[268]

[Hulûsî Bey’e yazılan bir mektûbdur]

بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

وَعَلَیْكُمُ السَّلَامُ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ بِعَدَدِ عَاشِرَاتِ دَقَٓائِقِ عُمْرِكُمُ

Azîz kardeşim, hamiyetli arkadaşım, gayretli talebem, sevgili biraderzâdem,

Senin güzel mektûbun bana şifâlı oldu. Ben ziyâde rahatsızken onu okudum, bana bir sürûr verdi. O sürûr dahi o hastalığa bir hıffet verdi. Şu hastalığın sırrı, insanlardan istiğnâya dâir sana yazdığım mektûbun kerâmetidir. Çünki o mektûbu bir gün iki-üç zâta, onların hediyelerinin adem-i kabûlüne medâr olmak için okudum. Aynı günde o zâtın hânesine gittim. Az bir yemek getirdi, arkadaşlarımın hâtırları için bir parça yedim. Hiç hâtırıma gelmedi ki, o günde o hakîkatli mektûbu o yemek sâhibine okudum, şimdi muhâlefet ediyorum. Yemekten sonra hâtırıma geldi. Fakat Hediye kabûl edemiyorum, belki yemek yenilir tahmîn ettim. Fakat یَقُولُونَ مَا لَا یَفْعَلُونَ altına girdiğimden, öyle bir şiddetli tokat yedim ki, bu dört senede böyle hastalık görmemiştim. Fakat Cenâb-ı Hakk’a şükrettim ki, bir-iki senedir bazı emâreler ve hâdiselerle zannettiğim bir hakîkat, bu tokatla gāyet kat‘iyetle göründü.

Şeyh Mustafa’ya benim tarafımdan geçmiş olsun de ve şu hikâyeyi ona söyle: Eskide iki ciddî âhiret kardeşleri varmış. Biri hasta düşer, ötekisi ziyâretine gitti. Duâ eder, hasta iyi olmaz. Öyleyse sen kalk, ben yatacağım demiş. Hasta kalkmış, onun yerine hasta olarak yatmış. Her neyse Demek Şeyh Mustafa ile kardeşliğimiz ciddîleşmiş ki, ben hastalığına duâ ettim, kabûl olmadı. Fakat birkaç gün devamı mukadder olan hastalığının bir parçası bana verildi. İnşâallâh ona bir parça hıffet gelmiştir.

Sözler hakkında hüsn-ü şehâdetiniz, bana büyük bir teselli verdi. Vazîfemin bitmediğine dâir burhânlarınız gāyet kuvvetlidirler. Lâkin ben gāyet kuvvetsizim. Fakat Cenâb-ı Hakk’a tevekkül edip, o burhânlara serfürû ediyorum.

Cemâate Sözler’i okumak zamanında sendeki hissiyât-ı âliye ve fazla inkişâf ve fedâkârâne hamiyet-i dîniye galeyânının sırrı şudur ki:

Velâyet-i kübrâ olan verâset-i nübüvvetteki makam-ı teblîğin envârı altına girdiğin içindir. O vakit sen, dellâl-ı Kur’ân Saîd’in vekîli, belki ma‘nen aynı hükmüne geçtiğin içindir.

Gurbet mektûbuyla kamer ve zemîn ve seyyârâta dâir mektûbuma cevâb verilmemesinin sebebi şu olmak gerektir ki, gurbet mektûbu, bütün dünyayı unutmak hissiyle yazılmıştır. Sen dünyayı unutmak değil, belki vazîfe i‘tibâriyle en sathî maddiyâtla zihnin meşbû‘ olduğu bir zamanda, herhalde o gurbetteki zevki bulamadın. Ve o mektûbun tam derecesini, muvakkaten perde çekilmiş olan parlak zekâvetin kavrayamadı ki, cevâb yazamadı.

Öteki mektûb, çok yüksek ve çok geniş hakāike işâret ettiği ve hadsiz âlem-i ulviyenin ve nihâyetsiz âlem-i ma‘neviyenin bir nevi‘ haritasına işâret ettiği için, sâfî, meşgalesiz, arzî ve arzlılardan sıyrılıp yukarıya çıkan bir akıl lâzımdı. Hâlbuki benim gayretli kardeşim, o vakit zemînin haritasını alacak bir vazîfeyle meşgul olduğundandır ki, o ulvî ve pek keskin zekâvetin, o mektûba karşı sükûtu iltizâm etmeye mecbûr olmuş.

