[اوتوز برنجی مكتوبڭ برنجی لمعەسی]

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

〚 فَنَادٰی فِی الظُّلُمَاتِ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّٖی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمٖینَ〛〚 اِذْ نَادٰی رَبَّهُٓ اَنّٖی مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرَّاحِمٖینَ〛〚 فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖیمِ〛

〚 حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖیلُ〛 [لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ الْعَلِیِّ الْعَظٖیمِ ]

(یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی ٭ یَا بَاقٖٓی اَنْتَ الْبَاقٖی)

اوتوز برنجی مكتوبڭ برنجی قسمنڭ، هر زمان، خصوصًا مغرب ایلە عشا اورتەسندە اوتوز اوچر دفعە اوقونمسی چوق فضیلتی بولونان مذكور كلمات مباركەنڭ هر برینڭ چوق انوارندن بر نورینی كوسترەجك (آلتی لمعە) در.

[برنجی لمعە]

حضرت یونس اِبْنِ مَتَّا عَلٰی نَبِیِّنَا و علیە الصّلاة والسّلامڭ مناجاتی، اڭ عظیم بر مناجاتدر و اڭ مهم بر وسیلۀ اجابۀ دعادر. حضرت یونس علیە السّلامڭ قصۀ مشهورەسنڭ خلاصەسی: دڭزە آتیلمش، بیوك بر بالیق اونی یوتمش. دڭز فیرطینەلی، كیجە دغدغەلی و قراڭلق.. و هر طرفدن امید كسیك بر وضعیتدە، 〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّٖی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمٖینَ〛 مناجاتی، اوڭا سرعتلە واسطۀ نجات اولمشدر.

شو مناجاتڭ سرّ عظیمی شودركە: او وضعیتدە اسباب، بالكلّیە سقوط ایتمش. چونكە او حالدە اوڭا نجات ویرەجك اویلە بر ذات لازمكە، حكمی هم بالیغە، هم دڭزە، هم كیجەیە، هم جوّ سمایە كچەبیلسین. چونكە اونڭ علیهندە كیجە، دڭز، حوت اتّفاق ایتمشلر. بو اوچنی بردن امرینە مسخّر ایدن بر ذات، اونی ساحل سلامتە چیقارابیلیر. اگر بتون خلق اونڭ خدمتكاری اولسە ایدیلر، یینە بش پارە فائدەلری اولمازدی. دیمك اسبابڭ تأثیری یوق.

مُسَبِّبُ الْاَسْبَابْدن باشقە بر ملجأ اولامدیغنی عین الیقین كوردیگندن.. سرّ احدیت، نور توحید ایچندە انكشاف ایتدیگی ایچون، شو مناجات بردنبرە كیجەیی، دڭزی، حوتی مسخّر ایتمشدر. او نور توحید ایلە، حوتڭ قارننی

بر تحت البحر كمیسی حكمنە كتیروب.. و زلزلەلی طاغ واری امواج دهشتی ایچندەكی دڭزی، او نور توحید ایلە، امنیّتلی بر صحرا و بر میدان جولان و تنزّهگاه أیلەیەرك، یینە او نور توحید ایلە سما یوزینی بلوطلردن سوپوروب، قمری بر لامبە كبی باشی اوستندە بولوندیردی. هر طرفدن اونی تهدید و تضییق ایدن او مخلوقات مدهشە، هر جهتدە اوڭا دوستلق یوزینی كوستردیلر. تا ساحل سلامتە چیقدی. شجرۀ یَقْطٖینْ آلتندە، او لطف ربّانی یی مشاهدە ایتدی.

