە قابل تطبیق ایسە، عدالت اضافیەیە كیدیلمز. كیدیلسە ظلمدر.

ایشتە امام علی رضی اللّٰه عنه، عدالت محضەیی شیخین زمانندەكی كبی قابل تطبیقدر دییوب، خلافت اسلامیەیی او اساس اوزرینە بنا ایدییوردی. مقابللری و معارضلری ایسە، قابل تطبیق دگل، چوق مشكلاتی وار دییە، عدالت اضافیە اوزرینە اجتهاد ایتمشلر. تاریخڭ كوستردیگی سائر اسباب ایسە، حقیقی سبب دگللر، بهانەلردر.

اگر دیسەڭ: خلافت اسلامیە نقطەسندە امام علینڭؓ فوق العادە اقتداری، خارق العادە ذكاسی و یوكسك لیاقتیلە برابر، سلفلرینە نسبتًا موفّقیّتسزلگی نەدندر؟

[الجواب] او مبارك ذات، سیاست و سلطنتدن زیادە، داها چوق مهم باشقە وظیفەلرە لایق ایدی. اگر تام موفّقیت سیاسیّە و تمام سلطنت اولسە ایدی، شاە ولایت عنوان معنیدارینی بحقٍّ قزانامایاجقدی. حالبوكە ظاهری و سیاسی خلافتڭ پك چوق فوقندە معنوی بر سلطنت قزاندی. و استاد كلّ حكمنە كچدی. حتّی قیامتە قدر سلطنت معنویسی باقی قالدی.

امّا حضرت امام علینڭؓ وقعۀ صفّیندە حضرت معاویەنڭؓ طرفدارلری ایلە محاربەسی ایسە، خلافت و سلطنتڭ محاربەسیدر. یعنی حضرت امام علیؓ، احكام دینی و حقائق اسلامیەیی و آخرتی اساس طوتوب، سلطنتڭ بر قسم قانونلرینی و سیاستڭ مرحمتسز مقتضیاتلرینی اونلرە فدا ایدییوردی.

حضرت معاویەؓ و طرفدارلری ایسە، حیات اجتماعیۀ اسلامیەیی سلطنت سیاستلریلە تقویە ایتمك ایچون عزیمتی بیراقوب رخصتی التزام ایتدیلر. سیاست عالمندە كندیلرینی مجبور ظن ایدوب رخصتی ترجیح ایتدیلر. خطایە دوشدیلر.

امّا حضرت حسنؓ و حسینڭؓ امویلرە قارشو مجادلەلری ایسە، دین و ملّیت محاربەسی ایدی. یعنی امویلر، دولت اسلامیەیی عرب ملّیتی اوزرینە استناد ایتدیروب، رابطۀ اسلامیتی رابطۀ ملّیتدن كری بیراقدقلرندن، ایكی جهتلە ضرر ویردیلر. بریسی، ملل سائرەیی رنجیدە ایدرك توحیش ایتدیلر. دیگری، عنصریّت و ملّیت اساسلری عدالتی و حقّی تعقیب ایتمدیگندن ظلم ایدر، عدالت اوزرینە كیتمز. چونكە عنصریتپرور بر حاكم، ملّتداشنی ترجیح ایدر. عدالت ایدەمز. [اَلْاِسْلَامِیَّةُ جَبَّتِ الْعَصَبِیَّةَ الْجَاهِلِیَّةَ لَا فَرْقَ بَیْنَ عَبْدٍ حَبَشِیٍّ وَسَیِّدٍ قُرَیْشِیٍّ اِذَٓا اَسْلَمَا] فرمان قطعیسی ایلە، رابطۀ دینیە یرینە رابطۀ ملّیە اقامە ایدیلمز. ایدیلسە عدالت ایدیلمز. حقّانیت كیدر. ایشتە حضرت حسین، رابطۀ دینیّەیی اساس طوتوب، مُحِقْ اولارق اونلرە قارشو مجادلە ایتمش. تا مقام شهادتی احراز ایتمش.

اگر دینیلسە: بو قدر حقلی و حقیقتلی اولدیغی حالدە نەدن موفّق اولمدی؟ هم نەدن قدر الٰهی و رحمت الٰهیە اونلرڭ فجیع بر عاقبتە اوغرامەسنە مساعدە ایتمش؟ [الجواب] حضرت حسینڭ یاقین طرفدارلری دگل، فقط جماعتنە التحاق ایدن سائر ملّتلردە، یارەلانمش غرور ملّیلری جهتیلە، عرب ملّتنە قارشو بر فكر انتقام بولونمسی، حضرت حسین و طرفدارلرینڭ صافی و پارلاق مسلكلرینە خلل ویروب، مغلوبیّتلرینە سبب اولمش. امّا قدر نقطۀ نظرندە فجیع عاقبتڭ حكمتی ایسە، حسن و حسین و اونلرڭ خاندانلری و نسللری، معنوی بر سلطنتە نامزد ایدیلر. دنیا سلطنتی ایلە معنوی سلطنتڭ جمعی غایت مشكلدر. اونڭ ایچون اونلری دنیادن كوسدیردی. دنیانڭ چركین یوزینی كوستردی. تا قلبًا دنیایە قارشو علاقەلری قالماسین. اونلرڭ اللری موقّت و صوری بر سلطنتدن چكیلدی. فقط پارلاق و دائمی بر سلطنت معنویەیە تعیین ایدیلدیلر. عادی والیلر یرینە، اولیا اقطابلرینە مرجع اولدیلر.

