Risâle-i Nûr’un müstemi‘leri arasında, Sultân Abdülhamîd devrinde Kerbelâ’da senelerce müderrislik hizmetinde bulunmuş olan Hacı Abdurrahmân Efendi nâmında seksen sekiz yaşında bir hoca vardır. Her def‘aki mütâlaadan büyük memnuniyet göstermekte, Çok istifâde ettim, Allâh râzı olsun demekte ve çok duâ etmektedir. Yirmi Altıncı Mektûb’un Üçüncü Mebhası’nı gayr-i ihtiyârî muhtelif rütbede mühim zâtlara okudum. Hepsi, Çok doğru, çok güzel dediler. Evet, bu fakîr çok tecrübe ettim ve yakîn hâsıl ettim ki, وَقُلْ جَٓاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ ilâ âhir âyetinin lâyemût mu‘cizesi vardır. Bu def‘aki mektûbları birkaç def‘a muhtelif küçük cemâatlerde okumak nasîb oldu. Bunlardan birinde mühim bir âlim de vardı. Cümlesi hayret ve takdîrlerini ızhâr ettiler.

Benim fikrime gelince: Bütün Risâletü’n-Nûr ve Mektûbâtü’n-Nûr, ihtiyâç zamanına göre her sınıf erbâb-ı dîn ve hatta müfrit muannid olmamak şartıyla, dinsizleri bile ilzâm ve iknâ‘ edecek derecededirler. Fakat dünya bu sevk-i menfaat, hırs-ı câh, küfür ve inâd, gaflet ve kesel, şirk ve dalâl gibi ilaçsız hastalıklara tutulanlar için, bu nûrlara karşı göz yummak, görse bile kabûl etmemek, gördüğünü inkâr etmek, hak ve hakîkati reddetmek gibi dîvânelikler istib‘âd edilemez. Ma‘lûm-u fâzılâneleri, Allâh’ın şu muvakkat misâfirhânesinde insan sûretinde hayvanları eksik değildir. Bu nûrlar intişâr etse idi, elbette böylelerinin bugün istidlâlen dermeyân edilen dîvânelik hezeyanları da açık olarak görülürdü.

Hulûsî

[22]

[Abdülmecîd’in bir fıkrasıdır]

Bu eserler bütün sınıflara ve cemâatlere dâimâ mazhar-ı takdîr oluyor. Kim görse istihsân eder. Tenkîde ma‘rûz olacak eserler değil. Fakat derecât-ı takdîr, derecât-ı fehim gibi mütefâvit ve müteaddiddir. Herkes derece-i fehmine göre takdîr edebilir.

Abdülmecîd

[23]

[Abdurrahmân’ın bir fıkrasıdır]

Hulûsî Bey’in selefi, yirmi altı yaşında vefât eden biraderzâdem Abdurrahmân’ın vefâtından bir-iki ay evvel yazdığı mektûbdur

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ

Ellerinizi öperim, duânızı dilemekteyim. Sıhhat haberinizi, irşâd edici olan Onuncu Söz risâlenizle beraber Tahsîn Efendi vâsıtasıyla aldım. Çok çok teşekkür ederim. Evvelce gerçi emrinize muhâlefet ederek muhterem ve değerli amcamdan ayrıldığıma pişman olmuş isem de ve itâbınıza müstehak oldum ise de, bu da mukadder imiş. Cenâb-ı Hakk’ın emir ve irâdesiyle ve belki de bizim için hayırlı olduğu için oldu. Binâenaleyh, ben cehâlet sâikasıyla bir kusur yaptım ve belâsını da çektim. Bundan sonra çekmemek için affınızı ricâ ve duânızı dilerim.