ایشتە بز، حضرت یونس علیە السّلامڭ برنجی وضعیتندن یوز درجە داها مدهش بر وضعیتدەیز. كیجەمز، استقبالدر. استقبالمز، نظر غفلتلە اونڭ كیجەسندن یوز درجە داها قراڭلقلی و دهشتلیدر. دڭزیمز، شو سركردان كرۀ زمینمزدركە، بو دڭزڭ هر موجندە بیڭلر جنازە بولونویور.. اونڭ دڭزندن بیڭ درجە داها قورقولیدر. بزم هوای نفسمز ایسە، حوتمزدر.. حیات ابدیّەمزی صیقوب محوینە چالیشییور. بو حوت، اونڭ حوتندن بیڭ درجە داها مضردر. چونكە اونڭ حوتی، یوز سنەلك بر حیاتی محو ایدر. بزم حوتمز، یوز میلیونلر سنەلك حیاتمزڭ محوینە چالیشییور.

مادام حقیقی وضعیتمز بودر.. بز دە حضرت یونس علیە السّلامە اقتدا ایدوب، عموم اسبابدن یوزیمزی چویروب، طوغریدن طوغری یە مسبِّب الاسباب اولان ربّمزە التجا ایدرك 〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّٖی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمٖینَ〛 دیملی ییز. و عین الیقین آڭلاملی ییزكە، غفلت و ضلالتمز سببیلە علیهمزە اتّفاق ایدن استقبال و دنیا و هوای نفسمزڭ ضررلرینی دفع ایدەجك یالڭز او ذات اولابیلیركە، استقبال تحت امرندە، دنیا تحت حكمندە، نفسمز تحت ادارەسندەدر.

عجبا خالق سماوات و ارضدن باشقە هانكی سبب واركە، اڭ اینجە و اڭ كیزلی خاطرات قلبمزی بیلەجك.. و بزم ایچون استقبالی، آخرتڭ ایجادیلە ایشیقلاندیراجق.. و بزی دنیانڭ یوز بیڭ بوغوجی امواجندن قورتاراجق؟ حاشا! ذات واجب الوجوددن باشقە هیچ بر شی، هیچ بر جهتدە، اونڭ اذن و ارادەسی اولمادن امداد ایدەمز و خلاصكار اولاماز.

مادام حقیقت حال بویلەدر. ناصلكە، حضرت یونس علیە السّلامە او مناجاتڭ نتیجەسندە حوت بر مركوب و تحت البحر.. و دڭز بر كوزل خوش صحرا.. و كیجە مهتابلی بر لطیف صورت آلدی. بز دخی او مناجاتڭ سرّیلە

〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّٖی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمٖینَ〛 دیملی ییز. 〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ〛 جملەسیلە استقبالمزە.. 〚 سُبْحَانَكَ〛 كلمەسیلە دنیامزە.. 〚 اِنّٖی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمٖینَ〛 فقرەسیلە نفسمزە نظر مرحمتنی جلب ایتملی ییز. تاكە، نور ایمان ایلە و قرآنڭ مهتابیلە استقبالمز تنوّر ایتسین و او كیجەمزڭ دهشت و وحشتی، انسیّت و تنزّهە انقلاب ایتسین. و متمادیًا موت و حیاتڭ دگیشمەسیلە، سنەلرڭ و قرنلرڭ امواجی اوستنە حدسز جنازەلر بینوب عدمە آتیلان دنیامز و زمینمز دخی، قرآن حكیمڭ تزگاهندە یاپیلان بر سفینۀ معنویە حكمنە كچن حقیقت اسلامیّت ایچنە كیرسین.. و سلامتلە او دڭزڭ اوستندە كزوب، تا ساحل سلامتە چیقارق حیاتمزڭ وظیفەسی بیتسین.

و او دڭزڭ فیرطینەلری و زلزلەلری، سینامە پردەلری كبی تنزهڭ منظرەلرینی تازەلندیرمكلە، وحشت و دهشت یرینە، نظر عبرت و تفكّری كیفلندیرەرك اوخشایوب ایشیقلاندیرسین. هم او سرّ قرآنلە و او تربیّۀ فرقانیە ایلە، نفسمز بزە بینمەیەجك بر مركوبمز اولسون.. بزی نفسمزە بیندیروب، حیات ابدیّەمزی قزانمغە قوّتلی بر واسطەمز اولسون.