[اوچنجی سؤٓالڭز] او مبارك ذاتلرڭ باشنە كلن او فجیع غدّارانە معاملەنڭ حكمتی نەدر؟ دییورسڭز. [الجواب] سابقًا بیان ایتدیگمز كبی، حضرت حسینڭ معارضلری اولان امویلر سلطنتندە، مرحمتسز غدرە سببیت ویرەجك (اوچ اساس) واردی. (بریسی: ) مرحمتسز سیاستڭ بر دستوری اولان،

حكومتڭ سلامتی و آسایشڭ دوامی ایچون اشخاص فدا ایدیلیر. (ایكنجیسی: ) اونلرڭ سلطنتی عنصریّت و ملّیتە استناد ایتدیگی ایچون، ملّیتڭ غدّارانە بر دستوری اولان، ملّتڭ سلامتی ایچون هر شی فدا ایدیلیر. (اوچنجیسی: ) امویلرڭ هاشمیلرە قارشو عنعنەسندەكی رقابت طماری، یزید كبی بعضیلردە بولوندیغی ایچون، شفقتسز بر غدرە قابلیت كوسترمشدی.

(دردنجی بر سبب دە) حضرت حسینڭ طرفدارلرندە بولونویوردیكە، امویلرڭ عرب ملّیتنی اساس طوتوب سائر ملّتلرڭ افرادینە ممالیك تعبیر ایدرك كولە نظریلە باقمەلری و غرور ملّیەلرینی قیرمەلری یوزندن، ملل سائرە حضرت حسینڭ جماعتنە انتقامكارانە و مشوّش بر نیت ایلە التحاق ایتدكلرندن، امویلرڭ عصبیّت ملّیەلرینە فضلە طوقونمش، غایت غدّارانە و مرحمتسزجەسنە مشهور فاجعەیە سببیت ویرمشلردر.

مذكور درت اسباب، ظاهریدر. قدر نقطەسندن باقیلدیغی وقت، حضرت حسین و اقرباسنە، او فاجعە سببیلە حاصل اولان نتائج اخرویە و سلطنت روحانیە و ترقّیات معنویە، او قدر قیمتداردركە، او فاجعە ایلە چكدكلری زحمت، غایت قولای و اوجوز دوشر. ناصلكە بر نفر، بر ساعت اشكنجە آلتندە شهید ایدیلسە، اویلە بر مرتبەیی بولوركە، اون سنە باشقەسی چالیشسە، آنجق او مرتبەیی بولور. اگر او نفر شهید اولدقدن صوڭرە اوڭا صورولابیلسە، آز بر شی ایلە پك چوق شیلر قزاندم دییەجكدر.

[دردنجی سؤٓالڭزڭ مأٓلی] آخر زماندە حضرت عیسی علیە السّلام دجّالی ئولدیردكدن صوڭرە، انسانلر اكثریتلە دین حقّە كیررلر. حالبوكە روایتلردە كلمشدركە: یر یوزندە اللّٰه اللّٰه دیینلر بولوندقجە، قیامت قوپماز. بویلە عمومیتلە ایمانە كلدكدن صوڭرە ناصل عمومیتلە كفرە كیدرلر؟

[الجواب] حدیث صحیحدە روایت ایدیلن، حضرت عیسی علیە السّلامڭ كلەجگنی و شریعت اسلامیە ایلە عمل ایدەجگنی، دجّالی ئولدیرەجگنی، ایمانی ضعیف اولانلر استبعاد ایدییورلر. اونڭ حقیقتی ایضاح ایدیلسە، هیچ استبعاد یری قالماز. شویلەكە: او حدیثڭ و سفیان و مهدی حقّندەكی حدیثلرڭ افادە ایتدكلری معنا بودركە:

آخر زماندە دینسزلگڭ ایكی جریانی قوّت بولاجق. بریسی، نفاق پردەسی آلتندە رسالت احمدیەییؐ انكار ایدەجك سفیان نامندە مدهش بر شخص، اهل نفاقڭ باشنە كچەجك، شریعت اسلامیەنڭ تخریبنە چالیشاجقدر. اوڭا قارشو آل بیت نبوینڭ سلسلۀ نورانیەسنە باغلانان اهل ولایت و اهل كمالڭ باشنە كچەجك آل بیتدن محمد مهدی اسمندە بر ذات نورانی، او سفیانڭ شخص معنویسی اولان جریان منافقانەیی ئولدیروب طاغیداجقدر.