Saîdü’n-Nûrsî

[269]

[Hulûsî Bey’e hitâbdır]

بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

Azîz kardeşim,

Sizler sabah ve akşam duâmda dahilsiniz. Siz dahi beni duânızda dâhil ediniz. Şu âlemde mü’minin mü’mine karşı en büyük yardımı duâ iledir. Eğer bir adam, dostundan emîn ise ki gurura girmez, onu şükre sevk etmek için tahdîs-i ni‘met nev‘inden ona âit bir kısım ihsânât-ı Rabbâniyeyi bahsetse beis yoktur zannederim. İşte, seni gurursuz bildiğim için bu sırrı sana açıyorum. Şöyle ki:

Ben Sözleri yazarken ihtiyârsız olarak ekser temsîlâtı, şuûnât-ı askeriye nev‘inde zuhûr ediyordu. Ben hayret ediyordum, neden böyle yazıyorum? Sebebini bulamıyordum. Sonra hâtırıma geldi ki, belki istikbâlde şu Sözler’i hakkıyla anlayacak, kabûl edip hırz-ı cân edecek en mühim talebeleri askerîden yetişecek. Onun için böyle yazmaya mecbûr oluyorum, düşünüp o kahraman askerleri bekliyordum.

İşte mağrûr olma, şükret. Sen o askerlerden bahtiyar birisisin ki, evvel yetiştin. Yirmi dört aded Sözleri meşâgil-i dünyeviye içinde yazmaklığın, benim bu hüsn-ü zannımı te’yîd etti. Fakat bâkî kalan çok mühimdirler. Hususan i‘câz-ı Kur’ân ve Kader Sözleri. İnşâallâh ötekileri sana yazdıran, bunları dahi yazdıracak. Şimdiye kadar yazdığın Sözleri bir vakit gönder, güzelce tashîh edip göndereceğim.

Merhûm Muallim Cudi’nin kasîdesi mübârektir. Cenâb-ı Hakk o zâtı şefâat-i Kur’ân’a mazhar etsin. Görmemiştim, görmesinden memnûn oldum, Allâh senden râzı olsun. Yazdığın salavât-ı şerîfe ise, onun husûsunda bir şeye rast gelmedim. Fakat ondaki letâfet ve nûrâniyet gösteriyor ki, o onun hakkında zikredilen sevâba ve fazîlete lâyıktır.

İşittim ki, Onuncu Söz’den sen kendi nüshanı pederinize göndermişsiniz. Ben ona mukābil bir nüshayı kardeşime hediye ediyorum. O nüshada, fehmi teshîl eder, çok yerlerinde çizgi çekilmiş. Onu Şeyh Mustafa, Hakkı Efendi, Hüseyin Efendi’ye veriniz ve daha sâir bildiğinize gösteriniz. Tâ onlar nüshalarını onun gibi yapsınlar.

Kardeşim, şu gurbet, esâret, yalnızlık vahşetinde Şeyh Mustafa, Hakkı Efendi, sen ve Hüseyin Efendi gibi nûrlu dostlarla ünsiyet edip teselli buluyorum. Cenâb-ı Hakk beni de, sizi de tarîk-i haktan şaşırtmasın. Âmîn. Şeyh Mustafa ve Hakkı ve Hüseyin ve Edhem Efendilere selâmla duâ ederim.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

Saîdü’n-Nûrsî

[270]

[Hulûsî Bey’e yazılmıştır]

بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ

Suâl: İmâm-ı Gazâlî'nin ra Neş’e-i uhrâ, neş’e-i ûlâya bütün bütün muhâliftir demesinin sebebi?