[الحاصل] مادام انسان، ماهیّتنڭ جامعیّتی اعتباریلە صیتمەدن متألّم اولدیغی كبی، ارضڭ زلزلەسندن و اهتزازاتندن و كائناتڭ قیامت هنگامندەكی زلزلۀ كبراسندن متألّم اولویور. هم ناصلكە خردەبینی بر میقروپدن قورقان، اجرام علویەدن ظهور ایدن قویروقلی ییلدیزدن دخی قورقار. هم ناصلكە خانەسنی سَور، اویلە دە قوجە دنیایی دە سَور. هم ناصلكە كوچك باغچەسنی سَور، اویلە دە حدسز ابدی جنّتی دخی مشتاقانە سَور. البتە بویلە بر انسانڭ معبودی، ربّی، ملجئی، خلاصكاری، مقصودی اویلە بر ذات اولابیلیركە، عموم كائنات اونڭ قبضۀ تصرّفندە.. و ذرّات و سیّارات دخی اونڭ تحت امرندەدر. البتە اویلە بر انسان، دائما یونس واریؑ 〚 لَٓا اِلٰهَ اِلَّٓا اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنّٖی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمٖینَ〛 دیمەیە محتاجدر.

〚 سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖیمُ الْحَكٖیمُ〛

[ایكنجی لمعە]

〚 بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ ٭ اِذْ نَادٰی رَبَّهُٓ اَنّٖی مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرَّاحِمٖینَ〛

صبر قهرمانی حضرت ایّوب علیە السّلامڭ شو مناجاتی، هم مجرَّب، هم تأثیرلیدر. فقط آیتدن اقتباس صورتندە بزلر مناجاتمزدە، (رَبِّ اِنّٖی مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَاَنْتَ اَرْحَمُ الرَّاحِمٖینَ)دیملی ییز.

حضرت ایّوب علیە السّلامڭ مشهور قصّەسنڭ خلاصەسی شودركە: پك چوق یارەلر و برەلر ایچندە أپی مدّت قالدیغی حالدە، او خستەلغڭ عظیم مكافاتنی دوشونەرك كمال صبر ایلە تحمّل ایتمش، قالمش. صوڭرە یارەلرندن تولّد ایدن قورتلر، قلبنە و دیلنە ایلیشدكلری زمان، ذكر و معرفت الٰهیەنڭ محللری اولان قلب و لسانیلە یاپدیغی عبودیتە خلل كلیر دوشونجەسیلە، كندی استراحتی ایچون دگل، بلكە عبودیّت الٰهیّە ایچون دیمش: "یا رب! ضرر بڭا طوقوندی. لسانًا ذكریمە و قلبًا عبودیّتمە خلل ویرییور" دییە مناجات ایتمش. جناب حق او خالص و صافی و غرضسز، للّٰه ایچون اولان او مناجاتی غایت خارقە بر صورتدە قبول ایتمش. كمال عافیتی احسان ایدوب انواع مرحمتنە مظهر أیلەمش.

ایشتە بو لمعەدە (بش نكتە) وار.

[برنجی نكتە] حضرت ایّوب علیە السّلامڭ ظاهری یارەلرینڭ و خستەلقلرینڭ مقابلی، بزم باطنی و روحی و قلبی خستەلقلریمز وار. ایچمز، طیشمزە.. طیشمز، ایچمزە بر چوریلسە، حضرت ایوب علیە السّلامدن داها زیادە یارەلی و خستەلقلی اولدیغمز كورونەجك. چونكە ایشلەدیگمز هر بر كناه، قفامزە كیرن هر بر شبهە، قلب و روحمزە متمادیًا یارەلر آچییور.

حضرت ایّوب علیە السّلامڭ یارەلری، قیصەجق حیات دنیویەسنی تهدید ایدییوردی. بزم معنوی یارەلریمز ایسە، پك اوزون اولان حیات ابدیّەمزی تهدید ایدییور. او مناجات ایوبیّەیە، او حضرتدن بیڭ دفعە داها زیادە بز محتاجز. باخصوص، ناصلكە او حضرتڭ یارەلرندن نشئت ایدن قورتلر، قلب و لساننە ایلیشمشلر، اویلە دە.. بزلرڭ كناهلریمزدن كلن یارەلر و یارەلردن حاصل اولان وسوسەلر و شبهەلر، نعوذ باللّٰه محل ایمان اولان باطن قلبمزە ایلیشوب ایمانمزی زدەلەیورلر و ایمانڭ ترجمانی اولان لسانڭ ذوق روحانیسنە ایلیشوب ذكردن نفرتكارانە اوزاقلاشدیرارق صوصدیرییورلر.