Azîz mamo Hâşiye Şunu da arz edeyim ki, himâye ve himmetiniz sâyesinde, dîn ve âhiretime dokunacak ef‘âl ve harekâtlardan kendimi muhâfaza ettim ve etmekte de berdevâmım. Gerçi dünyanın değersiz çok musibetlerini gördüm ve çektim ve bir çok da lezâiz ve safâsını gördüm, geçirdim. Hiç bir vakit ve hiç bir zaman unutmadım ki, bunların hepsi hebâ olduğu ve dünyanın Allâh için olmayan lezzet safâsı netîcesi zillet ve şedîd azâb olduğu ve dünyada Allâh için ve Allâh’ın emir buyurduğu yollarda çekilen ve çekilmekte olan mezâhim netîcesi, sonu lezzet ve mükâfât olduğunu bildiğim ve îmân ettiğimden, fenâ şeylerin irtikâbından kendimi muhâfaza edebildim. Bu his ve bu fikir ise, terbiye ve himmetinizle zihnimde ve hayâlimde yer yapmıştır. Hakîkat böyle olduğunu bildiğim için bütün meşakkatlere şükür ile beraber sabretmekteyim.

Şimdi amcacığım ve büyük Üstâdım Habîs olan nefsimle mücâdele edebilmek ve onun hevâî ve bil’âhire elem verici olan arzularını yapmamak ve dinlememek için teehhül etmek mecbûriyetinde kaldım ve şimdi artık her cihetle

Cenâb-ı Hakk’ın lütf u keremiyle rahatım. Kimsenin dediğini, şer ise duymamazlığa gelir ve kimse ile, fenâ hasletleri kapmamak için de ihtilât etmemekteyim. Dâirede müddet-i mesâîden hâriç zamanlarımı kendi evimde Cenâb-ı Hakk’ın şükrü ile geçiriyorum. Bundan başka, ey amca, sizden sonra şimdiye kadar en çok beni îkāz ve fenâ şeylerden men‘ eden, Üstâd-ı A‘zam ve mürşidim olan bu âyet-i kerîmeden duyduğum ve hissettiğimdir:

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖیمِ

اَلْیَوْمَ نَخْتِمُ عَلٰٓی اَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَٓا اَیْدٖیهِمْ وَتَشْهَدُ اَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا یَكْسِبُونَ

Ve öyle biliyorum ki, o gün de Hâşiye pek yakındır

اَللّٰهُمَّ لَا تُخْرِجْنَا مِنَ الدُّنْیَٓا اِلَّا مَعَ الشَّهَادَةِ وَالْاٖیمَانِ: Duâm bu ve i‘tikādım böyledir ve böyle de îmân ettim.

اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ وَمَلٰٓئِكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖ وَبِالْیَوْمِ الْاٰخِرِ وَبِالْقَدَرِ خَیْرِهٖ وَشَرِّهٖ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰی وَالْبَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ حَقٌّ اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ

Abdurrahmân

[Yirmi Yedinci Mektûb’un Birinci Zeyli ve İkinci Kısmı]

[24]

[Hulûsî-i Sânî olan Sabrî Efendi’nin fıkralarıdır]

Meb‘ûs-u Âlem Aleyhissalâtü Vesselâm Efendimiz Hazretlerinin insanları hayrette bırakan ve cüz’î şuûru olana îmân-ı kâmil bahşeden, fevkalhad ve hârikulâde bin envâ‘-ı mu‘cizât-ı Ahmediyeyi asm ihtivâ eden ve pek âlî ve azîm kıymeti müsbet ve müsellem bulunan On Dokuzuncu Mektûb’un dördüncü cüz’ünü, nazar ve teveccüh-ü fâzılânelerinde min gayr-i haddin vekîlleri bulunduğum mûmâ-ileyh Hulûsî Beyefendi’ye irsâl kılınmak üzere istinsâha başlamıştım.

Bin mu‘cize-i Muhammediye asm münderic olan On Dokuzuncu Mektûb, mukaddemen dahi arz edildiği vecihle, arzumun fevkınde pek ziyâde ulvî ve nûrânî mebâhis ve vakāyi‘-i risâlet-meâbiyeyi beyân ve müjde ile rûh ve kalb-i âcizîyi bahar âlemi gibi gül ve gülistanlığa çevirmiştir. Bu husûsta kalben hisseylediğim duygulardan mütevellid ve lâzımü’l-arz medh ü senâyı gāyet parlak bir tarzda arz etmek ehass-ı emelim ise de, maalesef söylemekten âciz bulunduğumu beyân ile iktifâ ediyorum.