Elcevab: Huccetü’l-İslâm İmâm-ı Gazâlî’nin Neş’e-i uhrâ, neş’e-i ûlâya bütün bütün muhâliftir demesi, mâhiyet ve cinsiyet i‘tibâriyle değildir. Çünki یُحْیِی الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ ve هُوَ الَّذٖی یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعٖیدُهُ gibi çok âyetlerin sarâhatine muhâlif olur. O muhâlefet, keyfiyet ve sûret i‘tibâriyledir. Hem de umûr-u uhreviyenin mertebece fevkalâde yüksek olmasına işârettir. Hem de Gazâlî’nin haşr-i cismâniyle beraber haşr-i ruhânînin dahi vukū‘ bulmasına, bazı ehl-i bâtına taklîd ve mümâşât cihetiyle bir işaretidir.

Suâl: Sa‘d-ı Taftâzânî biri hayvânî, diğeri insanî olmak üzere rûhu ikiye taksîm ettikten sonra, Mevte ma‘rûz kalan, yalnız rûh-u hayvânîdir. Rûh-u insanî ise mahlûk değildir. Ve onunla Allâh beyninde nisbet ve sebeb yoktur. Cesetle kāim olmayıp müstakillün bizzâttır demesinin sebebi ve îzâhı?

Elcevab: Sa‘d-ı Taftâzânî’nin اَلرُّوحُ الْاِنْسَانِیَّةُ لَیْسَتْ مَخْلُوقَةً demesi; قُلِ الرُّوحُ مِنْ اَمْرِ رَبّٖی sırrıyla, bekā-yı rûh bahsinde beyân edildiği gibi, rûhun mâhiyeti, zîhayat bir kanun-u emir, zîşuûr bir âyîne-i ism-i Hayy, zîcevher bir cilve-i hayat-ı sermedî olduğundan mec‘ûldür. Bu cihetle mahlûktur denilemez. Fakat Sa‘d, Makāsıd ve Şerhu’l-Makâsıd’da, bütün muhakkikîn-i İslâmın icmâına ve âyât ve ehâdîsin nusûsuna muvâfık olarak, O kanun-u emir, vücûd-u hâricî giydirilmiş sâir mahlûkāt gibi mahlûk ve hâdistir demiştir. Sa‘d’ın ezeliyet-i rûha kāil olmadığına bütün âsârı şâhiddir.

لَیْسَتْ بَیْنَهَا وَبَیْنَ اللّٰهِ نِسْبَةٌ: demesi, hulûl gibi bâtıl bir mezhebin reddine işârettir. Hayvanâtın rûhları dahi bâkîdir. Kıyâmette yalnız cesedleri fenâ bulur. Mevt ise fenâ değil, belki alâkanın kesilmesidir.

وَلَا سَبَبَ: demesi, esbâb-ı zâhiriyenin tavassutu ve Azrâîl aleyhisselâm’ın kabz-ı ervâh husûsundaki münâcâtı bahsinde denildiği gibi, rûhun doğrudan doğruya perdesiz, vâsıtasız îcâd edilmesine işârettir.

اِسْتَقَلَّتْ بِذَاتِهَا: demesi, bekā-yı rûh isbatında denildiği gibi, Ceset rûha dayanır, ayakta kalır. Rûh ise bizâtihî kāimdir. Ceset harâb olursa daha ziyâde serbest olur, melek gibi göğe uçar, demektir ve bâtıl bir mezhebin reddine işârettir.

(Husûsî kısmı)

Haşre dâir, Sûre-i Rûm’da وَمِنْ اٰیَاتِهٖ وَمِنْ اٰیَاتِهٖ وَمِنْ اٰیَاتِهٖ haşrin, ayrı ayrı çok kuvvetli burhânlarını mu‘cizâne beyân eden o âyetlerin ilhâmı ile, o âyetlere bir tefsîr yazmak niyetinde olduğum vakitte, bu suâllerin sorulması, latîf bir tevâfuktur.

وَاَزْوَاجُهُمْ وَاَوْلَادُهُمْ: fıkrasını duâ ve münâcâtımda ilâve ettiğim dakîkada hâtırıma geldiniz. Bu nevi‘ duâda dahi birinciliği kazandınız. Kalben, kalemen, bilfiil alâkadâr olmak şartıyla, yirmi dört saatte yüz def‘a tasavvurca beş yüz def‘a, ma‘nevî kazanç ve duâmda hissedâr olmaya müstehak olmanızı arzu ettiğim bir vakitte bu suâlleriniz, beni sizin hesabınıza çok mesrûr etti ve bir beşâret oldu.