اوت، كناه قلبە ایشلەیوب، قلبی سیاهلاندیرا سیاهلاندیرا، تا نور ایمانی قلبدن چیقارنجەیە قدر قلبی

قاتیلاشدیرییور. هر بر كناه ایچندە كفرە كیدەجك بر یول وار. او كناه، استغفار ایلە چابوق امحا ایدیلمزسە، قورت دگل، بلكە كوچك معنوی بر ییلان اولارق ایصیریر.

مثلا، اوتاندیراجق بر كناهی كیزلی ایشلەین بر آدم، باشقەسنڭ اطّلاعندن چوق حجاب ایتدیگی زمان، ملائكە و روحانیاتڭ وجودی اوڭا چوق آغیر كلیر. كوچك بر امارە ایلە اونلری انكار ایتمك آرزو ایدر.

هم مثلا، جهنّم عذابنی انتاج ایدن بیوك بر كناهی ایشلەین بر آدم، جهنّمڭ تهدیداتنی ایشیتدكجە، استغفار ایلە اوڭا قارشو سپر آلمازسە، بتون روحیلە جهنّمڭ عدمنی آرزو ایتدیگندن، كوچك بر امارە ویا شبهە، جهنّمی انكار ایتدیرمەیە جسارت ویرر.

هم مثلا، فرض نمازینی قیلمایان و وظیفۀ عبودیتنی یرینە كتیرمەین و كوچك بر آمرندن كوچك بر وظیفەسزلك یوزندن آلدیغی تكدیردن متأثّر اولان بر آدمە، سلطان ازل و ابدڭ مكرّر امرلرینە قارشو فرضندە یاپدیغی بر تنبللك، بیوك بر صیقینتی ویرر. و او صیقینتیدن آرزو ایدر و معنًا دیركە: "كاشكە او وظیفۀ عبودیت بولونماسە ایدی!" بو آرزودن بر معنوی عداوت الٰهیّەیی اشمام ایدن بر انكار آرزوسی اویانیر. بر شبهە، وجود الٰهی یە دائر قلبە كلسە، قطعی بر دلیل كبی اوڭا یاپیشمەیە میل ایدر. بیوك بر هلاكت قاپوسی اوڭا آچیلیر. او بدبخت بیلمییوركە، غایت جزئی بر صیقینتی وظیفۀ عبودیتدن كلمەیە مقابل، انكاردە میلیونلرلە میلیارلرلە او صیقینتیدن داها مدهش معنوی صیقینتیلرە كندینی هدف ایدییور. بر سینگڭ ایصیرمەسندن قاچوب، ییلانلرڭ ایصیرمەسنی قبول ایدییور.

و هكذا... بو اوچ مثال قیاس ایدیلسینكە، 〚 بَلْ رَانَ عَلٰی قُلُوبِهِمْ〛 سرّی آڭلاشیلسین.

[ایكنجی نكتە] یگرمی آلتنجی سوزدە سرّ قدر بحثندە بیان ایدیلدیگی كبی، مصیبتلر و خستەلقلردە انسانلرڭ شكوایە (اوچ جهت) ایلە حقلری یوقدر.