ایكنجی جریان ایسە، طبیعیّون، مادّیون فلسفەسندن تولّد ایدن بر جریان نمرودانە، كیتدكجە آخر زماندە فلسفۀ مادّیە واسطەسیلە انتشار ایدرك قوّت بولوب، الوهیّتی انكار ایدەجك بر درجەیە كلیر. ناصل بر پادشاهی طانیمایان و اوردودەكی ضابطان و افراد اونڭ عسكرلری اولدیغنی قبول ایتمەین وحشی بر آدم، هركسە، هر عسكرە بر نوع پادشاهلق و بر كونا حاكمیت ویرر. اویلە دە، اللّٰهی انكار ایدن او جریان افرادلری، برر كوچك نمرود حكمندە نفسلرینە برر ربوبیّت ویرر. و اونلرڭ باشنە كچن اڭ بیوكلری، ایسپیرتیزمە و مانیەتیزمەنڭ حادثاتی نوعندن مدهش خارقەلرە مظهر اولان دجّال ایسە، داها ایلری كیدوب، جبّارانە صوری حكومتنی بر نوع ربوبیّت تصوّر ایدوب الوهیّتنی اعلان ایدر. بر سینگە مغلوب اولان و بر سینگڭ قنادینی بیلە ایجاد ایدەمەین عاجز بر انسانڭ الوهیّت دعوا ایتمسی، نە درجە احمقجەسنە بر مسخرەلق اولدیغی معلومدر.

ایشتە بویلە بر صیرەدە، او جریان پك قوّتلی كوروندیگی بر زماندە، حضرت عیسی علیە السّلامڭ شخصیت معنویەسندن عبارت اولان حقیقی عیسویلك دینی ظهور ایدەجك. یعنی رحمت الٰهیەنڭ سماسندن نزول ایدەجك. حال حاضر خریستیانلق دینی، او حقیقتە قارشو تصفّی ایدەجك. خرافاتدن و تحریفاتدن صییریلاجق. حقائق اسلامیە ایلە برلشەجك. معنًا خریستیانلق، بر نوع اسلامیتە انقلاب ایدەجكدر. و قرآنە اقتدا ایدرك، او عیسویلك شخص معنویسی تابع و اسلامیت متبوع مقامندە قالاجق. دین حق بو التحاق نتیجەسندە عظیم بر قوّت بولاجقدر.

دینسزلك جریاننە قارشو آیری آیری ایكن مغلوب اولان عیسویلك و اسلامیت، اتّحاد نتیجەسندە دینسزلك جریاننە غلبە ایدوب طاغیتاجق استعدادندە ایكن، عالم سماواتدە جسم بشریسیلە بولونان شخص عیسی علیە السّلام،

او دین حق جریاننڭ باشنە كچەجگنی، بر مخبر صادقؐ، بر قدیر كلّ شیئڭ وعدینە استناد ایدرك خبر ویرمشدر. مادام خبر ویرمش، حقدر. مادام قادر كلّ شیء وعد ایتمش، البتە یاپاجقدر.

اوت، هر وقت سماواتدن ملائكەلری یرە كوندرن و بعض وقتدە انسان صورتنە وضع ایدن، (حضرت جبریلڭؑ دِحْیَەؓ صورتنە كیرمسی كبی) و روحانیلری عالم ارواحدن كوندروب بشر صورتنە تمثّل ایتدیرن، حتّی ئولمش اولیالرڭ چوقلرینڭ ارواحلرینی جسد مثالیلە دنیایە كوندرن بر حكیم ذوالجلال، حضرت عیسی علیە السّلامی عیسی دیننە عائد اڭ مهم بر حسن خاتمەسی ایچون، دگل سمای دنیادە جسدیلە بولونان و حیاتدە اولان حضرت عیسیؑ، بلكە عالم آخرتڭ اڭ اوزاق كوشەسنە كیتسە ایدی و حقیقتًا ئولسە ایدی، یینە شویلە بر نتیجۀ عظیمە ایچون اوڭا یڭیدن جسد كییدیروب دنیایە كوندرمك، او حكیمڭ حكمتندن اوزاق دگل. بلكە اونڭ حكمتی اویلە اقتضا ایتدیگی ایچون وعد ایتمش. و وعد ایتدیگی ایچون البتە كوندرەجك.