Yalnız şu noktayı hissettim ki, o vakāyi‘de siz cismen değilse de, fakat rûhen Server-i Kâinât Efendimiz Hazretleriyle beraber idiniz tasavvur ediyorum. Zîrâ o vakāyi‘-i mezkûrenin künyesiyle, mevkiiyle, an‘anesiyle kat‘iyen müşâhede ve ol vecihle nakl ü tahrîr buyurduğunuza kāni‘ ve kāilim.

On Altıncı Mektûb’u Atabey’e giderken götürdüm. Ekser noktalar bir kısım ihvânı ağlattı. Ve amcazâdem Zühdü Efendi, On Altı'yı okuyunca, Şimdiye kadar bilmediğim ve görmediğim nûrânî ve pek kesretli sürûr-u ma‘nevîyi ihtivâ eden bir pencere bugün kalbime açıldı. Şu pencereden hâsıl olan netâici yazmak iktidarımın fevkınde ise de, avn-ı İlâhîye dayanarak bir arîza ile arz etmek ehass-ı emelimdir. Nihâyetsiz selâm ve hürmetlerimi teblîğe tavassutunuzu ricâ ederim dediler

Sabrî

[25]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Gönlüm ister ki, hemen Risâletü’n-Nûr’un umumunu yazıversem de mâmelekimde bulunan dürr-ü yektâları isti‘dâdım nisbetinde mütâlaaya başlasam.

Otuz Birinci elmas külliyâtını avn-ı hak ve inâyet-i ekremîleriyle iki gün evvel ikmâle muvaffak oldum. Ahmed kardeşime âit derkenarı tefhîm ettim. Biraz okur ve Onuncu Söz’ü istiyor. Fakat bu söz kıymet-i ma‘neviye i‘tibâriyle mevcûdâttan ağırdır. İ‘câz-ı Kur’ân’ın ikinci cüz’ünü hemen hitâm buldurmak üzereyim. Fakat müştâk bulunduğum Otuz İkinci Söz’ü dahi lütuf buyuracak olursanız, hâsıl olacak memnuniyetimi bir vecihle arz etmekten âciz kalacağım. Çünki bu gibi kıymetdâr ve ma‘nîdâr eserleri işittikten sonra, görmek iştiyâkı gittikçe artıyor ve bu tabiattan bir türlü kendimi men‘ edemiyorum

Sabrî

[26]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Bu def‘a istinsâhına muvaffak olduğum nûrlu Yirmi Dokuzuncu Söz’de, melâike denizlerinde sefâin-i kibriyâya yapışarak seyerân ederken ve beşerin hatâ-savâb işlediği ef‘âli, kat‘î olarak umûmî yoklama defter-i kebîrinde okunacağını, nef‘ ve zarar hiç bir şeyin mektûm bırakılmayacağını şiddetle ihtâr eden bekā-yı rûh âlemini temâşâ ederken, matlab-ı a‘lâ ve maksad-ı aksâ olan ba‘s ve mahkeme-i kübrânın ahkâmını kablelvukū‘ makam-ı istimâ‘da dinlerken ve bilhassa Medârlar merdivenlerinden âlî makamlara ma‘nevî suûd ederken, hele Onuncu Medâr ve Üçüncü, Dördüncü Mes’elelerde deniz dalgıçları gibi deryâ-yı ma‘neviyâtta dalıp yüzerken, o kadar envâr-ı hakāik-i kibriyâya ve ezvâk-ı letâif-i ulyâya müstağrak oldum ki, arz ve ifadeden âcizim

Sabrî

[27]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Müşrik ve münkirleri mağlûb ve ilzâm eden ve son sistem malzeme-i cihâdiye-i vahdâniyeyi hâvî ve câmi‘, kuvvet ve resâneti çelik, kıymet ve ehemmiyeti elmas ve cevâhir ve akîk bir kal‘a-misâl olan Otuzuncu Söz’ü istinsâha muvaffak oldum