[برنجی وجه] جناب حق، انسانە كییدیردیگی وجود لباسنی صنعتنە مظهر ایتمشدر. یعنی، انسانی بر مودل یاپمشدر. او وجود لباسنی او مودل اوستندە كسر، بیچر، تبدیل ایدر، تغییر ایدر.. مختلف اسماسنڭ جلوەسنی كوستریر. شافی اسمی خستەلغی ایستەدیگی كبی.. رزّاق اسمی دە آچلغی اقتضا ایدییور. و هكذا.. (مَالِكُ الْمُلْكِ یَتَصَرَّفُ فٖی مُلْكِهٖ كَیْفَ یَشَٓاءُ)

[ایكنجی وجه] حیات مصیبتلرلە، خستەلقلرلە تصفّی ایدر، كمال بولور. قوّت بولور، ترقّی ایدر. نتیجە ویرر، تكمّل ایدر. وظیفۀ حیاتیّەیی یاپار. یكنسق، استراحت دوشگندەكی حیات، خیر محض اولان وجوددن زیادە، شرّ محض اولان عدمە یاقیندر و اوڭا كیدر.

[اوچنجی وجه] شو دار دنیا، میدان امتحاندر و دار خدمتدر.. لذّت و اجرت و مكافات یری دگلدر. مادام دار خدمتدر و محلّ عبودیتدر.. خستەلقلر و مصیبتلر، دینی اولمامق و صبر ایتمك شرطیلە، او خدمتە و او عبودیتە چوق موافق اولور و قوّت ویرر. و هر بر ساعتی، بر كون عبادت حكمنە كتیردیگندن، شكوا دگل، شكر ایتمك كركدر.

اوت، عبادت ایكی قسمدر: بری مثبت، بری منفیدر. مثبت قسمی معلومدر. منفی قسمی ایسە، خستەلقلر و مصیبتلرلە، مصیبتزدە ضعفنی حسّ ایدوب، ربّ رحیمنە التجا ایدرك توجّه ایدوب، اونی دوشونوب، اوڭا یالوارارق خالص بر عبودیت یاپار. بو عبودیتە ریا كیرەمز، خالصدر. اگر صبر ایتسە، مصیبتڭ مكافاتنی دوشونسە، شكر ایتسە، او وقت هر بر ساعتی بر كون عبادت حكمنە كچر. قیصەجق بر عمری اوزون بر عمر اولور. حتّی بر قسمی واركە، بر دقیقەسی بر كون عبادت حكمنە كچر. حتّی مهاجر حافظ احمد اسمندەكی بر آخرت قرداشمڭ مدهش بر خستەلغنی زیادە مراق ایتدم. قلبمە اخطار ایدیلدیكە: "اونی تبریك ایت. خستەلغنڭ هر بر دقیقەسی، بر كون عبادت حكمنە كچییور." ذاتًا او ذات، صبر ایچندە شكر ایدییوردی.

[اوچنجی نكتە] بر ایكی سوزدە بیان ایتدیگمز كبی، هر انسان كچمش حیاتنی دوشونسە، قلبی و لسانی یا "آه!" دیر ویا "اوخ!" دیر. یعنی یا تأسّف ایدر ویا "الحمد للّٰه!" دیر.

تأسّفی دیدیرتن، اسكی زمانڭ لذائذینڭ زوال و فراقندن نشئت ایدن معنوی ألملردر. چونكە زوال لذّت، ألمدر. بعضًا موقّت بر لذّت، دائمی الم ویرر. دوشونمك ایسە، او ألمی دشییور، تأسّف آقیتییور.

اسكی حیاتندە كچیردیگی موقّت آلامڭ زوالندن نشئت ایدن معنوی و دائمی لذّت، "الحمد للّٰه!" دیدیرتیر. بو فطری حالتلە برابر، مصیبتلرڭ نتیجەسی اولان ثوابی و مكافات اخرویّەیی و قیصە عمرینڭ مصیبت واسطەسیلە اوزون بر عمر حكمنە كچمەسنی دوشونسە، صبردن زیادە، شكر ایدر. [اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلٰی كُلِّ حَالٍ] (سِوَی الْكُفْرِ وَالضَّلَالِ) دیمەسی اقتضا ایدر. مشهور بر سوز واردركە: "مصیبت زمانی اوزوندر." اوت.. مصیبت زمانی اوزوندر. فقط، عرف ناسدە ظن ایدیلدیگی كبی صیقینتیلی اولدیغی ایچون اوزون دگلدر. بلكە اوزون بر عمر كبی حیاتی نتیجەلر ویردیگی ایچون اوزوندر.