Saîdü’n-Nûrsî

[271]

[Hakkı Efendi ve Hulûsî Bey’e]

بِاسْمِهٖ وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

Âhiret kardeşlerim ve hizmet-i Kur’ânda arkadaşlarım ve beyân-ı envâr-ı Kur’âniyede vârislerim ve rahmet-i İlâhiyenin bana verdiği kıymetdâr medâr-ı tesellilerim ve esrâr-ı Kur’ânın beyânında muhâtablarım Hakkı Efendi ve Hulûsî Bey Cenâb-ı Hakk size bize tarîk-i hakda istikāmet ve ihlâs ihsân etsin.

Kardeşlerim, size Otuz İkinci Söz’ün Üçüncü Mevkıfı’nı gönderdim. İkinci Mevkıf’ın Üçüncü Maksadı’nın İkinci Noktası fazla inbisât ettiği için, Üçüncü Mevkıf ismini aldı. Üç nokta daha yazılmadan kaldı, fakat ben çok yoruldum. Onun için birkaç ay sonra, tevfîk refîk olsa belki yazılacaktır.

Siz de çok yoruldunuz. Çünki ikiniz iki yüz talebeye mukābil olarak bana ihsân edilmişsiniz. Öyle ise, iki yüz talebe vazîfesi görüyoruz deyip iftihâr ediniz ve şükrediniz. Yorgunluk ve sâir râhatsızlıklar, yazdığım şeylerde kusur ve müşevveşiyete sebebiyet veriyor. Sizlerin nazarlarınızı mihenk kabûl ediyorum. Tashîh ve ta‘dîlde me’zunsunuz. Size latîfe olarak bir şey hikâye edeceğim. Tâ siz o hikâyeyi başka taraftan işittiğinizde, ciddî telakkî edip müteessir olmayasınız.

O hikâye de şudur: Benim hiç-ender-hiç olan şahsım ve pek çok ayıplı ve kusûrlu olan nefsim hakkında biri çıkmış, köylerde, Isparta’da, hatta yedi-sekiz gün Nis’te oturup propaganda yapmıştır. Ben bundan memnûnum, çünki ayıblarımı söyleyen bana iyilik eder, beni ucub ve riyâdan kurtarır.

Fakat o Senirkentli Rahmi Efendi denilen adam, sâf bir adamdır. Ben ona ettiği gıybetleri helâl ediyorum, siz de şâhid olunuz. Mâdem o kendi hesabına yapmıyor, ya ehl-i tarîkatin rekabetine âlet olmuş, güz mevsiminde Seydîşehirlî bir dervişle beraber Isparta’ya, Eğirdir’e geldikten sonra, bu tarzda harekete başlamış. Yoksa evvelce çok dost idi. Hâlbuki ehl-i tarîkatin rekābeti benim gibi kendini hiç-ender-hiç bilen ve iddiâ-yı kemâlden şiddetle teberrî eden ve medihten nefret edip kaçan ve ehl-i tarîkatin duâsına kendisini muhtâç bilen bîçâre şahsıma karşı rekābet etmek pek ma‘nâsızdır. Veyâhûd ihtiyacım olmadığı için insanlardan istiğnâ ettiğimden, ehl-i cerre sed çekiyor telakkî edildi, propaganda ediliyor. Bu da haksız ve ma‘nâsızdır. Çünki çendân ben kabûl etmiyorum. Fakat ehl-i dînin muhtaçlarına sadaka ve zekât verilmesini tavsiye ediyorum.

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖیمِ

اَلْبَاقٖی اَلْمُحِبُّ فِی اللّٰهِ

Kardeşiniz Saîdü’n-Nûrsî

[272]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

Azîz kardeşim Re’fet Bey,

Senin mektûbunu ve kitabını memnûniyetle aldım. Gāyet sevdiğim bir talebem olan Hulûsî Bey’in ruhunu sizde hissettim. Seni yeni değil, Hulûsî gibi eski bir talebe olarak kabûl ettim. Talebeliğin hâssası şudur ki: Yazılan Sözlere kendi malı gibi sâhib olmalıdır. Kendisi te’lîf etmiş ve yazmış nazarıyla bakıp neşrine ve ehil olanlara iblâğına çalışmaktır. Mâşâllâh, hattın güzeldir. Vakit bulursan bir kısmını yazın. Bir kısmını Husrev gibi ciddî talebeler yazar, onlardan bil’âhire alır, yazarsınız ve onlarla teşrîk-i mesâî edersiniz. Altı senedir Isparta’da ciddî talebelerin çıkmasına muntazırdım, bekliyordum. El-minnetü lillâh, şimdi sizinle beraber birkaç tane çıkmaya başladı. Çünki bir talebe, yüz dosta müreccahtır.