Sabrî

[28]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Sözler sâyesinde şu bir seneyi mütecâviz bir müddetten beri şevk ile taallüm, inâyetle tefeyyüz, tergîb ile tenevvür, hâhişle telezzüz, işaretle tahalluk, tedrîc ile tekemmül tarîkinde ilerlemeye sâî bulunduğum ve bu muayyen müddetin bir gününe, sâbıkan geçirmiş olduğum umûm hayâtımın bile mukābil olamayacağı kanâatindeyim

Sabrî

[29]

[İkinci bir Sabrî olan Hâfız Alî Efendi’nin bir fıkrasıdır]

Sözler öyle hâzık bir doktordur ki, gözsüzlere hidâyet-i hak ile göz ve kalbsizlere inhidâm-ı kat‘iyeye uğramamış ise, kalb ve şuûrunda çatlaklık yoksa tenvîr ile düşünceye sevk ve Nereden, nereye, necisin? suâl-i müşkilin halli ile insanlığın iktizâ ettiği insaniyeti bahşediyor

Hâfız Alî

[30]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Sözler nâmında olan bahr-i muhît-i nûrda iki seneyi mütecâviz bir zamandan beri seyr ü seyahatimin semere ve netîcesini görüp bilmek husûsunda şimdiye kadar zemîn ve zaman müsâid olmadığından, sermâye-i ticâretimin ne derecelere çıktığında, daha doğrusu bir ticâret edinebildim mi, yoksa edinemedim mi, mütereddid ve mütehayyir idim.

Hamdenlillâh, bu şehr-i rahmet ve mağfirette, inâyet-i Rabbâniye ve muâvenet-i Peygamberî asm ve daavât-ı üstâdâneleri berekâtıyla sermâye-i ilmiye-i evveliye-i bendegânımın yüzde doksan dokuz derece yükseldiğini fehmettim. O menâbi‘-i ilmiye ve temsîlât-ı hakîkiye, meclislerimi o kadar tezyîn ve tenvîr etmektedir ki, arz etmekten âcizim. Beşerin pek ziyâde ayağını kaydıran şu asırda, gāyetle hârika ve fevkalhad cihâzât ve malzemeyi neşreden Nûr fabrikasından her nevi‘ techîzâtı almak farz olduğunu bilip, her türlü senâ ve sitâyişe bihakkın sezâ ve lâyık bulunan ve hiç bir sûretle riyâya hamli imkânsız olan müessese sâhib-i a‘zamına, ne derecelerde îfâ-yı şükrân ve arz-ı minnetdârî eylesem, yine hakkıyla vazîfe-i zimmetimi edâ etmiş olamayacağım.

Sabrî

[31]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Çoktan beri rûh-u kemterânemin son derece müştâk bulunduğu ve her bir kelimesi bir elmas mahzeni olan şu Yirmi Sekizinci Risâle-i pür-nûrlarını, لَهُ الْحَمْدُ kırâat ve istinsâha muvaffak oldum. Şu altın-misâl hurûfâttan mürekkeb elmas menbaının derece-i kıymet ve rağbet ve ehemmiyetini arz ve ifade husûsunda mübâlağa olmasın mümkün olsa idi, şu risâle-i kıymetdârînin hakāik-i nâ-mütenâhîsini muvazzıh ve câmi‘ bir çok kelimâtın vaz‘ edilmesine çalışacaktım ki, hakîkat lâyıkıyla ifade edilsin. Zîrâ Hâlik-ı Âlem Hazretleri, şu mükevvenâtı halk ve îcâd ve her birini bir vazîfe ile tavzîf ve ecel-i âlemin hulûlünde, mes’ûliyet noktasında bu dünyada acz ve fakr ve zaaf ve ihtiyâcını fehim ve idrâk ederek, kavânîn-i ezeliye ve desâtîr-i Rabbâniyeye imtisâl ve ittibâ‘ edenlere, şu mevzû‘-u bahis cennet gibi bir ni‘met ile i‘zâz edecek ve alelhusus cennette en büyük ni‘met, cemâl-i bâ-kemâl-i Rabbâniyeyi müşâhede ve müşerrefiyet-i uzmâ olduğundan, şu fânî âlemdeki her şey binnetîce cennete nâzır ve hayrân olduğu ve şu hakāikin menba‘ı olan Furkān-ı Mübîn ve Kur’ân-ı Azîm’in ebvâb-ı müteaddidesini fetih ve esrâr-ı gûnâ-gûnuna ıttılâ‘ ile deryâ-yı hakāike dalmak herkese müyesser olmadığından, beş suâl ve beş cevâb miftâh-ı hakîkîsiyle o künûz-u mütenevvia kapılarını açıp pek yakından ve kemâl-i sarâhatla gösterilmesi ciheti, değil bu abd-i âcizin kāsır aklı, belki oldukça yüksek zekâlara mâlik olanların bile takdîrine hakkıyla şâyân olduğunu kāil ve kāniim.