[دردنجی نكتە] یگرمی برنجی سوزڭ برنجی مقامندە بیان ایدیلدیگی كبی، جناب حقّڭ انسانە ویردیگی صبر قوّتنی انسان اوهام یولندە طاغیتمازسە، هر مصیبتە قارشو كافی كلەبیلیر. فقط وهمڭ تحكّمیلە و انسانڭ غفلتیلە و فانی حیاتی باقی توهّم ایتمەسیلە، انسان صبر قوّتنی ماضی و مستقبلە طاغیتسە، او وقت حال حاضردەكی مصیبتە

قارشو صبری كافی كلمز، شكوایە باشلار. عادتا، حاشا، جناب حقّی انسانلرە شكوا ایدر. هم چوق حقسز بر صورتدە، هم دیوانەجەسنە شكوا ایدوب صبرسزلق كوستریر.

چونكە كچمش هر بر كون مصیبتڭ ایسە، زحمتی كیتمش، راحتی قالمش.. ألمی كیتمش، زوالندەكی لذّتی قالمش.. صیقینتیسی كچمش، ثوابی قالمش. بوندن شكوا دگل، بلكە متلذّذانە شكر ایتمك لازم كلیر. اونلرە كوسمك دگل، بالعكس محبّت ایتمك كركدر. اونڭ او كچمش فانی عمری، مصیبت واسطەسیلە باقی و مسعود بر نوع عمر حكمنە كچر. اونلردەكی آلامی وهم ایلە دوشونوب، بر قسم صبرینی اونلرە قارشو طاغیتمق دیوانەلكدر.

امّا كلەجك كونلر ایسە، مادام داها كلمەمشلر.. ایچلرندە چكەجگی خستەلغی ویا مصیبتی شیمدیدن دوشونوب صبرسزلق كوسترمك و شكوا ایتمك، احمقلقدر. "یارین، اوبر كون آچ قالاجغم، صوسز قالاجغم" دییە بوكون متمادیًا صو ایچمك، اكمك ییمك نە قدر احمقجەسنە بر دیوانەلكدر. اویلە دە، كلەجك كونلردەكی (شیمدی عدم اولان) مصیبت و خستەلقلری دوشونوب، شیمدیدن اونلردن متألّم اولمق، صبرسزلق كوسترمك و هیچ بر مجبوریت اولمادن كندی كندینە ظلم ایتمك اویلە بر بلاهتدركە، حقّندە شفقت و مرحمت لیاقتنی سلب ایدییور.

[الحاصل] ناصل شكر، نعمتی زیادەلشدیرییور. اویلە دە شكوا، مصیبتی زیادەلشدیرر هم مرحمتە لیاقتی سلب ایدر.

برنجی حرب عمومینڭ برنجی سنەسندە، ارضرومدە مبارك بر ذات، مدهش بر خستەلغە كرفتار اولمشدی. یاننە كیتدم. بڭا دیدی: "یوز كیجەدر بن باشمی یاصدیغە قویوب یاتامدم" دییە آجی شكایت ایتدی. بن چوق آجیدم.

بردن خاطریمە كلدی، دیدم: "قرداشم، كچمش صیقینتیلی یوز كونڭ، شیمدی سرورلی یوز كون حكمندەدر. اونلری دوشونوب، شكوا ایتمە.. اونلرە باقوب شكر ایت. كلەجك كونلر ایسە، مادام داها كلمەمشلر. ربّڭ اولان رحمن الرّحیمڭ رحمتنە اعتماد ایت. دوگولمەدن آغلاما. هیچدن قورقما. عدمە وجود رنكی ویرمە. بو ساعتی دوشون. سندەكی صبر قوّتی بو ساعتە كافی كلیر. دیوانە بر قوماندان كبی یاپماكە، دوشمانڭ صاغ جناح قوّتی، اونڭ صاغندەكی قوّتە التحاق ایتمش. اوڭا تازە بر قوّت اولدیغی حالدە، او طوتار مهم بر قوّتنی صاغ جناحە كوندریر. دوشمان عسكری یوقكن و داها كلمدن، او طوتار، بیوك بر قوّتی صول جناحە كوندریر. مركزی بتون بتون قوّتدن دوشورور. دوشمان ایشی آڭلار. مركزە هجوم ایدر. تار و مار ایدر."