حضرت عیسی علیە السّلام كلدیگی وقت، هركس اونڭ حقیقی عیسی اولدیغنی بیلمك لازم دگلدر. اونڭ مقرّب و خواصّی، نور ایمان ایلە اونی طانیرلر. یوقسە بداهت درجەسندە هركس اونی طانیمایاجقدر.

[سؤٓال] روایتلردە كلمشكە: دجّالڭ بر یالانجی جنّتی وار. كندینە تابع اولانلری اوڭا آتار. هم یالانجی بر جهنّمی وار. تابع اولمایانلری اوڭا آتار. حتّی او كندی مركبنی دە بر قولاغنی جنّت كبی، بر قولاغنی دە جهنّم كبی یاپمش. عظمت بدنیّەسی بو قدردر، شو قدردر، دییە تعریفات وار.

[الجواب] دجّالڭ شخص صوریسی انسان كبیدر. مغرور، فرعونلاشمش، اللّٰهی اونوتمش اولدیغندن، صوری، جبّارانە اولان حاكمیتنە الوهیّت نامنی ویرمش بر شیطان احمقدر. و بر انسان دسّاسدر. فقط شخص معنویسی اولان دینسزلك جریان عظیمی، پك جسیمدر. روایتلردە دجّالە عائد توصیفات مدهشە اوڭا اشارت ایدر. بر وقت ژاپونیەنڭ باش قومانداننڭ رسمی، بر آیاغی بحر محیطدە، دیگر آیاغی اون كونلك مسافەدەكی پُورْتْ آرْتُورْ قلعەسندە تصویر ایدیلمش. او كوچك ژاپون قومانداننڭ بو صورتدە تصویریلە، اوردوسنڭ شخص معنویسی كوستریلمش.

امّا دجّالڭ یالانجی جنّتی ایسە، مدنیتڭ جاذبەدار لهویّاتی و فانتازیەلریدر. مركبی ایسە، شمندوفر كبی بر واسطەدركە، بر باشندە آتش اوجاغی بولونور. كندینە تابع اولمایانلری بعضًا آتشە آتار. او مركبڭ بر قولاغی، یعنی دیگر باشی، جنّت كبی تفریش ایدیلمش، تابع اولانلری اورایە اوتورتور. ذاتًا سفیه و غدّار مدنیتڭ مهم بر مركبی اولان شمندوفر، اهل سفاهت و دنیا ایچون، یالانجی بر جنّت كتیریر. بیچارە اهل دیانت و اهل اسلام ایچون، مدنیّت ألندە جهنّم زبانیسی كبی تهلكە كتیریر. اسارت و سفالت آلتنە آتار.

ایشتە عیسویلگڭ دین حقیقیسی ظهور ایلە و اسلامیتە انقلاب ایتمەسیلە، چندان عالمدە اكثریت مطلقەیە نورینی نشر ایدر. فقط یینە قیامت قوپمەسنە یاقین، تكرار بر دینسزلك جریانی باش كوستریر. غلبە ایدر. و [اَلْحُكْمُ لِلْاَكْثَرِ] قاعدەسنجە، یر یوزندە اللّٰه اللّٰه دییەجك قالمایاجق. یعنی اهمّیتلی بر جماعت كرۀ ارضدە مهم بر موقعە صاحب اولاجق بر صورتدە اللّٰه اللّٰه دینیلمەیەجك دیمكدر. یوقسە اقلّیتدە قالان ویاخود مغلوب دوشن اهل حق، قیامتە قدر باقی قالاجق. یالڭز قیامتڭ قوپاجغی آنندە، قیامتڭ دهشتلرینی كورمەمك ایچون، بر اثر رحمت اولارق، اهل ایمانڭ روحلری داها اوّل قبض ایدیلەجك، قیامت كافرلرڭ باشنە قوپاجقدر.

[بشنجی سؤٓالڭزڭ مأٓلی] قیامتڭ حادثاتندن ارواح باقیە متأثّر اولاجقلرمی؟

[الجواب] درجاتلرینە كورە متأثّر اولاجقلر. ملائكەلرڭ تجلّیات قهریەدە كندیلرینە كورە متأثّر اولدقلری كبی متأثّر اولورلر. ناصلكە بر انسان، صیجاق بر یردە ایكن، خارجدە قار و تیپی ایچندە تیترەینلری كورسە، عقل و وجدان اعتباریلە متأثّر اولور.

اویلە دە، ذی شعور اولان ارواح باقیە، كائناتلە علاقەدار اولدقلری ایچون، كائناتڭ حادثات عظیمەسندن درجەلرینە كورە متأثّر اولمەلرینی.. اهل عذاب ایسە ألمكارانە، اهل سعادت ایسە حیرتكارانە، استغرابكارانە، بلكە بر جهتدە استبشاركارانە تأثّراتلری بولونمەسنی اشارات قرآنیە كوسترییور. زیرا قرآن حكیم، هر زمان