Sabrî

[32]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Kemâl-i ulviyet ve kıymet-i bî-nihâyesini arz ve ifadeden âciz bulunduğum şu Sözler’deki âlî ve azîm üslûb ve gāyeler, bu abd-i pür-kusuru ihyâ ve âdetâ بَعْثُ بَعْدَ الْمَوْتِ hâline getirdi. Ve Siyah Dut’un Bir Meyvesi nâmıyla müsemmâ, Avrupa meftunlarına endâht edilen altın topun elmas güllelerini gördüm.

Sabrî

[33]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Yirminci Mektûb’u yazarken vaktimin adem-i müsâadesi cihetiyle çabuk yazmaya fazlaca sa‘y ettiğimden, sathî bir nazar ve kırâat edildi. Derince düşünüp zihnimde takarrur ettiremedim ise de, müsâade-i fâzılâneleri ile şu hakîkati arza ictisâr ediyorum. Bu mektûb-u azîmü’l-mefhûm, şimdiye kadar tesyâr buyurulan umûm Nûr risâlelerinin, hulâsatü’l-hulâsa zübdesi ve menba‘-ı amîki olduğuna müşâhedemle beraber, tafsîlât ve teşrîhât husûsunda dahi zevilakıl olanlar için, ibâre-i Arabî ile tahrîr buyurulan ve yedi fıkra-i ma‘nîdâr ve Türkçe meâllerinde münderic olduğuna kanâat-i kâmilem mevcûd bulunduğunu arz ile başkaca bir arzu daha uyandırdı ve dedim:

Âh, Hudâ-yı Müteâl ve Vâhibü’l-A‘mâl ve’l-Âmâl Hazretleri tevfîkāt-ı Samedâniyesini ihsân buyursa da, üstâd-ı âlî kadrimden fenn-i ilm-i kelâmı taallüm ile tefeyyüz edebilsem, dedim. Ve bu arzu kalb-i bendeleride ile’l-ebed merkûz kalacaktır ki, bu da kıymet-i bî-pâyânını hissedip ulviyet ve kudsiyetini hakkıyla ifadede âciz bulunduğum Yirminci Mektûb-u mergūbdan mütevelliddir

Sabrî

[34]

[Yine Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Hele Birinci Söz’de Besmele'nin derece-i ehemmiyeti ve sûret-i temsîliyesi, şâyân-ı takdîr ve hayrettir. Öteden beri her kitabın ibtidâsında Besmele, Hamdele ve Salavâtın zikrinin vücûbu hoca efendilerimiz tarafından beyân edilmiş ise de, bu gibi nefsi iskât edecek bir temsîl işitilmediğinden, bu derece zihinde takarrur ve temerküz etmemişti. Şu temsîl, Besmele Sözü olan Birinci Söz’de ne kadar musîb ve ma‘nîdâr olduğunu insan olan takdîr eder

Sabrî

[35]

[Sabrî’nin bir fıkrasıdır]

Üç kitaptan Yirminci Söz’ü ilk def‘a okudum. Habl-i metîn-i İlâhî ve kanun-u mübîn-i Rabbânî olan Kur’ân-ı Azîmüşşân’da, şu son asırda vücûda gelen ve frenklerin medâr-ı iftihârları bulunan tahtelbahir ve tayyâre vesâire gibi eşyâya, bin üç yüz küsûr sene mukaddem işaretle ifade eylediğini öğrenerek, Kitâb-ı Mübîn’in mâzî ve müstakbelden vermekte