دیدم: "قرداشم سن بونڭ كبی یاپما. بتون قوّتڭی بو ساعتە قارشو تحشید ایت. رحمت الٰهیّەیی و مكافات اخرویّەیی و فانی

و قیصە عمریڭی، اوزون و باقی بر صورتە چویردیگڭی دوشون. بو آجی شكوا یرندە فرحلی بر شكر ایت! "

او دە تمامیلە بر فرح آلارق، دیدی: "الحمد للّٰه، خستەلغم اوندە برە ایندی."

[بشنجی نكتە] (اوچ مسئلە) در. [برنجی مسئلە] اصل مصیبت، مضر مصیبت، دینە كلن مصیبتدر. مصیبت دینیەدن هر وقت درگاە الٰهی یە التجا ایدوب فریاد ایتمك كركدر.

فقط دینی اولمایان مصیبتلر، حقیقت نقطەسندە مصیبت دگلدرلر. بر قسمی اخطار رحمانیدر. ناصلكە بر چوبان، غیرڭ تارلەسنە تجاوز ایدن قویونلرینە طاش آتار. اونلر او طاشدن حسّ ایدرلركە، ضررلی ایشدن قورتارمق ایچون بر اخطاردر. ممنونانە دونرلر. اویلە دە، چوق ظاهری مصیبتلر واركە، الٰهی برر اخطاردر، برر ایقاظدر. و بر قسمی كفّارت الذّنوبدر. و بر قسمی غفلتی طاغیتوب، بشری اولان عجزینی و ضعفنی بیلدیرەرك بر نوع حضور ویرمكدر. مصیبتڭ خستەلق اولان نوعی، سابقًا كچدیگی كبی، او قسم، مصیبت دگل، بلكە بر التفات ربّانیدر. بر تطهیردر.

روایتدە واردركە: "ایرمش بر آغاجی سیلكمكلە ناصل میوەلری دوشویورسە، صیتمەلی بر خستەنڭ تیترەمەسندن دە كناهلری اویلە دوكولویور." حضرت ایّوب علیە السّلام، مناجاتندە استراحت نفسی ایچون دعا ایتمەمش. بلكە مصیبت، ذكر لسانی یە و تفكّر قلبی یە مانع اولدیغی زمان، عبودیت ایچون شفا طلب أیلەمش.

بز، او مناجات ایلە برنجی مقصدیمز، كناهلردن كلن معنوی، روحی یارەلریمزڭ شفاسنی نیت ایتملی ییز. مادّی خستەلقلر ایچون، عبودیتە مانع اولدیغی زمان التجا ایدەبیلیرز. فقط، معترضانە و مشتكیانە بر صورتدە دگل، بلكە متذلّلانە و استمدادكارانە بر صورتدە التجا ایدیلملی. مادام اونڭ ربوبیّتنە راضی ییز، او ربوبیّتی نقطەسندە ویردیگی شیئە رضا لازمدر. قضا و قدرینە اعتراضی اشمام ایدر بر طرزدە "آه!" "اوف!" دییوب شكوا ایتمك، بر نوع قدری تنقیددر، رحمتی اتهامدر. قدری تنقید ایدن، باشنی اورسە اورور، قیرار. رحمتی اتهام ایدن، رحمتدن محروم قالیر. قیریلمش ال ایلە انتقام آلمق ایچون او ألی استعمال ایتمك، ناصل قیریلمەسنی تزیید ایدییور.. اویلە دە.. مصیبتە كرفتار اولان آدم، اعتراضكارانە شكوا و مراق ایلە اونی قارشولاسە، مصیبتنی ایكیلشدیرر.

[ایكنجی مسئلە] مادّی مصیبتلری بیوك كوردكجە بویور. كوچك كوردكجە كوچولور. مثلا، كیجەلردە