Sözler nâmındaki envâr-ı Kur’âniye ise, en mühim ibâdet olan ibâdet-i tefekküriye nev‘indendir. Şu zamanda en mühim vazîfe, îmâna hizmettir. Îmân saâdet-i ebediyenin anahtarıdır.

Kardeşiniz

Saîdü’n-Nûrsî

[273]

[بِاسْمِهٖ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

Ciddî, sıddîk, dikkatli, hakîkatli kardeşim Re’fet Bey,

Cenâb-ı Hakk yeni hayatınızı mübârek eylesin ve refîka-i hayatınızı hayat-ı ebediyenizde, Otuz İkinci Söz’ün Üçüncü Mevkıfı’nın âhirlerindeki Üçüncü İşaret’de, refîka-i hayata dâir vaade ve sıfata mazhar eylesin, âmîn.

Bu def‘aki mektûbun çok güzeldir. Arkadaşlarının fıkraları içerisinde Yirmi Yedinci mektub içine derc edeceğim. Ara sıra yazıyla meşgul olsanız iyi olur. İnşâallâh yeni hayatınız size risâlelerin hakāikine karşı yeni bir şevk uyandıracak.

Kardeşim, sen, Husrev, Âsım, nazarımda çok kıymetdârsınız. Cenâb-ı Hakk sizleri ve sizin gibileri Kur’ân hizmetinde sâbit-kadem ve fedâkâr ve kemâl-i sadâkatte dâim ve muvaffak eylesin. Âmîn.

Orada Şeyh Mustafa, Lütfü, Rüşdü gibi kardeşlerime çok selâm ediyorum.

Kardeşiniz

Saîdü’n-Nûrsî

[274]

بِاسْمِهٖ

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُ

Azîz, sıddîk, ciddî, samîmî âhiret kardeşim ve hizmet-i Kur’âniyede çalışkan bir arkadaşım Re’fet Bey,

Mektûbunuz beni mesrûr etti. Biliniz ki, iki sene evvel mâbeynimizde harâretli bir uhuvvet başladı. Sonra bazı ârızalarla ileri gitmedi. Müjde Şimdi ileri gidiyor. Çünki Husrev bana yazdığı mektûbunda, senden çok memnûn olduğunu, Barla’dan döndükten sonra seni istediğim tarzda bana gösteriyor.

Demek tam onunla ittihâd ve teşrîk-i mesâî ediyorsun. Elinden geldiği kadar onunla münâsebeti kuvvetleştir. Hem her bir hâs talebenin mühim bir vazîfesi bir çocuğa Kur’ân öğretmek olduğundan, sen bu vazîfeyi yapmaya başladın. Sen birinci talebelerden olduğundan, inşâallâh senin çocuğun da birincilerden olacaktır. Mâdem çocuk benim de evlâd-ı ma‘neviyemdir, ona verdiğin ders, yarısı senin nâmına ise, yarısı da benim hesabıma olmalıdır.

Senin rüyan ise çok mübârektir. Ta‘bîri pek zâhirdir. Isparta bir câmi‘dir. Husrev, Re’fet, Lütfü, Rüşdü gibi zâtların samîmî mütesânid hey’etin şahs-ı ma‘nevîsi, sana Saîd sûretinde gösterilmiş. Risâlelerle verdiğiniz ders ise, va‘z u nasîhat sûretinde gösterilmiş. Sen namazı kılmadığınızdan geç kalıp, acele ederek derse yetişmek ta‘bîri, Sözler’in neşri hâricinde bazı vezâif-i dîniye, hem bir parça tenbellik, sizi birincilik hakkın olan birinci derste ikinci derecede kaldığınıza işâret edip, seni îkāz ediyor.